De rijke man en de arme Lazarus

De geschiedenis van de rijke man en de arme Lazarus staat alleen in het evangelie van Lukas, in Lukas 16. Jezus vertelt haar in het deel van Lukas waarin Hij op weg is naar Jeruzalem (Lukas 9:51), kort na de gelijkenissen van het verloren schaap en de verloren zoon.

Voor wie vertelde Jezus de gelijkenis van de rijke man en Lazarus?

Kort ervoor had Jezus over geld gesproken. Hij zei: "gij kunt God niet dienen en den Mammon" (Lukas 16:13). Mammon is de rijkdom, voorgesteld als een heer die gediend wil worden. De Farizeeën, die geldgierig waren, hoorden het en beschimpten Hem (Lukas 16:14). Jezus antwoordde hun dat zij zichzelf rechtvaardigden voor de mensen, maar dat God hun harten kende (Lukas 16:15). In dezelfde rede volgt deze geschiedenis. Zij is dus eerst gericht tot mensen die aan hun geld hingen en meenden dat het goed met hen stond.

Hoe begint het verhaal van de rijke man en Lazarus?

Er was een rijk man, gekleed in purper en zeer fijn lijnwaad, die elke dag vrolijk en prachtig leefde (Lukas 16:19). Voor zijn poort lag een bedelaar, Lazarus, vol zweren. Hij verlangde verzadigd te worden van de kruimels die van de tafel van de rijke vielen. Er staat niet dat hij ze kreeg. Wel kwamen de honden en likten zijn zweren (Lukas 16:20-21).

De rijke man krijgt geen naam, de bedelaar wel. Lazarus is de Griekse vorm van Eleazar, een naam die ongeveer betekent: God helpt. Als men haar als gelijkenis leest, is het de enige gelijkenis waarin Jezus een van de personen een eigen naam geeft.

Wat gebeurde er toen Lazarus en de rijke man stierven?

"En het geschiedde, dat de bedelaar stierf, en van de engelen gedragen werd in den schoot van Abraham" (Lukas 16:22). Ook de rijke stierf, en hij werd begraven. Over een begrafenis van Lazarus zegt de tekst niets. In de hel sloeg de rijke man zijn ogen op, terwijl hij in pijn was, en hij zag Abraham van verre, en Lazarus in zijn schoot (Lukas 16:23). De bedelaar die aan de poort lag, wordt door engelen gedragen. De man die elke dag feestte, vraagt nu om een druppel water.

Wat vroeg de rijke man aan Abraham?

De rijke man riep Abraham aan als vader en vroeg om ontferming. Lazarus moest het uiterste van zijn vinger in water dopen en zijn tong verkoelen, want hij leed smarten in de vlam (Lukas 16:24). Hij spreekt niet tot Lazarus zelf. Veel uitleggers merken op dat hij hem nog altijd ziet als iemand die voor hem gestuurd kan worden.

Abraham antwoordde: "Kind, gedenk, dat gij uw goed ontvangen hebt in uw leven, en Lazarus desgelijks het kwade; en nu wordt hij vertroost, en gij lijdt smarten" (Lukas 16:25). Bovendien is er tussen hen een grote kloof gevestigd. Niemand kan van de ene kant naar de andere overgaan (Lukas 16:26).

Waarom stuurde Abraham Lazarus niet naar de vijf broers?

Dan vraagt de rijke man iets voor anderen. Hij heeft vijf broers. Lazarus moet naar het huis van zijn vader gaan om hen te waarschuwen, zodat ook zij niet in deze plaats van pijniging komen (Lukas 16:27-28). Abraham antwoordt: "Zij hebben Mozes en de profeten, dat zij die horen" (Lukas 16:29). Met Mozes en de profeten bedoelt hij de Schriften die Israël al had.

De rijke man houdt vol. Als iemand van de doden naar hen toe ging, zouden zij zich bekeren (Lukas 16:30). Het laatste woord is aan Abraham: "Indien zij Mozes en de profeten niet horen, zo zullen zij ook, al waren het, dat er iemand uit de doden opstond, zich niet laten gezeggen" (Lukas 16:31). Daarmee eindigt de geschiedenis. Lukas vertelt niet hoe de Farizeeën reageerden.

Purper was een kostbare verfstof, en kleding in purper droegen koningen en zeer rijke mensen. Fijn lijnwaad was dure linnen stof. Samen tekenen zij een man met grote rijkdom, die niet af en toe feestte maar elke dag. De poort was de toegang tot zijn huis. Dat de honden zijn zweren likten, staat er zonder uitleg bij. Of dat de bedelaar verlichting gaf of zijn ellende groter maakte, zegt de tekst niet.

Bij de schoot van Abraham denken veel uitleggers aan een maaltijd. Men lag aan tafel, en wie naast de gastheer lag, lag als het ware tegen zijn borst, zoals de discipel die "aanzittende in den schoot van Jezus" was (Johannes 13:23). Lazarus, die naar de kruimels van een tafel verlangde, is nu bij Abraham, de vader van allen die geloven (Romeinen 4:11). Het woord dat de Statenvertaling in Lukas 16:23 met hel weergeeft, is in het Grieks hades, het dodenrijk. De tekst spreekt er van pijn en van een vlam.

Deze geschiedenis laat zien dat God ziet wie door mensen voorbijgegaan wordt. De rijke man leefde elke dag in overvloed, met een bedelaar voor zijn poort. God liet Lazarus niet liggen: Zijn engelen droegen hem naar de schoot van Abraham. Wat Maria aan het begin van hetzelfde evangelie zong, gebeurt hier: "Hongerigen heeft Hij met goederen vervuld; en rijken heeft Hij ledig weggezonden" (Lukas 1:53).

Toch gaat het niet om rijk of arm als zodanig. Abraham zelf "was zeer rijk, in vee, in zilver, en in goud" (Genesis 13:2), en Lazarus wordt niet gezaligd om zijn armoede. Het slot wijst aan waar het om gaat. De rijke man en zijn broers hadden Mozes en de profeten, en zij hoorden niet. Daarin had God allang geboden om de hand open te doen voor de arme (Deuteronomium 15:11). Zo laat de geschiedenis zien wat Jezus net tegen de Farizeeën had gezegd: niemand kan God en de Mammon tegelijk dienen.

Gods Woord is genoeg. De rijke man meent dat een bode uit de doden meer uitwerkt dan de Schrift. Abraham zegt van niet, en dat woord wijst vooruit naar Jezus Zelf. Hij is uit de doden opgestaan, en toch geloofde niet iedereen. Na Zijn opstanding legde Hij de Emmaüsgangers uit, "begonnen hebbende van Mozes en van al de profeten", wat in de Schriften over Hem geschreven was (Lukas 24:27).

De kloof maakt duidelijk dat de beslissing in dit leven valt. Het is de mensen gezet "eenmaal te sterven, en daarna het oordeel" (Hebreeën 9:27).

Is dit een gelijkenis of een werkelijke gebeurtenis? Daar denken christenen verschillend over. Lukas noemt het geen gelijkenis, en de naam Lazarus is voor sommigen een aanwijzing voor een echte gebeurtenis. Anderen lezen het als gelijkenis, zoals wat eraan voorafgaat. In beide lezingen spreekt Jezus ernstig over hemel en hel, zonder alle bijzonderheden van het leven na de dood te beschrijven.

God heeft ons Zijn Woord gegeven, en dat is genoeg. Wij hoeven niet te wachten op een teken of een bode uit de doden. Wie de Bijbel open heeft, heeft wat de broers van de rijke man hadden, en daarbij het getuigenis over de opgestane Heere. Daarom is nu de tijd om te horen: "Ziet, nu is het de welaangename tijd, ziet, nu is het de dag der zaligheid" (2 Korinthe 6:2).

God ziet de arme aan de poort. Wat Hij ons geeft, krijgen wij niet om er alleen zelf van te genieten. Paulus laat Timotheüs de rijken bevelen "dat zij weldadig zijn, rijk worden in goede werken, gaarne mededelende zijn" (1 Timotheüs 6:18). Dat begint dichtbij, bij wie aan onze eigen deur in nood is.

De Heere Jezus spreekt ernstig over de eeuwigheid, en Hij doet dat zolang er tijd is. De rijke man wilde zijn broers alsnog laten waarschuwen. Jezus doet dat al, in deze geschiedenis. Wie haar leest, wordt geroepen tot Hem Die Zelf uit de doden is opgestaan, en Die tot Martha, de zuster van een andere Lazarus, zei: "Ik ben de Opstanding en het Leven" (Johannes 11:25). Over die Lazarus leest u bij de opwekking van Lazarus.