De weduwe en de onrechtvaardige rechter

De gelijkenis van de weduwe en de onrechtvaardige rechter staat alleen in het evangelie naar Lukas, aan het begin van Lukas 18. Zij volgt direct op het onderwijs van Jezus over de komst van het Koninkrijk Gods en de dag van de Zoon des mensen (Lukas 17:20-37). Daarna volgt de gelijkenis van de Farizeeër en de tollenaar, die ook over het gebed gaat.

Waarom vertelde Jezus de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter?

Lukas noemt het doel vooraf. Jezus vertelde deze gelijkenis "daartoe strekkende, dat men altijd bidden moet, en niet vertragen" (Lukas 18:1). Vertragen betekent hier: verslappen, de moed opgeven. Even daarvoor had Jezus tegen Zijn discipelen gezegd dat er dagen zouden komen waarin zij zouden verlangen een van de dagen van de Zoon des mensen te zien, en dat zij die niet zouden zien (Lukas 17:22). Voor zo’n tijd van wachten geeft Hij deze gelijkenis.

Wat gebeurt er in de gelijkenis van de weduwe en de rechter?

In een stad is een rechter "die God niet vreesde, en geen mens ontzag" (Lukas 18:2). In dezelfde stad woont een weduwe. Zij komt tot hem en zegt: "Doe mij recht tegen mijn wederpartij" (Lukas 18:3). Wie die tegenpartij is en waarover de zaak gaat, vertelt Jezus niet. Lange tijd wil de rechter niet. Maar daarna zegt hij bij zichzelf dat hij haar recht zal doen. Niet omdat hij God vreest of mensen ontziet, maar "omdat deze weduwe mij moeilijk valt" (Lukas 18:5). Hij wil voorkomen dat zij blijft komen en hem ten slotte het hoofd breekt.

Wat zegt Jezus over de onrechtvaardige rechter en God?

Nee. Jezus zegt: "Hoort, wat de onrechtvaardige rechter zegt" (Lukas 18:6). Als zelfs zo’n man recht doet, zal God dan geen recht doen aan Zijn uitverkorenen, "die dag en nacht tot Hem roepen" (Lukas 18:7)? De vergelijking werkt door tegenstelling. De rechter is onrechtvaardig; God is rechtvaardig. De weduwe betekent niets voor de rechter; de bidders zijn Gods eigen uitverkorenen. De rechter geeft toe uit eigenbelang; God heeft het recht van de zwakken Zelf beloofd. Jezus zegt het met nadruk: "Ik zeg u, dat Hij hun haastelijk recht doen zal" (Lukas 18:8).

Hoe eindigt de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter?

De gelijkenis eindigt met een vraag die Jezus open laat. In Lukas 18:8 zegt Hij: "Doch de Zoon des mensen, als Hij komt, zal Hij ook geloof vinden op de aarde"? Over God bestaat geen twijfel: Hij zal recht doen. De vraag is of er bij Zijn komst mensen zijn die nog bidden en Hem verwachten. Zo wordt de gelijkenis aan het eind een vraag aan de hoorder zelf.

Een weduwe had in Israël vaak niemand meer die voor haar opkwam. De wet van God beschermde haar daarom met name: "Gij zult geen weduwe noch wees beledigen" (Exodus 22:22). God noemt Zichzelf "een Rechter der weduwen" (Psalm 68:6). Van rechters vroeg de wet: "Gij zult het gericht niet buigen" (Deuteronomium 16:19). Een rechter die God niet vreesde, was dus het tegendeel van wat God van een rechter vroeg. De gelijkenis noemt niets wat de weduwe hem kon bieden. Zij had alleen haar volhouden.

De gelijkenis gaat eerst over God. Hij is niet de onwillige rechter, maar de Rechter der weduwen, en Hij zal recht doen aan wie dag en nacht tot Hem roepen. Jezus noemt hen Zijn uitverkorenen: mensen die God Zelf heeft gekozen en die bij Hem horen. Wie zo bidt, roept niet tot een vreemde. Paulus schrijft: "Wie zal beschuldiging inbrengen tegen de uitverkorenen Gods? God is het, Die rechtvaardig maakt" (Romeinen 8:33).

De woorden "hoewel Hij lankmoedig is over hen" (Lukas 18:7) zijn niet eenvoudig. Sommige uitleggers lezen: God heeft geduld met Zijn volk en draagt hen. Anderen lezen: God lijkt te talmen, maar laat hen niet wachten zoals de rechter deed. Ook "haastelijk" (Lukas 18:8) kan snel betekenen of plotseling. Geen van deze lezingen maakt God onwillig. Petrus schrijft over het schijnbare uitblijven van de komst van de Heere: "De Heere vertraagt de belofte niet (gelijk enigen dat traagheid achten), maar is lankmoedig over ons" (2 Petrus 3:9).

Het verband met Lukas 17 is belangrijk. Het recht waarom de uitverkorenen roepen, krijgt zijn volle vervulling op de dag van de Zoon des mensen. Tot die dag bidt de gemeente, en wacht zij. De gelijkenis belooft dat het antwoord komt, maar zij eindigt met een vraag aan de hoorder: zal Hij geloof vinden? Bidden en geloven horen hier bij elkaar. Wie blijft bidden, laat zien dat hij God verwacht.

God hoort wie tot Hem roept. Dat is de grond om te blijven bidden, ook als het antwoord lang uitblijft. Wij bidden niet om God te vermoeien, zoals de weduwe de rechter vermoeide, maar omdat Hij beloofd heeft recht te doen. Paulus schrijft: "Volhardt in het gebed" (Romeinen 12:12).

Deze gelijkenis belooft niet dat wie lang genoeg aanhoudt, altijd krijgt wat hij noemt. Zij belooft dat God recht zal doen aan Zijn uitverkorenen. Soms is dat in dit leven te zien; de volle vervulling komt op de dag van de Zoon des mensen. Tot dan mogen wij onrecht en verdriet bij Hem neerleggen, zoals David deed in Psalm 13:2: "Hoe lang, HEERE, zult Gij mij steeds vergeten"?

De slotvraag van Jezus geldt ook ons. Hij vraagt niet of God trouw zal zijn; dat staat vast. Hij vraagt of Hij bij Zijn komst geloof zal vinden. Wie leeft in de verwachting van de wederkomst, blijft bidden, ook als het lang duurt.