De strijd tegen Amalek

Exodus 17 vertelt twee geschiedenissen die zich bij Rafidim afspeelden. Eerst gaf God Zijn volk water uit de rots. Daarna kwam Amalek en streed tegen Israël. Het volk was kort tevoren uit Egypte getrokken en was op weg naar de Sinaï.

Wat gebeurde er bij Rafidim?

Mozes gaf Jozua de opdracht mannen te kiezen en tegen Amalek uit te trekken. Het is de eerste keer dat de Bijbel Jozua noemt. Mozes zelf zou de volgende dag op de top van de heuvel staan, "en de staf Gods zal in mijn hand zijn" (Exodus 17:9). Met die staf had God in Egypte en bij de Rode Zee Zijn tekenen gedaan. Jozua deed wat Mozes gezegd had en streed tegen Amalek. Mozes, Aäron en Hur klommen de heuvel op.

Waarom hield Mozes zijn handen omhoog?

Wat er op de heuvel gebeurde, besliste over de strijd beneden: "terwijl Mozes zijn hand ophief, zo was Israel de sterkste; maar terwijl hij zijn hand nederliet, zo was Amalek de sterkste" (Exodus 17:11). De tekst legt niet uit waarom het zo ging, en zegt ook niet met zoveel woorden dat Mozes bad. Wel is duidelijk dat de overwinning niet uit de zwaarden van Israël kwam en ook niet uit de armen van Mozes. De opgeheven hand met de staf Gods liet zien van Wie de hulp kwam.

Wat deden Aäron en Hur voor Mozes?

Mozes werd moe: "de handen van Mozes werden zwaar" (Exodus 17:12). Toen legden Aäron en Hur een steen onder hem, zodat hij kon zitten. Zij hielden zijn handen omhoog, de een aan deze kant en de ander aan de andere kant. Zo bleven zijn handen vast tot de zon onderging. Jozua versloeg Amalek en zijn volk met het zwaard; de Statenvertaling zegt dat hij Amalek krenkte, dat is: verzwakte en versloeg.

Wat zei de HEERE na de strijd tegen Amalek?

Na de strijd sprak de HEERE tot Mozes: "Schrijf dit ter gedachtenis in een boek, en leg het in de oren van Jozua" (Exodus 17:14). God zou de gedachtenis van Amalek helemaal uitdelgen van onder de hemel. Mozes bouwde een altaar en gaf het een naam: "De HEERE is mijn Banier" (Exodus 17:15). Een banier is een veldteken: niet de staf en niet Mozes, maar de HEERE Zelf was het teken van Israël. De geschiedenis eindigt met de woorden: "zo zal de oorlog des HEEREN tegen Amalek zijn, van geslacht tot geslacht" (Exodus 17:16). Meer over het hele hoofdstuk leest u in de uitleg bij Exodus 17.

Amalek was een volk dat in het land van het zuiden woonde, de woestijnstreek onder Kanaän (Numeri 13:29). Genesis 36:12 noemt een Amalek als kleinzoon van Ezau; veel uitleggers zien in hem de stamvader van dit volk. Waar Rafidim precies lag, is niet zeker: ergens tussen de woestijn Sin en de Sinaï (Exodus 17:1; Exodus 19:2). Deuteronomium 25:18 vertelt hoe Amalek aanviel: het sloeg de zwakken achteraan, toen Israël moe en mat was, "en hij vreesde God niet". Hur wordt hier voor het eerst genoemd. Later laat Mozes hem met Aäron als leider bij het volk achter (Exodus 24:14). De Bijbel noemt ook een Hur uit Juda, de grootvader van Bezaleël (Exodus 31:2). Of dat dezelfde man is, zegt de tekst niet. De joodse geschiedschrijver Flavius Josephus noemt hem de man van Mirjam (Joodse Oudheden 3.54); de Bijbel zegt dat niet.

De HEERE is de hoofdpersoon van deze geschiedenis, ook al spreekt Hij pas na de strijd. Israël won niet doordat het sterker was: zodra Mozes zijn hand liet zakken, was Amalek de sterkste. De overwinning hing aan de staf Gods, het teken van Zijn macht, en dus aan God Zelf. Bij de Rode Zee had Mozes gezegd: "De HEERE zal voor ulieden strijden, en gij zult stil zijn" (Exodus 14:14). Nu moest Israël zelf strijden, en toch kwam de overwinning van Hem. Het altaar zegt het: de HEERE is de Banier van Zijn volk.

Dat Mozes met opgeheven hand bad, staat er niet letterlijk. Veel uitleggers lezen het wel zo, omdat opgeheven handen in de Bijbel vaak bij het gebed horen (1 Timotheüs 2:8). Wie het zo leest, ziet hoe het gebed op de heuvel en de strijd beneden bij elkaar horen. In de reformatorische uitleg is Mozes hier vaak een beeld van de voorbede, dat vooruitwijst naar de Heere Jezus. De handen van Mozes werden zwaar; van Christus zegt de Schrift dat Hij "altijd leeft om voor hen te bidden" (Hebreeën 7:25).

Het laatste vers is moeilijk. De woorden "Dewijl de hand op den troon des HEEREN is" (Exodus 17:16) lezen uitleggers als een eed van God, of als de hand van Amalek die zich tegen Gods troon verhief. Beide lezingen houden vast wat het vers zelf zegt: dit is "de oorlog des HEEREN". Amalek streed niet alleen tegen Israël; het "vreesde God niet" (Deuteronomium 25:18). Gods oordeel kwam niet meteen. Eeuwen later gaf Hij Saul de opdracht het uit te voeren (1 Samuël 15:2-3).

De HEERE geeft de overwinning, en Hij gebruikt daarvoor gewone middelen: mannen met zwaarden, een staf op een heuvel, een steen om op te zitten. Wij mogen niet op eigen kracht vertrouwen, maar ook niet stil blijven zitten. Jozua streed en Mozes hief zijn hand op. Beide waren nodig, en beide hingen af van God.

Ook Mozes kon het niet alleen. Zijn handen werden zwaar, en Aäron en Hur hielden ze omhoog. De HEERE werkt door mensen die elkaar dragen. Paulus schrijft: "Draagt elkanders lasten" (Galaten 6:2). Wie ziet dat een ander moe wordt in de strijd van het geloof, mag naast hem gaan staan, zoals Aäron en Hur deden.

De HEERE vergeet niet wat de zwakken wordt aangedaan. Hij liet het opschrijven, en Hij hield Zijn woord. De vijanden van God en Zijn volk hebben niet het laatste woord; dat heeft Hij. Met Mozes mogen wij belijden: "De HEERE is mijn Banier".