Bijbelteksten voor een chronische ziekte

“Bezwijkt mijn vlees en mijn hart, zo is God de Rotssteen mijns harten, en mijn Deel in eeuwigheid.”

Asaf ontkent niet dat zijn lichaam en zijn moed het begeven. Hij zegt alleen wat er overblijft als alles bezwijkt: God als Rotssteen en als Deel. Een tekst voor wie merkt dat de krachten afnemen en dat het niet meer terugkomt. Hij staat vaak boven het bed of op een kaart van iemand die al jaren ziek is.

“Hierover heb ik den Heere driemaal gebeden, opdat hij van mij zou wijken. En Hij heeft tot mij gezegd: Mijn genade is u genoeg; want Mijn kracht wordt in zwakheid volbracht.”

Paulus bad drie keer om verlossing van zijn doorn in het vlees en kreeg geen genezing, maar genade. Wat die doorn precies was, zegt hij niet; uitleggers denken onder meer aan een ziekte, maar zeker is dat niet. Juist daarom herkennen chronisch zieken zich erin: het gebed om genezing mag, en het antwoord kan anders zijn dan gevraagd.

“Daarom vertragen wij niet; maar hoewel onze uitwendige mens verdorven wordt, zo wordt nochtans de inwendige vernieuwd van dag tot dag.”

Twee bewegingen tegelijk: het lichaam gaat achteruit, de inwendige mens wordt vernieuwd. Paulus zegt "van dag tot dag", wat goed past bij een leven dat per dag geleefd wordt. Een tekst voor wie bang is dat met het lichaam ook het geloof zal slijten.

“Hij geeft den moeden kracht, en Hij vermenigvuldigt de sterkte dien, die geen krachten heeft.”

Vermoeidheid is bij veel chronische ziekten de zwaarste last, ook als niemand het aan de buitenkant ziet. Deze tekst is geschreven voor wie geen krachten heeft, niet voor wie nog een beetje over heeft. Kort genoeg voor een kaart of een briefje op het nachtkastje.

“Hoe lang, HEERE, zult Gij mij steeds vergeten? Hoe lang zult Gij Uw aangezicht voor mij verbergen?”

De Bijbel geeft woorden aan de klacht van wie lang lijdt. David vraagt vier keer "hoe lang" en eindigt de psalm toch met vertrouwen (vers 6). Een tekst voor de zieke die zich schaamt voor zijn ongeduld: ook dit gebed staat in de Schrift.

“Wacht op den HEERE, zijt sterk, en Hij zal uw hart versterken, ja, wacht op den HEERE.”

Chronisch ziek zijn is wachten: op een uitslag, een nieuwe behandeling, een betere dag, op de Heere Zelf. Het vers begint en eindigt met "wacht op den HEERE" en zet de belofte ertussen. Geschikt als tekst aan de muur, waar hij dag na dag gelezen wordt.

“Het zijn de goedertierenheden des HEEREN, dat wij niet vernield zijn, dat Zijn barmhartigheden geen einde hebben; … Zij zijn allen morgen nieuw, Uw trouw is groot.”

Een tekst voor de ochtend, het moment waarop veel zieken voelen hoe de nacht is geweest en hoe de dag gaat worden. Klaagliederen is geschreven te midden van verwoesting; de zin over Gods trouw staat er midden in, niet erna. Lees hem bij het opstaan, ook op een slechte dag.

“Doch Hij kent den weg, die bij mij is; Hij beproeve mij; als goud zal ik uitkomen.”

Job begrijpt zijn lijden niet en zegt dat ook. Wel weet hij dat God de weg kent die hij gaat. Een tekst voor wie geen verklaring heeft voor de ziekte en die ook niet krijgt. Zeg er niet bij wat het goud zal zijn; laat de tekst zelf spreken.

“Want ik houde het daarvoor, dat het lijden dezes tegenwoordigen tijds niet is te waarderen tegen de heerlijkheid, die aan ons zal geopenbaard worden.”

Paulus maakt het lijden niet klein; hij zet het naast iets wat nog veel groter is. Een tekst voor een goed moment, wanneer de zieke zelf ruimte heeft om vooruit te kijken. Op een dag met veel pijn kan dezelfde tekst als een verwijt klinken, kies dan liever een psalm.

“Dit is mijn troost in mijn ellende, want Uw toezegging heeft mij levend gemaakt.”

De dichter heeft geen nieuwe situatie gekregen, wel een woord dat hem levend maakt. Een tekst voor wie het niet meer kan opbrengen om lang te lezen en zich vasthoudt aan één belofte. Vraag de zieke welke toezegging hem zelf het meest draagt.

“Komt herwaarts tot Mij, allen die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven.”

Een nodiging van de Heere Jezus aan vermoeiden. Wie chronisch ziek is, kent een moeheid die slaap niet oplost. De rust die hier beloofd wordt, is eerst rust voor de ziel, maar de Heere sluit het lichaam daar niet buiten. Een tekst die op elke kaart past.

“Want wij hebben geen hogepriester, die niet kan medelijden hebben met onze zwakheden, maar Die in alle dingen, gelijk als wij, is verzocht geweest, doch zonder zonde.”

Christus weet van binnenuit wat zwakheid is. Voor een zieke die zich onbegrepen voelt door artsen, collega's of zelfs de gemeente, is dit een belangrijke tekst: er is Eén Die medelijden heeft. Lees vers 16 erbij: toegaan tot de troon der genade.

“HEERE! voor U is al mijn begeerte; en mijn zuchten is voor U niet verborgen.”

Psalm 38 is een van de boetepsalmen en spreekt over een lichaam vol pijn. Het slot van dit vers is voor elke langdurig zieke: het zuchten, ook als er geen woorden meer zijn, is voor God niet verborgen. Geschikt om te bidden op een dag waarop bidden zelf al moeite kost.

“Wees mij genadig, HEERE, want ik ben verzwakt; genees mij, HEERE, want mijn beenderen zijn verschrikt. Ja, mijn ziel is zeer verschrikt; en Gij, HEERE, hoe lange?”

Het gebed om genezing mag uitgesproken worden, ook na jaren. David breekt zijn eigen zin af: "en Gij, HEERE, hoe lange?" Een tekst voor wie niet weet hoe hij nog moet bidden en het toch blijft doen.

“Ik heb den HEERE lang verwacht; en Hij heeft Zich tot mij geneigd, en mijn geroep gehoord.”

David zegt "lang verwacht", niet even. Een tekst die erkent dat het wachten tijd kost, en getuigt dat de Heere Zich neigt. Geschikt om terug te lezen op een dag waarop het iets beter gaat.

“Het is goed, dat men hope, en stille zij op het heil des HEEREN.”

Stil zijn is hier geen berusting, maar hopend wachten. Voor wie veel thuis is en de stilte van de lange dagen kent. Een korte tekst voor een wandbord of een kaart.

“En nu, wat verwacht ik, o HEERE! Mijn hoop, die is op U.”

Psalm 39 gaat over de kortheid en broosheid van het leven. Midden daarin stelt David de vraag die veel zieken zich stellen: wat verwacht ik nog? Het antwoord is geen genezing of datum, maar de Heere Zelf.

“Als mijn gedachten binnen in mij vermenigvuldigd werden, hebben Uw vertroostingen mijn ziel verkwikt.”

De nacht is voor veel chronisch zieken lang: pijn houdt wakker en de gedachten gaan rond. Deze tekst beschrijft precies dat malen, en wat de ziel verkwikt. Goed om te leren voor de nachtelijke uren.

“En desgelijks komt ook de Geest onze zwakheden mede te hulp; want wij weten niet, wat wij bidden zullen, gelijk het behoort, maar de Geest Zelf bidt voor ons met onuitsprekelijke zuchtingen.”

Na jaren ziekte weten veel gelovigen niet meer wat zij moeten vragen: genezing, kracht, of een einde. Paulus zegt dat dit niet weten geen schande is. De Geest bidt mee, ook met zuchtingen die geen woorden worden.

“De HEERE heeft gegeven, en de HEERE heeft genomen; de Naam des HEEREN zij geloofd!”

Job sprak deze woorden na het verlies van zijn kinderen en bezittingen, nog voor zijn ziekte. Wie gezondheid, werk of zelfstandigheid kwijtraakt, mag weten dat ook dit verlies uit Gods hand gegeven en genomen is. Leg deze tekst niet op aan een ander; hij moet uit het eigen hart komen.

“Ziet, zo Hij mij doodde, zou ik niet hopen?”

In de Statenvertaling staat het als een vraag: zou ik niet hopen, ook als Hij mij doodde? Job klampt zich vast aan God terwijl hij Hem niet begrijpt. Een tekst voor wie vecht met de vraag waarom, en toch niet loslaat.

“Ziet, wij houden hen gelukzalig, die verdragen; gij hebt de verdraagzaamheid van Job gehoord, en gij hebt het einde des Heeren gezien, dat de Heere zeer barmhartig is en een Ontfermer.”

Jakobus wijst op het einde van Jobs geschiedenis: de Heere bleek barmhartig. Dat einde kwam pas na een lange tijd. Een tekst die de zieke niet opdraagt om sterk te zijn, maar wijst op Gods ontferming aan het eind.

“Daarom heb ik een welbehagen in zwakheden, in smaadheden, in noden, in vervolgingen, in benauwdheden, om Christus' wil; want als ik zwak ben, dan ben ik machtig.”

Dit is geen schoonpraten van ziekte, maar de slotsom van Paulus na drie keer bidden. In zijn zwakheid kwam de kracht van Christus openbaar. Een sterke preektekst, die in een gesprek pas past als de zieke zelf iets van die kracht heeft ervaren.

“Het is mij goed, dat ik verdrukt ben geweest, opdat ik Uw inzettingen leerde.”

Een getuigenis achteraf, in de verleden tijd. Sommige langdurig zieken kunnen dit na jaren zelf zeggen. Gebruik de tekst daarom als eigen belijdenis, of op een kaart wanneer de zieke het zelf zo verwoordt, en niet als uitleg aan een ander die nog midden in de pijn zit.

“En alle kastijding als die tegenwoordig is, schijnt geen zaak van vreugde, maar van droefheid te zijn; doch daarna geeft zij van zich een vreedzame vrucht der gerechtigheid dengenen, die door dezelve geoefend zijn.”

De Schrift erkent dat de vaderlijke tucht van God op het moment zelf droefheid is. Het woord "daarna" laat ruimte voor tijd. Een tekst voor een preek of meditatie; in een persoonlijk gesprek alleen als de zieke zelf zijn ziekte zo wil zien.

“Want ik weet: mijn Verlosser leeft, en Hij zal de laatste over het stof opstaan; En als zij na mijn huid dit doorknaagd zullen hebben, zal ik uit mijn vlees God aanschouwen;”

Job sprak deze woorden toen zijn lichaam vol zweren zat. Midden in de ziekte zegt hij: ik zal uit mijn vlees God aanschouwen. Een veelgekozen tekst voor een rouwkaart na een lang ziekbed, omdat hij lijden en hoop samen noemt.

“Maar onze wandel is in de hemelen, waaruit wij ook den Zaligmaker verwachten, namelijk den Heere Jezus Christus; Die ons vernederd lichaam veranderen zal, opdat hetzelve gelijkvormig worde aan Zijn heerlijk lichaam, …”

Paulus noemt ons lichaam "vernederd". Wie afhankelijk is geworden van hulp bij wassen en aankleden, kent dat woord. De belofte is dat Christus juist dit lichaam veranderen zal. Een troostrijke tekst voor iemand die zich schaamt voor zijn lichaam.

“Het lichaam wordt gezaaid in verderfelijkheid, het wordt opgewekt in onverderfelijkheid; Het wordt gezaaid in oneer, het wordt opgewekt in heerlijkheid; het wordt gezaaid in zwakheid, het wordt opgewekt in kracht.”

Drie tegenstellingen die precies raken wat een chronisch zieke kent: verderfelijkheid, oneer en zwakheid. Daartegenover staat de opwekking in kracht. Een tekst voor de begrafenis van een langdurig zieke, of om samen over te spreken bij het naderen van het einde.

“En niet alleen dit, maar ook wij zelven, die de eerstelingen des Geestes hebben, wij ook zelven, zeg ik, zuchten in onszelven, verwachtende de aanneming tot kinderen, namelijk de verlossing onzes lichaams.”

Ook gelovigen zuchten, schrijft Paulus, en zij wachten op de verlossing van het lichaam. Een tekst die het zuchten niet als ongeloof afdoet. Goed voor wie zich schuldig voelt omdat hij verlangt naar een einde van de pijn.

“Want onze lichte verdrukking, die zeer haast voorbij gaat, werkt ons een gans zeer uitnemend eeuwig gewicht der heerlijkheid; Dewijl wij niet aanmerken de dingen, die men ziet, maar de dingen, die men niet ziet;”

Paulus noemt verdrukking "licht" en "haast voorbij", niet omdat hij het lijden niet kende, maar omdat hij het woog tegen de eeuwigheid. Wie jaren ziek is, ervaart het niet als licht. Lees de tekst daarom samen met vers 16 en laat hem een uitzicht zijn, geen oordeel over hoe de zieke zich voelt.

“En God zal alle tranen van hun ogen afwissen; en de dood zal niet meer zijn; noch rouw, noch gekrijt, noch moeite zal meer zijn; want de eerste dingen zijn weggegaan.”

Geen pijn, geen moeite meer: voor een chronisch zieke is dit een concrete belofte. Een veelgebruikte tekst voor de rouwkaart en de grafsteen van iemand die lang heeft geleden. Ook geschikt om voor te lezen aan het eind van een bezoek.

“Werp uw zorg op den HEERE, en Hij zal u onderhouden;”

Onderhouden is een woord voor een lange tijd: dag aan dag ondersteunen. Een kaarttekst voor iemand die zich zorgen maakt over de toekomst, over de partner of over de vraag hoe het verder moet als het slechter wordt.

“Geloofd zij de God en Vader van onzen Heere Jezus Christus, de Vader der barmhartigheden, en de God aller vertroosting; Die ons vertroost in al onze verdrukking, …”

De Vader der barmhartigheden troost in "al" onze verdrukking, ook in die welke blijft. Vers 4 zegt verder dat wie getroost is, anderen kan troosten. Veel langdurig zieken worden op die manier zelf tot steun voor lotgenoten.

“Geloofd zij de HEERE; dag bij dag overlaadt Hij ons. Die God is onze Zaligheid.”

"Dag bij dag" past bij een leven dat per dag bekeken wordt. Een tekst voor een verjaardagskaart van iemand die chronisch ziek is: de nadruk ligt op wat de Heere iedere dag geeft, niet op wat er ontbreekt.

“De God nu aller genade, Die ons geroepen heeft tot Zijn eeuwige heerlijkheid in Christus Jezus, nadat wij een weinig tijds zullen geleden hebben, Dezelve volmake, bevestige, versterke, en fondere ulieden.”

Een zegenwens in vier werkwoorden: volmaken, bevestigen, versterken, funderen. Petrus schreef aan gelovigen die leden; "een weinig tijds" is gemeten aan de eeuwigheid. Geschikt als afsluiting van een brief of kaart.