De vriend te middernacht

De gelijkenis van de vriend te middernacht staat alleen in het evangelie naar Lukas, in Lukas 11. Jezus vertelt haar direct nadat Hij Zijn discipelen het Onze Vader heeft geleerd (Lukas 11:1-4). Zij hoort bij Zijn onderwijs over het gebed.

Waarom vertelde Jezus de gelijkenis van de vriend te middernacht?

Jezus was Zelf aan het bidden. Toen Hij ophield, vroeg een van Zijn discipelen: "Heere, leer ons bidden, gelijk ook Johannes zijn discipelen geleerd heeft" (Lukas 11:1). Jezus gaf hun eerst de woorden van het gebed dat wij kennen als het Onze Vader. Daarna liet Hij met een gelijkenis, een belofte en een tweede beeld zien hoe zij mochten bidden: met vertrouwen, en zonder op te geven.

Wat gebeurt er in de gelijkenis van de vriend te middernacht?

Jezus begint met een vraag aan Zijn hoorders. Stel dat een van hen om middernacht naar een vriend gaat en zegt: "Vriend! leen mij drie broden" (Lukas 11:5). Er is een vriend van de reis bij hem gekomen, en hij heeft niets om hem voor te zetten (Lukas 11:6). De vriend in huis antwoordt van binnen: "Doe mij geen moeite aan; de deur is nu gesloten, en mijn kinderen zijn met mij in de slaapkamer; ik kan niet opstaan, om u te geven" (Lukas 11:7).

Toch staat hij op. Niet omdat hij zijn vriend is, zegt Jezus, "nochtans om zijner onbeschaamdheid wil, zal hij opstaan, en hem geven zoveel als hij er behoeft" (Lukas 11:8). Onbeschaamdheid is hier: vragen zonder schroom, zich niet laten afschepen. De meeste uitleggers lezen haar bij de vrager die op dat uur durft aan te kloppen en aanhoudt; anderen denken aan de man in huis, die opstaat om zich niet te hoeven schamen.

Wat betekent: bidt, en u zal gegeven worden?

Dan trekt Jezus de lijn naar Zijn discipelen: "En Ik zeg ulieden: Bidt, en u zal gegeven worden; zoekt, en gij zult vinden; klopt, en u zal opengedaan worden" (Lukas 11:9). Hij geeft er de reden bij: wie bidt, ontvangt; wie zoekt, vindt; en voor wie klopt, wordt opengedaan (Lukas 11:10). Het kloppen sluit aan bij de man voor de gesloten deur.

Waarom geeft een vader zijn kind geen steen?

Ten slotte gebruikt Jezus een tweede beeld. Welke vader geeft zijn zoon een steen als die om brood vraagt, een slang voor een vis, of een schorpioen als hij om een ei vraagt (Lukas 11:11-12)? Geen enkele. Jezus besluit met een vraag die het antwoord al in zich draagt: "Indien dan gij, die boos zijt, weet uw kinderen goede gaven te geven, hoeveel te meer zal de hemelse Vader den Heiligen Geest geven dengenen, die Hem bidden" (Lukas 11:13). In Mattheüs 7:11 staan bijna dezelfde woorden, met goede gaven. Lukas noemt de grootste gave bij name: de Heilige Geest.

Gastvrijheid gold in Israël als een vanzelfsprekende plicht. Wie een gast ontving, zette hem eten voor, zoals Abraham deed bij de drie mannen die bij zijn tent kwamen (Genesis 18:1-8). De tekst noemt alleen dat de deur gesloten is en dat de kinderen bij de vader in de slaapkamer liggen (Lukas 11:7). Veel uitleggers denken aan een eenvoudig huis waarin het gezin bij elkaar sliep, zodat opstaan iedereen wakker maakte. De gelijkenis zelf zegt dat niet met zoveel woorden.

De gelijkenis is een vergelijking door tegenstelling. God is niet als een vriend die al naar bed is en met moeite opstaat. Als zelfs zo’n vriend opstaat, en als zelfs vaders die boos zijn hun kinderen goede gaven geven, "hoeveel te meer zal de hemelse Vader" geven (Lukas 11:13). Het gaat dus niet om de les dat een mens God moet lastigvallen tot Hij toegeeft. Het gaat om Wie God is: een Vader Die gebeden wil horen.

Tegelijk roept Jezus op tot volharding. Jezus gebruikt drie werkwoorden achter elkaar, bidden, zoeken en kloppen, en Hij noemt ze direct na een gelijkenis over iemand die niet ophield. Zo roept Hij op om door te gaan. De man in de gelijkenis kwam om iets wat hij zelf niet had en wat hij voor een ander nodig had. Zo mogen ook de discipelen blijven vragen, niet om God over te halen, maar omdat zij in alles van Hem afhankelijk zijn.

Het zwaartepunt ligt aan het eind: de Vader geeft de Heilige Geest aan wie Hem bidden. Lukas laat die lijn verder lopen. Na de hemelvaart waren de discipelen "eendrachtelijk volhardende in het bidden en smeken" (Handelingen 1:14), en op de Pinksterdag werden zij allen vervuld met de Heilige Geest (Handelingen 2:4). De Heidelbergse Catechismus noemt het gebed het voornaamste stuk der dankbaarheid en zegt dat God Zijn genade en Heilige Geest alleen wil geven aan wie Hem daarom zonder ophouden bidden (Zondag 45, vraag 116).

God wil gevraagd worden. Jezus gaf Zijn discipelen niet alleen woorden om te bidden, maar ook de belofte dat de Vader hoort. De man in de gelijkenis had niets om zijn gast voor te zetten. Zo mogen wij tot God komen met wat wij missen, ook voor anderen. Jakobus zegt het scherp: "gij hebt niet, omdat gij niet bidt" (Jakobus 4:2).

De Vader geeft goede gaven, en Hij weet beter dan wij wat goed is. Deze gelijkenis belooft daarom niet dat wij alles krijgen wat wij noemen. Een vader geeft zijn kind geen steen, maar ook niet alles waar het om vraagt. Jakobus schrijft ook: "Gij bidt, en gij ontvangt niet, omdat gij kwalijk bidt" (Jakobus 4:3). Wie bidt, legt zijn vragen in de hand van een Vader Die het goede geeft.

De gave die Jezus hier met name belooft, is de Heilige Geest. Om Hem mogen wij altijd vragen. Wie zwak is in het gebed, hoeft niet te wachten tot hij het beter kan: "de Geest Zelf bidt voor ons met onuitsprekelijke zuchtingen" (Romeinen 8:26).