Bijbelteksten voor mantelzorg

“Draagt elkanders lasten, en vervult alzo de wet van Christus.”

De bekendste tekst over zorgen voor elkaar. Voor een mantelzorger is hij dubbel: u draagt de last van een ander, maar het woord elkanders betekent ook dat anderen uw last mogen helpen dragen.

“Doch laat ons, goed doende, niet vertragen; want te zijner tijd zullen wij maaien, zo wij niet verslappen.”

Vertragen is hier moedeloos worden, de moed laten zakken. Paulus kent dat gevaar bij wie lang goed doet. De belofte van maaien te zijner tijd is voor een mantelzorger die geen vooruitgang ziet, omdat de ziekte of de ouderdom gewoon doorgaat.

“… want waar gij zult heengaan, zal ik ook heengaan, en waar gij zult vernachten, zal ik vernachten; uw volk is mijn volk, en uw God mijn God.”

Ruth bleef bij haar schoonmoeder, terwijl ze terug had kunnen gaan. Deze tekst wordt vaak bij een huwelijk gebruikt, maar staat in een geschiedenis over trouw aan een oudere vrouw in nood. Daarom past hij bij een schoondochter, dochter of zoon die de zorg voor een ouder op zich neemt.

“En tot de ouderdom toe zal Ik Dezelfde zijn, ja, tot de grijsheid toe zal Ik ulieden dragen; Ik heb het gedaan, en Ik zal u opnemen, en Ik zal dragen en redden.”

De Heere belooft te dragen, op te nemen en te redden, tot in de grijsheid toe. Een mantelzorger die een ouder ziet aftakelen, mag weten dat de Heere die ouder draagt, ook waar menselijke zorg tekortschiet. En dezelfde belofte geldt de mantelzorger zelf.

“Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven.”

Vermoeid en belast: twee woorden die veel mantelzorgers zonder aarzelen op zichzelf toepassen. De Heere Jezus nodigt juist hen. De rust die Hij geeft, neemt de zorgtaak niet weg, maar wel de last die u alleen meent te moeten dragen.

“Hij geeft den moeden kracht, en Hij vermenigvuldigt de sterkte dien, die geen krachten heeft.”

Kracht voor wie geen krachten heeft: geen belofte voor de sterken, maar voor de uitgeputten. Een tekst om te lezen na een gebroken nacht of op een dag waarop u niet weet hoe u de zorg volhoudt.

“Geloofd zij de HEERE; dag bij dag overlaadt Hij ons. Die God is onze Zaligheid. Sela.”

Mantelzorg gaat dag na dag, zonder vrije weekenden. Deze psalm zet daar tegenover dat de Heere ook dag bij dag geeft, en dat Hij de Zaligheid van Zijn volk is. Een tekst voor de vroege morgen, voordat de eerste zorgtaak begint.

“… en uw sterkte gelijk uw dagen!”

Een zegen van Mozes over de stam Aser: kracht naar de maat van elke dag. Niet voor alle komende jaren tegelijk, maar voor vandaag. Een korte tekst voor op de koelkast of in de agenda met alle zorgafspraken.

“Want God is niet onrechtvaardig dat Hij uw werk zou vergeten, en den arbeid der liefde, die gij aan Zijn Naam bewezen hebt, als die de heiligen gediend hebt en nog dient.”

Veel mantelzorg is onzichtbaar: wassen, aankleden, medicijnen klaarzetten, telefoontjes met de huisarts. Niemand ziet het, maar God vergeet het niet. Een tekst om een mantelzorger mee te bemoedigen die zich ongezien voelt.

“En de Koning zal antwoorden en tot hen zeggen: Voorwaar zeg Ik u: Voor zoveel gij dit een van deze Mijn minste broeders gedaan hebt, zo hebt gij dat Mij gedaan.”

De Koning spreekt over de minsten van Zijn broeders, onder wie de hongerigen, de vreemdelingen en de zieken (Mattheüs 25:35-36). Wat aan hen gedaan is, rekent Hij als aan Hem gedaan. Een tekst die het eenvoudigste zorgwerk een grote waarde geeft, zonder dat de mantelzorger daar zelf aanspraak op maakt.

“Mijn genade is u genoeg; want Mijn kracht wordt in zwakheid volbracht.”

Paulus kreeg dit antwoord toen hij om verlossing van zijn doorn in het vlees bad. Het past bij de zorgvrager en bij de zorger: beiden worden geconfronteerd met zwakheid. Gods kracht komt niet buiten die zwakheid om, maar erin.

“Jezus nu, ziende Zijn moeder, en den discipel, dien Hij liefhad, daarbij staande, zeide tot Zijn moeder: Vrouw, zie, uw zoon. Daarna zeide Hij tot den discipel: Zie, uw moeder. En van die ure aan nam haar de discipel in zijn huis.”

Zelfs aan het kruis regelde de Heere Jezus de zorg voor Zijn moeder. Johannes nam haar in zijn huis. Een tekst voor wie een ouder in huis neemt of de zorg regelt, en een teken dat zorgen voor ouders bij de liefde van Christus hoort.

“Maar zij zeide tot henlieden: Noemt mij niet Naomi, noemt mij Mara; want de Almachtige heeft mij grote bitterheid aangedaan.”

Naomi wil niet meer Liefelijk heten, maar Bitter. Ook wie zorg ontvangt, kan verbitterd en moeilijk zijn. Deze tekst helpt de mantelzorger te begrijpen dat bitterheid bij de ander vaak uit verdriet voortkomt, en dat Ruth daar toch bleef.

“De HEERE vergelde u uw daad en uw loon zij volkomen, van den HEERE, den God Israëls, onder wiens vleugelen gij gekomen zijt om toevlucht te nemen!”

Boaz had gehoord wat Ruth voor haar schoonmoeder deed (vers 11) en zegent haar. Een tekst om aan een mantelzorger te schrijven: de Heere ziet de daad, en wie zorgt, mag zelf schuilen onder Zijn vleugelen.

“Die zal u zijn tot een verkwikker der ziel, en om uw ouderdom te onderhouden; want uw schoondochter, die u liefheeft, heeft hem gebaard, dewelke u beter is dan zeven zonen.”

Aan het einde van het boek prijzen de vrouwen van Bethlehem Ruth als een schoondochter die beter is dan zeven zonen. Het verhaal van zorg loopt uit op verkwikking. Een tekst voor een schoondochter of schoonzoon die zorgt, en wiens trouw gezien mag worden.

“Gij zult geheel vervallen, zo gij, als dit volk, hetwelk bij u is; want deze zaak is te zwaar voor u, gij alleen kunt het niet doen.”

Jethro zag dat Mozes van de vroege morgen tot de avond voor het volk klaarstond, en zei: gij alleen kunt het niet doen. Een tekst voor de mantelzorger die alles zelf wil doen. Mozes nam de raad aan en verdeelde het werk; dat mag u ook.

“En Hij zeide tot hen: Komt gijlieden in een woeste plaats hier alleen, en rust een weinig; want er waren velen, die kwamen en die gingen, en zij hadden zelfs geen gelegen tijd om te eten.”

De Heere Jezus nam Zelf het initiatief om Zijn discipelen rust te geven, toen zij niet eens tijd hadden om te eten. Een tekst die de mantelzorger vrijheid geeft om een middag of een weekend weg te gaan, zonder zich schuldig te voelen.

“En de engel des HEEREN kwam ten anderen male weder, en roerde hem aan, en zeide: Sta op, eet, want de weg zou te veel voor u zijn.”

Elia was zo moe dat hij wilde sterven. De Heere gaf hem eerst slaap en eten, nog voor een woord van onderwijs. Een tekst die eraan herinnert dat eten, slapen en rust ook bij de zorg voor uzelf horen.

“Twee zijn beter dan een; want zij hebben een goede beloning van hun arbeid; Want indien zij vallen, de een richt zijn metgezel op; maar wee den ene, die gevallen is, want er is geen tweede om hem op te helpen.”

Wee den ene: alleen zorgen is kwetsbaar. Een tekst om met broers en zussen te bespreken als de zorg voor een ouder verdeeld moet worden, of om aan een kerkenraad voor te leggen als een gemeentelid er alleen voor staat.

“Gelijk zich een vader ontfermt over de kinderen, ontfermt Zich de HEERE over degenen, die Hem vrezen. Want Hij weet, wat maaksel wij zijn, gedachtig zijnde, dat wij stof zijn.”

De Heere weet dat wij stof zijn. Ook een mantelzorger mag eens kortaf zijn, het niet meer weten of zich schuldig voelen over ongeduld. Deze tekst geeft troost aan wie streng is voor zichzelf.

“Hij zal uw voet niet laten wankelen; uw Bewaarder zal niet sluimeren. Ziet, de Bewaarder Israëls zal niet sluimeren, noch slapen.”

Veel mantelzorgers slapen licht, altijd met een oor naar de zorgvrager. Deze tekst zegt: Er is Eén Die niet slaapt. Een avondtekst voor wie de zorg voor de nacht moet loslaten om zelf te kunnen rusten.

“Eert uw vader en uw moeder, opdat uw dagen verlengd worden in het land, dat u de HEERE uw God geeft.”

Het vijfde gebod geldt niet alleen voor kinderen thuis. Volwassen kinderen eren hun ouders ook door voor hen te zorgen als zij oud of ziek worden. De Heidelbergse Catechismus noemt in Zondag 39 ook het geduld met de zwakheden en gebreken van ouders.

“Hoor naar uw vader, die u gewonnen heeft; en veracht uw moeder niet, als zij oud geworden is.”

Als zij oud geworden is: de Bijbel weet dat ouderdom het respect op de proef kan stellen. Een tekst voor wie moeite heeft met een ouder die vergeetachtig, veeleisend of afhankelijk is geworden.

“Maar zo enige weduwe kinderen heeft, of kindskinderen, dat die leren eerst aan hun eigen huis godzaligheid oefenen, en den voorouderen wedervergelding te doen; want dat is goed en aangenaam voor God.”

Wedervergelding is teruggeven wat u van uw ouders ontving. Paulus noemt zorg voor een alleenstaande moeder of grootmoeder godzaligheid, iets wat aangenaam is voor God. Een tekst voor kinderen en kleinkinderen die samen de zorg verdelen.

“Verwerp mij niet in den tijd des ouderdoms; verlaat mij niet, terwijl mijn kracht vergaat.”

Het gebed van een oude gelovige die zijn kracht ziet vergaan. Een mantelzorger kan het voorlezen aan een ouder, of het bidden namens iemand die zelf niet meer de woorden vindt.

“Kan ook een vrouw haar zuigeling vergeten, dat zij zich niet ontferme over den zoon haars buiks? Ofschoon deze vergate, zo zal Ik toch u niet vergeten.”

Een tekst voor ouders die een kind met een ernstige ziekte of beperking verzorgen, soms tot ver in de volwassenheid. De liefde van een moeder is groot, maar de Heere zegt dat Zijn trouw nog groter is. Ook voor de partner van iemand met dementie, die door de eigen man of vrouw niet altijd meer herkend wordt.

“Voor het grauwe haar zult gij opstaan, en zult het aangezicht des ouden vereren; en gij zult vrezen voor uw God; Ik ben de HEERE!”

Eerbied voor ouderen staat hier naast de vreze Gods. Voor een mantelzorger is het een herinnering dat achter de zorgvraag een mens staat met een lang leven en een eigen waardigheid, ook als de dagelijkse zorg die soms doet vergeten.

“En gij, broeders, vertraagt niet in goed te doen.”

Een korte aansporing van Paulus om niet moedeloos te worden in het goede. Op een kaart gecombineerd met een persoonlijke zin is het een bemoediging zonder belerende toon.

“Daarom vertragen wij niet; maar hoewel onze uitwendige mens verdorven wordt, zo wordt nochtans de inwendige vernieuwd van dag tot dag.”

De uitwendige mens die vergaat: de mantelzorger ziet het bij de zorgvrager, en merkt het soms ook aan zichzelf. De inwendige vernieuwing van dag tot dag is de troost voor beiden. Een tekst voor een langdurige zorgsituatie.

“Een vriend heeft te aller tijd lief; en een broeder wordt in de benauwdheid geboren.”

Een tekst voor de vriend of het gemeentelid dat de mantelzorger wil helpen. Een broeder wordt geboren in de benauwdheid: juist in de zware tijd blijkt wie naast u staat.