David en Mefiboseth

De geschiedenis van David en Mefiboseth staat in 2 Samuël 9. David was koning over heel Israël, de HEERE had hem rust gegeven van al zijn vijanden rondom (2 Samuël 7:1), en Hij had beloofd dat Zijn goedertierenheid niet zou wijken van Davids zoon (2 Samuël 7:15). Op dat moment denkt de koning terug aan zijn vriend Jonathan, de zoon van Saul, die met zijn vader gesneuveld was in de strijd tegen de Filistijnen.

Wat vroeg David over het huis van Saul?

David vroeg: "Is er nog iemand die overgebleven is van het huis van Saul, dat ik weldadigheid aan hem doe, om Jonathans wil" (2 Samuël 9:1)? Dat was geen vanzelfsprekende vraag. Saul had David jarenlang vervolgd en had zelf gevreesd dat David zijn nakomelingen zou uitroeien (1 Samuël 24:22). Maar David en Jonathan hadden een verbond gesloten. Jonathan had David laten beloven dat hij zijn weldadigheid niet zou afsnijden van zijn huis, tot in eeuwigheid (1 Samuël 20:15). Die belofte loste David nu in.

Wat vertelde Ziba over de zoon van Jonathan?

Het huis van Saul had een knecht, Ziba. Hem riepen zij bij de koning. David vroeg opnieuw, en nu sprak hij van "Gods weldadigheid" (2 Samuël 9:3). Ziba antwoordde dat er nog een zoon van Jonathan was, "die geslagen is aan beide voeten" (2 Samuël 9:3). Hij woonde in het huis van Machir, de zoon van Ammiel, te Lodebar.

Mefiboseth was vijf jaar oud toen het bericht over Saul en Jonathan uit Jizreël kwam. Zijn voedster nam hem op en vluchtte, en in haar haast viel hij en werd kreupel (2 Samuël 4:4). Toen David hem liet halen, was hij volwassen: hij had zelf een kleine zoon, Micha (2 Samuël 9:12).

Wat beloofde David aan Mefiboseth?

David liet hem halen uit het huis van Machir. Toen Mefiboseth bij de koning kwam, viel hij op zijn aangezicht en boog zich neer. David noemde hem bij zijn naam, en Mefiboseth antwoordde dat hij zijn knecht was. Toen zei David: "Vrees niet, want ik zal zekerlijk weldadigheid bij u doen, om uws vaders Jonathans wil" (2 Samuël 9:7). Hij gaf hem alle akkers van zijn grootvader Saul terug, en voortaan zou hij altijd brood eten aan de tafel van de koning.

Waarom noemde Mefiboseth zichzelf een dode hond?

Mefiboseth boog zich opnieuw en zei: "Wat is uw knecht, dat gij omgezien hebt naar een doden hond, als ik ben" (2 Samuël 9:8)? Een dode hond was het beeld van iets wat volstrekt niets waard is. David had het zelf eens over zichzelf gezegd, toen Saul hem achtervolgde (1 Samuël 24:15). Mefiboseth had de koning niets te bieden en geen recht om iets te vragen.

Daarna riep David Ziba en droeg hem op om met zijn vijftien zonen en twintig knechten het land voor Mefiboseth te bewerken en de vruchten binnen te brengen. Ziba beloofde te doen wat de koning gebood. Zo at Mefiboseth aan Davids tafel als een van de zonen van de koning (2 Samuël 9:11). Het hoofdstuk eindigt met: "Alzo woonde Mefiboseth te Jeruzalem, omdat hij geduriglijk at aan des konings tafel; en hij was kreupel aan beide zijn voeten" (2 Samuël 9:13).

Hoe ging het verder met Mefiboseth en Ziba?

Jaren later, toen David voor Absalom vluchtte, kwam Ziba hem tegemoet met ezels en voedsel. Hij beweerde dat Mefiboseth in Jeruzalem was gebleven in de hoop dat Israël hem het koninkrijk van zijn vader zou teruggeven. David gaf Ziba toen alles wat van Mefiboseth was (2 Samuël 16:1-4). Bij Davids terugkeer kwam Mefiboseth hem tegemoet. Hij had zijn voeten niet verzorgd en zijn kleren niet gewassen sinds de koning weg was, en hij zei dat zijn knecht hem bedrogen had. David besliste dat hij en Ziba het land moesten delen. Mefiboseth antwoordde dat Ziba het wel helemaal mocht nemen, nu de koning in vrede thuis was (2 Samuël 19:24-30). Bij een andere gelegenheid, toen David zeven nakomelingen van Saul aan de Gibeonieten overgaf, spaarde hij Mefiboseth "om den eed des HEEREN" (2 Samuël 21:7). Meer leest u in de uitleg bij 2 Samuël 9.

In de Statenvertaling heet de zoon van Jonathan Mefiboseth; op de persoonspagina staat de spelling Mefiboset. Lodebar lag waarschijnlijk in Gilead, ten oosten van de Jordaan. Machir, bij wie Mefiboseth woonde, komt later terug: toen David voor Absalom naar Mahanaïm was gevlucht, bracht Machir uit Lodebar hem en zijn volk voedsel (2 Samuël 17:27-29). Het verbond waaraan David dacht, staat in 1 Samuël 18:3 en 20:14-17. Jonathan en David hadden het gezworen in de Naam van de HEERE (1 Samuël 20:42).

Eten aan de tafel van de koning was een eer en betekende dat de koning voor iemand zorgde, zoals later bij de zonen van Barzillai (1 Koningen 2:7) en bij koning Jojachin in Babel (2 Koningen 25:29). Sommige uitleggers wijzen erop dat David een kleinzoon van Saul zo ook dicht bij zich hield. De tekst zelf noemt als reden alleen weldadigheid om Jonathans wil.

Het sleutelwoord van 2 Samuël 9 is weldadigheid. David gebruikt het drie keer (2 Samuël 9:1, 3 en 7), en de tweede keer noemt hij het "Gods weldadigheid" (2 Samuël 9:3). Het is meer dan vriendelijkheid: het is goedheid uit trouw aan een verbond. In het Hebreeuws staat hier hetzelfde woord als in Gods belofte aan David, kort daarvoor: "Mijn goedertierenheid zal van hem niet wijken" (2 Samuël 7:15). David, die zelf Gods trouw ontvangen heeft, geeft die trouw door aan het huis van Jonathan.

Daarom draait deze geschiedenis niet om de edelmoedigheid van een koning. David had een eed gezworen in de Naam van de HEERE, en die eed hield hij, ook toen Jonathan dood was en niemand hem eraan herinnerde. Zo is God Zelf. Hij gedenkt Zijn verbond tot in eeuwigheid (Psalm 105:8). Naomi zei van de HEERE dat Hij "Zijn weldadigheid niet heeft nagelaten aan de levenden en aan de doden" (Ruth 2:20).

Mefiboseth kon niets bijdragen. Hij was kreupel, hij kwam uit het huis van Davids vervolger, en hij noemde zichzelf een dode hond. Hij werd niet aangenomen om wat hij was, maar om een ander: "om Jonathans wil". Veel reformatorische uitleggers zien hier een beeld van de genade van God in Christus: een zondaar die niets heeft, wordt om een Ander aan de tafel van de Koning gebracht. Het Nieuwe Testament trekt die lijn niet zelf bij Mefiboseth, maar de gedachte sluit aan bij Romeinen 5:6: "Want Christus, als wij nog krachteloos waren, is te Zijner tijd voor de goddelozen gestorven".

Opvallend is ook wat niet verandert. Het hoofdstuk eindigt met de zin dat Mefiboseth kreupel was aan beide voeten. De weldadigheid van de koning nam zijn zwakheid niet weg, maar gaf hem een vaste plaats aan de tafel. Meer hierover leest u bij het onderwerp genade.

God houdt Zijn beloften, ook als de mensen aan wie Hij ze deed allang gestorven zijn. David leerde trouw van de God Die trouw was aan hem. Wie zelf weldadigheid van God ontvangen heeft, mag die doorgeven. De profeet zegt wat de HEERE van ons vraagt: "recht te doen, en weldadigheid lief te hebben, en ootmoediglijk te wandelen met uw God" (Micha 6:8).

Gods genade zoekt mensen op die zichzelf niets waard vinden. David vroeg niet of er iemand was die het verdiende, maar of er iemand over was. Wie zich zoals Mefiboseth een dode hond voelt, hoeft niets mee te brengen. Ook wij worden niet om eigen waardigheid aangenomen: God heeft ons zalig gemaakt "niet uit de werken der rechtvaardigheid, die wij gedaan hadden, maar naar Zijn barmhartigheid" (Titus 3:5).

De Psalm noemt God "Een God, Die de eenzamen zet in een huisgezin" (Psalm 68:7). Mefiboseth bleef kreupel en zat toch aan de tafel van de koning. Dat zegt iets over de plaats die zwakke en gehandicapte mensen in de gemeente hebben. De Heere Jezus zei: "Maar wanneer gij een maaltijd zult houden, zo nood armen, verminkten, kreupelen, blinden" (Lukas 14:13), omdat zij niets hebben om terug te geven (Lukas 14:14).