Jannes en Jambres in de Bijbel
Iannes en Iambres (Ἰάννης en Ἰαμβρῆς, Grieks) - “Betekenis onzeker”
Wie waren Jannes en Jambres?
Jannes en Jambres waren volgens Paulus de tovenaars van Farao die Mozes tegenstonden (2 Timotheüs 3:8). Exodus vertelt zonder namen hoe zij de eerste tekenen nadeden, maar bij de luizen faalden. Hun namen komen uit de joodse overlevering, die Paulus waarschijnlijk kende en als voorbeeld gebruikte.
Jannes en Jambres staan bij naam alleen in 2 Timotheüs 3:8. Paulus waarschuwt daar voor mensen in de laatste dagen die "een gedaante van godzaligheid" hebben, "maar die de kracht derzelve verloochend hebben" (2 Timotheüs 3:5). Hij vergelijkt hen met twee figuren uit de tijd van Mozes: "Gelijkerwijs nu Jannes en Jambres Mozes tegenstonden, alzo staan ook deze de waarheid tegen" (2 Timotheüs 3:8). Het verhaal zelf staat in Exodus 7 tot 9, maar daar heten zij alleen "de wijzen en de guichelaars" en "de Egyptische tovenaars" (Exodus 7:11). Farao riep hen toen Aarons staf voor zijn ogen een draak werd. Zij deden hetzelfde met hun staven, maar "Aarons staf verslond hun staven" (Exodus 7:12). Bij de eerste twee plagen, het bloed en de vorsen, deden zij het teken na. Bij de luizen lukte het niet meer, en zij moesten erkennen: "Dit is Gods vinger!" (Exodus 8:19). Bij de zweren verdwijnen zij uit het verhaal, omdat zij "voor Mozes niet staan konden" (Exodus 9:11). Hoeveel tovenaars er waren, zegt Exodus niet. De namen Jannes en Jambres kende Paulus waarschijnlijk uit de joodse overlevering, waarin twee van hen bij naam bekend stonden. Sommige oude handschriften en latere schrijvers spellen de tweede naam als Mambres. Over de plagen als geheel leest u meer in het verhaal van de tien plagen, over de koning bij de farao van de uittocht.
Historische context
De tovenaars traden op in de maanden van de plagen, kort voor de uittocht. Afhankelijk van de datering van de uittocht was dat in de vijftiende of in de dertiende eeuw voor Christus; net als bij Mozes en de farao houden wij ruwweg 1400 voor Christus aan. Paulus schreef 2 Timotheüs veel later, waarschijnlijk kort voor zijn dood in de jaren zestig van de eerste eeuw na Christus. Aan het Egyptische hof hadden geleerde priesters en tovenaars een vaste plaats. Exodus gebruikt drie woorden: wijzen, guichelaars en tovenaars, die werkten "met hun bezweringen" (Exodus 7:11). Mozes zelf was "onderwezen in alle wijsheid der Egyptenaren" (Handelingen 7:22), zodat hij hun wereld kende. De namen Jannes en Jambres komen niet uit het Oude Testament, maar uit de joodse overlevering. Zij staan onder meer in de Aramese Targum die aan Jonathan wordt toegeschreven, waar zij als tovenaars van Farao voorkomen en ook als knechten van Bileam. Het Damascusgeschrift, ook bekend uit de vondsten bij Qumran, spreekt van Jochana en zijn broer, die tegen Mozes en Aaron opstonden; Jochana wordt meestal als een vorm van de naam Jannes gelezen. De Romeinse schrijver Plinius de Oudere noemt een Jannes onder de bekende magiërs. De kerkvader Origenes vermeldt een apocrief boek over Jannes en Mambres, waarvan later fragmenten zijn teruggevonden. Wanneer deze overleveringen ontstonden, is niet precies bekend. Paulus deed hier iets wat ook elders in het Nieuwe Testament gebeurt: hij gebruikte een bekende overlevering als voorbeeld. Judas noemt zo de strijd van Michaël om het lichaam van Mozes (Judas 1:9). Daarmee nemen de apostelen niet alles over wat die overleveringen verder vertellen.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
−Zwakke kanten
- Stonden Mozes tegen, en daarmee de waarheid van God (2 Timotheüs 3:8)
- Bootsten de eerste twee plagen na en vermeerderden ze, maar konden ze niet wegnemen (Exodus 7:22; Exodus 8:7-8)
- Zagen Gods vinger en zeiden het hardop, maar bogen niet voor Hem (Exodus 8:19)
Theologische betekenis
In Exodus zijn de tovenaars de tegenspelers van Mozes en Aaron, maar de werkelijke strijd gaat tussen de HEERE en de goden van Egypte: "Ik zal gerichten oefenen aan alle goden der Egyptenaren, Ik, de HEERE!" (Exodus 12:12). De tovenaars konden een tijd meekomen, maar Aarons staf verslond hun staven. Zij konden een plaag nabootsen, niet wegnemen. En zij moesten zelf zeggen: "Dit is Gods vinger!" Daarmee bevestigden zij, misschien tegen hun wil, wat God had aangekondigd: "Dan zullen de Egyptenaars weten, dat Ik de HEERE ben" (Exodus 7:5). Hoe de tovenaars hun tekenen deden, zegt de tekst niet. Er staat alleen dat zij het deden "met hun bezweringen". Sommige uitleggers denken aan behendigheid en bedrog, anderen aan een werkelijke duistere macht die God voor een tijd toeliet. Het Nieuwe Testament waarschuwt in elk geval dat er "tekenen, en wonderen der leugen" bestaan (2 Thessalonicenzen 2:9). Een wonder alleen bewijst nog niet dat iets van God komt. Paulus zelf stond later op Cyprus tegenover de tovenaar Elymas, die hem en Barnabas weerstond (Handelingen 13:8). Paulus gebruikt de tovenaars als spiegel voor zijn eigen tijd. De valse leraars met wie Timotheüs te maken had, leken op wat echt was, zoals de tovenaars de tekenen van Mozes leken te evenaren. Maar zij waren "verdorven zijnde van verstand, verwerpelijk aangaande het geloof" (2 Timotheüs 3:8). Zijn troost voor Timotheüs is dat zij niet verder zullen komen: "hun uitzinnigheid zal allen openbaar worden, gelijk ook die van genen geworden is" (2 Timotheüs 3:9). Wat in Egypte gebeurde, is een belofte voor de gemeente: de waarheid van God houdt stand. Daarom wijst Paulus Timotheüs direct daarna naar de Schrift, die "van God ingegeven" is (2 Timotheüs 3:16).
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Iannes en Iambres (Ἰάννης en Ἰαμβρῆς, Grieks)
Betekenis
Betekenis onzeker
Sleutelmomenten
Staven worden draken
Aarons staf wordt een draak. Farao roept de wijzen en tovenaars, en zij doen hetzelfde met hun bezweringen, maar Aarons staf verslindt hun staven. Ook het water in bloed en de vorsen doen zij daarna na (Exodus 7:22; Exodus 8:7); wegnemen kunnen zij de plagen niet.
Exodus 7:10-12
Dit is Gods vinger
Bij de luizen kunnen de tovenaars het niet meer nadoen. Zij zeggen tot Farao: Dit is Gods vinger! Toch verstijft Farao’s hart.
Exodus 8:18-19
Niet staande voor Mozes
De zweren treffen mensen en vee, ook de tovenaars zelf. Zij kunnen niet meer voor Mozes staan en verdwijnen uit het verhaal.
Exodus 9:11
Paulus noemt hun namen
Eeuwen later vergelijkt Paulus de valse leraars met Jannes en Jambres. Hun dwaasheid zal openbaar worden, zoals die van de tovenaars.
2 Timotheüs 3:8-9
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Jannes en Jambres beter te begrijpen.
Exodus 7:11
“Farao nu riep ook de wijzen en de guichelaars; en de Egyptische tovenaars deden ook alzo met hun bezweringen.”
De eerste keer dat de tovenaars optreden. Exodus noemt hen niet bij naam.
Exodus 7:12
“Want een ieder wierp zijn staf neder, en zij werden tot draken; maar Aarons staf verslond hun staven.”
Al bij het eerste teken blijkt wiens macht groter is.
Exodus 8:19
“Toen zeiden de tovenaars tot Farao: Dit is Gods vinger! Doch Farao's hart verstijfde, zodat hij naar hen niet hoorde, gelijk de HEERE gesproken had.”
Bij de luizen moeten de tovenaars erkennen dat God aan het werk is. In uitgaven die de Hebreeuwse versnummering volgen, is dit Exodus 8:15.
Exodus 9:11
“Alzo dat de tovenaars voor Mozes niet staan konden, vanwege de zweren; want aan de tovenaars waren zweren, en aan al de Egyptenaren.”
De laatste keer dat de tovenaars genoemd worden: zij worden zelf door de plaag getroffen.
2 Timotheüs 3:8
“Gelijkerwijs nu Jannes en Jambres Mozes tegenstonden, alzo staan ook deze de waarheid tegen; mensen, verdorven zijnde van verstand, verwerpelijk aangaande het geloof.”
De enige plaats in de Bijbel waar hun namen staan. Paulus vergelijkt hen met de valse leraars van zijn tijd.
2 Timotheüs 3:9
“Maar zij zullen niet meerder toenemen; want hun uitzinnigheid zal allen openbaar worden, gelijk ook die van genen geworden is.”
De troost voor Timotheüs: zoals de dwaasheid van de tovenaars openbaar werd, zo zal het ook met de valse leraars gaan.
Tijdperiode
~1400 v.Chr.
Jannes en Jambres leefden in de tijd van het Nieuwe Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Aarons staf verslond de staven van de tovenaars, en toch bleef Farao luisteren naar wat zij nadeden. Niet alles wat indrukwekkend is, is ook waar. De tovenaars konden de eerste tekenen nadoen, en voor Farao was dat genoeg om niet te luisteren. Ook vandaag kan iets op het echte lijken: vroomheid zonder kracht, woorden zonder waarheid. Paulus noemt dat "een gedaante van godzaligheid" (2 Timotheüs 3:5). Daarom hebben wij een vaste maatstaf nodig. Direct na zijn woorden over Jannes en Jambres wijst Paulus Timotheüs naar de heilige Schriften, "die u wijs kunnen maken tot zaligheid" (2 Timotheüs 3:15). Niet de indruk van een wonder, maar het Woord van God is het richtsnoer. Hun geschiedenis geeft ook rust. De tovenaars kwamen een eind mee, maar niet verder dan God toeliet. Wie de waarheid tegenstaat, zal "niet meerder toenemen" (2 Timotheüs 3:9). Dat mag ons bemoedigen wanneer dwaling sterk lijkt. Er is ook een waarschuwing. De tovenaars zagen Gods vinger en zeiden het hardop, maar het veranderde Farao niet, en van hun eigen bekering lezen wij niets. Gods werk erkennen is nog niet hetzelfde als zich eraan overgeven. Wij moeten niet alleen zien, maar ook buigen.
Veelgestelde vragen over Jannes en Jambres
Wie waren Jannes en Jambres in de Bijbel?
Waar staan Jannes en Jambres in de Bijbel?
Waar komen de namen Jannes en Jambres vandaan?
Hoe konden de tovenaars van Farao wonderen doen?
Wat betekent "Dit is Gods vinger"?
Wat bedoelt Paulus met Jannes en Jambres in 2 Timotheüs 3:8?
Is Mambres dezelfde als Jambres?
Wat gebeurde er later met Jannes en Jambres?
Wat kunnen wij leren van Jannes en Jambres?
Stel een vraag over Jannes en Jambres
Wilt u meer weten over Jannes en Jambres? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over Jannes en JambresVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Jannes en Jambres in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Jannes en Jambres.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Jannes en Jambres in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Jannes en Jambres.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Jannes en Jambres aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.