De rijke dwaas

De gelijkenis van de rijke dwaas staat alleen in het evangelie van Lukas, in Lukas 12. Jezus is op weg naar Jeruzalem (Lukas 9:51), en er staan vele duizenden mensen om Hem heen (Lukas 12:1).

Waarom vertelde Jezus de gelijkenis van de rijke dwaas?

Iemand uit de schare zei tegen Hem: "Meester, zeg mijn broeder, dat hij met mij de erfenis dele" (Lukas 12:13). Jezus wilde in dat geschil niet beslissen. Hij vroeg wie Hem tot rechter of scheidsman over hen had gesteld (Lukas 12:14). Daarna zei Hij tot hen: "Ziet toe en wacht u van de gierigheid; want het is niet in den overvloed gelegen, dat iemand leeft uit zijn goederen" (Lukas 12:15). Hij zegt niet wie van de broers gelijk had. Hij wijst op wat er in het hart kan leven als het om bezit gaat.

Waarom wilde de rijke man grotere schuren bouwen?

Toen vertelde Jezus een gelijkenis. Het land van een rijk man had veel opgebracht (Lukas 12:16). De man overlegde bij zichzelf wat hij moest doen, want hij had geen plaats om zijn vruchten te verzamelen. Hij besloot: "ik zal mijn schuren afbreken, en grotere bouwen, en zal aldaar verzamelen al dit mijn gewas, en deze mijn goederen" (Lukas 12:18). Dan zou hij tegen zichzelf zeggen dat hij vele goederen had voor vele jaren, en dat hij kon rusten, eten, drinken en vrolijk zijn (Lukas 12:19).

De man spreekt alleen met zichzelf. Het gaat over mijn vruchten, mijn schuren, mijn gewas, mijn goederen en mijn ziel. Over God, Die het land liet dragen, en over zijn naaste zegt hij niets.

Waarom noemde God de rijke man een dwaas?

Dan spreekt God: "Gij dwaas! in dezen nacht zal men uw ziel van u afeisen" (Lukas 12:20). En Hij vraagt van wie dan zal zijn wat de man heeft klaargelegd. De man maakte plannen voor vele jaren, maar hij had niet één nacht in eigen hand. Een dwaas is in de Bijbel niet in de eerste plaats iemand die dom is, maar iemand die leeft zonder met God te rekenen: "De dwaas zegt in zijn hart: Er is geen God" (Psalm 14:1).

Jezus besluit: "Alzo is het met dien, die zichzelven schatten vergadert, en niet rijk is in God" (Lukas 12:21). Lukas vertelt niet hoe de man met de erfenisvraag reageerde.

Wat leert Jezus na de rijke dwaas over bezorgdheid?

Direct daarna spreekt Jezus tot Zijn discipelen over bezorgdheid. De raven zaaien niet en hebben geen schuur, en God voedt ze (Lukas 12:24). Zij moeten het Koninkrijk van God zoeken, en Hij eindigt met: "Want waar uw schat is, aldaar zal ook uw hart zijn" (Lukas 12:34).

Een erfenis werd in Israël verdeeld volgens de wet van Mozes. De eerstgeborene kreeg een dubbel deel (Deuteronomium 21:17). De man sprak Jezus aan als Meester (Lukas 12:13), als een leraar die in zo’n geschil zou kunnen bemiddelen. Een schuur was een opslagplaats voor graan en andere opbrengst van het land. Het woord ziel betekent in de Statenvertaling vaak het leven of de mens zelf. De man spreekt dus tot zichzelf. Wie de ziel van hem afeist, zegt de tekst niet; het is God Die het aankondigt. Over het gevaar van rijkdom spreekt Jezus vaker in Lukas, ook in Lukas 16 en 18.

God is in deze gelijkenis de Gever en de Heere van het leven. Het land van de rijke man droeg veel, en dat was Gods gave. Paulus en Barnabas zeggen van God dat Hij goed doet "van den hemel, ons regen en vruchtbare tijden gevende" (Handelingen 14:17). De man ontving veel, maar hij sprak alleen tot zichzelf. Daarom noemt God de man een dwaas.

Jezus veroordeelt hier niet de oogst en ook niet het verstandig bewaren. Op raad van Jozef liet Farao in de goede jaren koren opslaan voor de jaren van honger (Genesis 41:35-36). Het verschil zit in het hart. De rijke man vergaderde schatten voor zichzelf en was niet rijk in God. Hij meende dat zijn leven vastlag in zijn goederen, terwijl het in Gods hand lag.

Rijk zijn in God betekent: God Zelf tot schat hebben, en daarom met wat Hij geeft rijk zijn in goede werken. Paulus laat de rijken bevelen dat zij hun hoop niet stellen op de ongestadigheid van de rijkdom, "maar op den levenden God, Die ons alle dingen rijkelijk verleent, om te genieten" (1 Timotheüs 6:17). Zo rijk worden wij niet uit onszelf. Paulus schrijft over de genade van de Heere Jezus Christus, "dat Hij om uwentwil is arm geworden, daar Hij rijk was, opdat gij door Zijn armoede zoudt rijk worden" (2 Korinthe 8:9). In hetzelfde evangelie staat ook de rijke man en de arme Lazarus, die eveneens laat zien dat de dood een einde maakt aan alles wat iemand voor zichzelf had.

Alles wat wij hebben, komt van God. De oogst, het werk en het inkomen zijn Zijn gaven. Daarom is het goed om Hem te danken, zoals de kerk dat doet op dankdag. Israël moest gedenken dat de HEERE het is "Die u kracht geeft om vermogen te verkrijgen" (Deuteronomium 8:18).

Ons leven is in Gods hand, en niet in onze plannen. Plannen maken is niet verkeerd, maar wij doen het met de Heere erbij. Jakobus leert te zeggen: "Indien de Heere wil, en wij leven zullen, zo zullen wij dit of dat doen" (Jakobus 4:15).

De Heere Jezus roept ons om rijk te zijn in God. Wie Hem tot schat heeft, kan loslaten en delen. Dat raakt ook ons omgaan met geld: wat God geeft, is er ook voor de naaste. Jezus zegt het zelf: "Want waar uw schat is, aldaar zal ook uw hart zijn" (Lukas 12:34).