De gelijkenis van de grote maaltijd

De gelijkenis van de grote maaltijd is een van de gelijkenissen die alleen Lukas heeft opgeschreven, in Lukas 14. Jezus is op een sabbat te gast in het huis van een van de oversten van de Farizeeën, om brood te eten (Lukas 14:1). Daar geneest Hij een zieke man en spreekt Hij over de plaatsen aan tafel en over wie men uitnodigt.

Waarom vertelde Jezus de gelijkenis van de grote maaltijd?

Jezus zei tegen de gastheer dat hij bij een maaltijd niet zijn vrienden en rijke buren moest uitnodigen, maar armen, verminkten, kreupelen en blinden (Lukas 14:12-13). Toen zei een van de gasten: "Zalig is hij, die brood eet in het Koninkrijk Gods" (Lukas 14:15). Jezus antwoordde met een gelijkenis die de vraag openlegt wie daar werkelijk zal aanzitten.

Wie werden er voor de grote maaltijd uitgenodigd?

Een man bereidde een groot avondmaal en nodigde er velen voor (Lukas 14:16). Toen het tijd was, zond hij zijn dienstknecht om de genodigden te zeggen: "Komt, want alle dingen zijn nu gereed" (Lukas 14:17). Maar zij begonnen zich allen eensgezind te verontschuldigen (Lukas 14:18).

Welke verontschuldigingen gaven de genodigden?

De eerste had een akker gekocht en moest die gaan bekijken. De tweede had vijf juk ossen gekocht en wilde ze gaan beproeven. Beiden vroegen om voor verontschuldigd gehouden te worden. De derde zei kortweg dat hij een vrouw had getrouwd en daarom niet kon komen (Lukas 14:18-20). Geen van de drie redenen is op zichzelf zonde. Het verkeerde is dat zij er voorrang aan gaven, terwijl de maaltijd al klaarstond.

Wat deed de heer toen de genodigden niet kwamen?

De dienstknecht vertelde het aan zijn heer. Toen werd de heer des huizes toornig en zei: "Ga haastelijk uit in de straten en wijken der stad, en breng de armen, en verminkten, en kreupelen, en blinden hier in" (Lukas 14:21). Het zijn precies de mensen die Jezus kort daarvoor aan de gastheer noemde. De dienstknecht deed het en meldde dat er nog plaats was (Lukas 14:22). Daarop zond de heer hem verder, de stad uit: "Ga uit in de wegen en heggen; en dwing ze in te komen, opdat mijn huis vol worde" (Lukas 14:23).

De gelijkenis eindigt met een ernstig woord: "dat niemand van die mannen, die genood waren, mijn avondmaal smaken zal" (Lukas 14:24). Direct daarna keert Jezus Zich tot de scharen die met Hem meegaan, en spreekt Hij over wat het kost om Zijn discipel te zijn (Lukas 14:25-33).

Het woord avondmaal betekent in de Statenvertaling de hoofdmaaltijd aan het eind van de dag. Dat genodigden nog eens werden opgehaald toen alles klaar was, komt ook elders in de Bijbel voor: de kamerlingen van de koning haastten Haman naar de maaltijd die Esther bereid had (Esther 6:14). Vijf juk ossen zijn tien trekdieren, een flink bezit.

In Mattheüs 22:1-14 staat een verwante gelijkenis over een koning die de bruiloft van zijn zoon bereidt. Jezus vertelt die in de tempel (Mattheüs 21:23), en zij heeft eigen trekken: de dienstknechten worden gedood, de stad wordt verbrand en een gast zonder bruiloftskleed wordt buitengeworpen. Sommige uitleggers behandelen beide als één gelijkenis, anderen zien twee gelijkenissen bij verschillende gelegenheden.

De heer des huizes wijst op God. Hij bereidt de maaltijd, Hij nodigt, en Hij laat zeggen dat alles gereed is. De gast die sprak over brood eten in het Koninkrijk Gods, dacht aan een maaltijd in de toekomst. De profeet had gezegd dat de HEERE der heirscharen "allen volken een vetten maaltijd" zal maken (Jesaja 25:6). Jezus laat zien dat de uitnodiging nu al klinkt, door Hem.

Wie de eerste genodigden zijn, zegt Jezus niet met zoveel woorden. Veel uitleggers zien in hen de mensen die zich dicht bij God waanden, zoals de Farizeeën aan deze tafel. In de armen en kreupelen van de stad zien zij de tollenaars en zondaars, die in het volgende hoofdstuk tot Jezus naderen om Hem te horen (Lukas 15:1). Daar vertelt Hij ook de gelijkenis van het verloren schaap. Bij de wegen en heggen denken velen aan de heidenen, die "van Oosten en Westen" zullen komen (Lukas 13:29). Dat is uitleg, geen woord uit de gelijkenis zelf.

Het zwaartepunt ligt bij God, Die Zijn huis vol wil hebben. "Dwing ze in te komen" gaat niet over geweld of dwang in geloofszaken. De dienstknecht heeft niets dan zijn boodschap. Het is dringend nodigen, zoals Paulus schrijft: "wij bidden van Christus wege: laat u met God verzoenen" (2 Korinthe 5:20). Veel uitleggers horen hier ook dat God Zelf door Zijn Woord en Geest krachtig doet komen wie uit zichzelf buiten zou blijven. Tegelijk is de toorn van de heer ernstig: wie de uitnodiging afslaat, blijft buiten. De Bijbel wijst vooruit naar die maaltijd: "zalig zijn zij, die geroepen zijn tot het avondmaal van de bruiloft des Lams" (Openbaring 19:9).

God nodigt, en Hij doet het ruim. Alles is gereed, niet omdat wij iets hebben klaargemaakt, maar omdat Hij het heeft bereid. Niemand komt op eigen waardigheid aan tafel. De armen, verminkten, kreupelen en blinden hadden niets om terug te geven (Lukas 14:14), en juist zij werden binnengebracht. Zo is de genade van God. Jezus belooft: "die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen" (Johannes 6:37).

Gods uitnodiging heeft voorrang. Een akker, ossen en een huwelijk zijn goede gaven van God. Toch kunnen juist goede dingen ons ervan weerhouden te komen als Hij roept. Paulus schrijft: "Ziet, nu is het de welaangename tijd, ziet, nu is het de dag der zaligheid" (2 Korinthe 6:2).

God laat Zijn uitnodiging steeds opnieuw uitgaan. De dienstknecht gaat op bevel van zijn heer op weg, en hij komt terug met de melding "nog is er plaats" (Lukas 14:22). Die woorden klinken nog in de prediking van het Evangelie, omdat God wil dat Zijn huis vol wordt. Wie zelf genood is, mag die uitnodiging doorgeven.