Een veelgekozen tekst bij dementie is Jesaja 46:4: "En tot de ouderdom toe zal Ik Dezelfde zijn, ja, tot de grijsheid toe zal Ik ulieden dragen." Wanneer een vader, moeder of grootouder dementeert, verandert er veel: namen vallen weg, het gesprek wordt moeilijk, en de familie rouwt al terwijl de geliefde er nog is. Toch merken veel families en verzorgenden dat oude, vroeg geleerde woorden langer herkend worden dan nieuwe. Op deze pagina vindt u bijna dertig teksten uit de Statenvertaling: teksten over God Die niet vergeet als wij vergeten, teksten die vroeger geleerd zijn en om voor te lezen of mee te zeggen, en teksten voor de kinderen en de partner die het verdriet dragen.
“En tot de ouderdom toe zal Ik Dezelfde zijn, ja, tot de grijsheid toe zal Ik ulieden dragen; Ik heb het gedaan, en Ik zal u opnemen, en Ik zal dragen en redden.”
Bij dementie verandert de mens, maar de Heere zegt: Ik zal Dezelfde zijn. Telkens staat er wat God doet: dragen, opnemen, redden; de oudere hoeft niets bij te dragen. Lees vers 3 erbij: dezelfde God droeg al "van den buik aan". Een tekst voor een kaart, voor het ziekenbezoek en voor de familie zelf.
“Verwerp mij niet in den tijd des ouderdoms; verlaat mij niet, terwijl mijn kracht vergaat.”
Een gebed van iemand die oud is en voelt dat de krachten afnemen. Bij beginnende dementie, als de persoon zelf nog merkt dat het geheugen achteruitgaat, kan dit vers een eigen gebed worden. Familie kan het ook namens hem of haar bidden.
“Kan ook een vrouw haar zuigeling vergeten, dat zij zich niet ontferme over den zoon haars buiks? Ofschoon deze vergate, zo zal Ik toch u niet vergeten.”
De Heere noemt het ondenkbare: dat een moeder haar kind vergeet. Kinderen van een dementerende moeder maken precies dat mee, en dat doet veel pijn. Deze tekst belooft niet dat het geheugen blijft, wel dat God Zelf niet vergeet. Vers 16 voegt toe: "Ik heb u in de beide handpalmen gegraveerd."
“HEERE! Gij doorgrondt en kent mij.”
Wie zichzelf niet meer goed kent en anderen niet meer herkent, wordt door God nog volkomen gekend. Psalm 139 gaat verder over Gods kennis van zitten en opstaan, van gedachten en wegen. Een korte tekst om bij iemand met dementie voor te lezen, met de hand op de schouder.
“Evenwel het vaste fondament Gods staat, hebbende dit zegel: De Heere kent degenen, die de Zijnen zijn;”
Een zorg die gelovige families vaak hebben: wat als vader zijn geloof niet meer kan uitspreken? Deze tekst legt de zekerheid niet bij wat de mens nog weet, maar bij wat God kent. Het fondament staat, ook als het geheugen niet meer staat.
“Mijn schapen horen Mijn stem, en Ik ken dezelve, en zij volgen Mij. En Ik geef hun het eeuwige leven; en zij zullen niet verloren gaan in der eeuwigheid, en niemand zal dezelve uit Mijn hand rukken.”
Niemand zal ze uit Mijn hand rukken: ook geen ziekte die het verstand aantast. De Goede Herder houdt vast, ook als het schaap de weg niet meer weet. Een tekst voor de familie die zich afvraagt wat er van het geloof overblijft.
“Gedenk niet der zonden mijner jonkheid, noch mijner overtredingen; gedenk mijner naar Uw goedertierenheid, om Uwer goedheid wil, o HEERE!”
Een gebed om gedachtenis: gedenk mijner, Heere. Bij dementie is het de mens die vergeet; dit gebed vraagt dat God gedenkt. Een tekst voor familie om te bidden aan het bed, en voor de persoon zelf zolang die het nog kan meebidden.
“Want Hij weet, wat maaksel wij zijn, gedachtig zijnde, dat wij stof zijn.”
God weet hoe kwetsbaar een mens is, ook in zijn denken. Hij verwacht van iemand met dementie geen kerkgang, geen gesprek over de preek, geen gebed in volzinnen. Een tekst die ook de familie mag geruststellen als vader of moeder niet meer kan wat vroeger vanzelf ging.
“Indien wij ontrouw zijn, Hij blijft getrouw; Hij kan Zichzelven niet verloochenen.”
Bij dementie kan iemand dingen zeggen of doen die niet bij hem passen, ook in geloofszaken. Wat door de ziekte gezegd wordt, is geen ontrouw in de zin van deze tekst; maar de tekst laat wel zien dat Gods trouw niet afhangt van wat de mens vasthoudt. Deze tekst helpt de familie om het oordeel aan God te laten en zelf te rusten in Zijn trouw.
“Ik zal dan geduriglijk bij U zijn; Gij hebt mijn rechterhand gevat;”
Een beeld dat bij dementie letterlijk wordt: iemand bij de hand nemen omdat hij de weg niet meer weet. God vat de rechterhand. Lees vers 24 erbij: "Gij zult mij leiden door Uw raad; en daarna zult Gij mij in heerlijkheid opnemen."
“Vertrouwende ditzelve, dat Hij, Die in u een goed werk begonnen heeft, dat voleindigen zal tot op den dag van Jezus Christus;”
Het werk van God in een mens loopt niet vast als het verstand afneemt. Hij Die begon, zal het voleindigen. Een tekst voor de kinderen van een vader of moeder die vroeger veel over het geloof sprak en nu stil is geworden.
“Ook verduistert de duisternis voor U niet; maar de nacht licht als de dag; de duisternis is als het licht.”
Familieleden beschrijven dementie soms als een duisternis die langzaam groter wordt. Voor God is die duisternis niet donker. Een tekst om te overdenken voor wie zich zorgen maakt over wat er in het hoofd van de geliefde omgaat.
“Want wij zien nu door een spiegel in een duistere rede, maar alsdan zullen wij zien aangezicht tot aangezicht; nu ken ik ten dele, maar alsdan zal ik kennen, gelijk ook ik gekend ben.”
Nu ten dele, straks volkomen: dat geldt voor elke gelovige, en bij dementie wordt het "ten dele" heel zichtbaar. De belofte is dat wie gekend is, eens zal kennen. Een tekst die ook geschikt is voor de rouwkaart na een lange periode van dementie.
In reformatorische gezinnen leerden kinderen psalmverzen en teksten uit het hoofd, thuis, op school en op catechisatie. Veel families en verzorgenden merken dat juist zulke vroeg geleerde woorden lang herkend worden, soms als bijna alles van later weg is. Dat is geen belofte voor elk ziektebeeld; ieder mens met dementie is anders. Wel is het een reden om de teksten en psalmen uit de jeugd van de persoon op te zoeken en te gebruiken.
“Leer den jongen de eerste beginselen naar den eis zijns wegs; als hij ook oud zal geworden zijn, zal hij daarvan niet afwijken.”
Een spreuk over opvoeding, niet over dementie; toch herkennen families er iets in als vader of moeder een psalm nog meezingt die hij als kind leerde. Een tekst om dankbaar te zijn voor wat vroeger in het hart is gelegd, zonder er een belofte over het geheugen van te maken.
“En deze woorden, die ik u heden gebiede, zullen in uw hart zijn. En gij zult ze uw kinderen inscherpen, en daarvan spreken, als gij in uw huis zit, en als gij op den weg gaat, en als gij nederligt, en als gij opstaat.”
De woorden moesten in het hart zijn, niet alleen in het hoofd. Een tekst die kinderen herinnert aan wat hun ouders hen leerden, en die hen nu vraagt het terug te geven: lees en zing de oude woorden bij het bed, bij het opstaan en het naar bed gaan.
“En dat gij van kinds af de heilige Schriften geweten hebt, die u wijs kunnen maken tot zaligheid, …”
Timotheüs kende de Schriften van kinds af, door zijn grootmoeder en moeder (2 Timotheüs 1:5). Voor kleinkinderen een tekst om stil te staan bij wat de generatie boven hen heeft doorgegeven. Geschikt voor een bezoek met de kleinkinderen erbij.
“Ik heb Uw rede in mijn hart verborgen, opdat ik tegen U niet zondigen zou.”
Het Woord verborgen in het hart: zo zagen vorige generaties het uit het hoofd leren. Een tekst voor familie die de bekende teksten van vader of moeder verzamelt, bijvoorbeeld in een schrift of op kaartjes, om die later voor te lezen.
“O God! Gij hebt mij geleerd van mijn jeugd aan, en tot nog toe verkondig ik Uw wonderen. Daarom ook, terwijl de ouderdom en grijsheid daar is, verlaat mij niet, o God, …”
Een oude gelovige kijkt terug: God leerde hem van jongs af. Nu de grijsheid er is, bidt hij of God hem niet verlaat. Psalm 71 is in zijn geheel een psalm voor de oude dag; lees hem samen met de persoon zelf zolang dat kan.
“Uw inzettingen zijn mij gezangen geweest, ter plaatse mijner vreemdelingschappen.”
Gods woorden als liederen op een plek waar de dichter vreemdeling is. Wie dementeert, voelt zich soms een vreemdeling in de eigen omgeving. Zingen van een bekende berijmde psalm kan dan meer zeggen dan praten; veel families merken dat melodie en woorden samen het langst herkend worden.
Lees bij iemand met dementie kort en langzaam, op ooghoogte, met een rustige stem. Begin een bekende tekst en wacht even: soms zegt de ander het vervolg mee. Een korte tekst die vaak herhaald wordt, werkt meestal beter dan een lang gedeelte. Zing ook een psalmvers in de bekende berijming; houd het bij melodieën die de persoon vroeger in de kerk zong.
“De HEERE is mijn Herder, mij zal niets ontbreken.”
Voor veel ouderen de meest bekende zin uit de Bijbel. Begin met "De HEERE is mijn Herder" en laat de ander, als het kan, de zin afmaken. Ook als dat niet lukt, is de rust van de bekende woorden vaak merkbaar.
“Mijn hulp is van den HEERE, Die hemel en aarde gemaakt heeft.”
Psalm 121 is in reformatorische kring vaak gezongen en geleerd. Dit tweede vers is kort en zegt alles: van Wie de hulp komt. Lees het bij het begin van een bezoek of zing het vers in de berijming.
“… vrees niet, want Ik heb u verlost; Ik heb u bij uw naam geroepen, gij zijt Mijn.”
Wie de eigen naam of de namen van de kinderen vergeet, wordt door God bij naam geroepen. Noem bij het voorlezen de naam van de persoon erbij. Een tekst die ook angst en onrust kan verzachten: vrees niet.
“Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe.”
Een tekst die veel ouderen als kind leerden en die het hart van het Evangelie bevat. Herhaal hem bij elk bezoek; herhaling is bij dementie geen bezwaar maar een hulp.
“Ik zal in vrede te zamen nederliggen en slapen; want Gij, o HEERE! alleen zult mij doen zeker wonen.”
Veel families merken dat de onrust tegen de avond toeneemt. Een avondtekst om voor te lezen bij het naar bed gaan, als vast moment van de dag. Zeker wonen: ook in een kamer die niet meer als thuis voelt.
Dementie is ook een ziekte van het gezin. De partner verliest een gesprekspartner, kinderen worden niet meer herkend, en het afscheid begint lang voor het sterven. Dat verdriet mag er zijn. Deze teksten zijn voor de familie zelf: om de zorg vol te houden, om het verdriet bij de Heere te brengen, en om te weten dat Hij ziet wat zij doen.
“Eert uw vader en uw moeder, opdat uw dagen verlengd worden in het land, dat u de HEERE uw God geeft.”
Het vijfde gebod geldt ook als vader of moeder het niet meer merkt. Eren is dan: bezoeken, verzorgen, de waardigheid bewaren, niet over hen praten waar zij bij zijn. Een tekst die de zorg een plaats geeft als gehoorzaamheid aan God.
“Daarna zeide Hij tot den discipel: Zie, uw moeder. En van die ure aan nam haar de discipel in zijn huis.”
Johannes nam Maria van die ure aan in zijn huis, omdat de Heere Jezus haar vanaf het kruis aan hem toevertrouwde. Een tekst voor kinderen die de zorg voor een ouder op zich nemen, thuis of door trouw te bezoeken. Hij laat zien dat zorg voor een ouder een liefdewerk is dat Christus Zelf heeft gedaan.
“Draagt elkanders lasten, en vervult alzo de wet van Christus.”
De zorg voor iemand met dementie is te zwaar voor één persoon, vaak de partner. Deze tekst is een oproep aan broers en zussen, aan de gemeente en de diaconie om mee te dragen. Gebruik hem in een gesprek over het verdelen van de zorg.
“De HEERE is nabij de gebrokenen van harte, en Hij behoudt de verslagenen van geest.”
Het verdriet om iemand die er nog is maar niet meer dezelfde is, is moeilijk uit te leggen aan buitenstaanders. De Heere is nabij wie zo gebroken is. Een tekst voor de partner op de dag dat hij of zij niet meer herkend werd.
“Jezus antwoordde en zeide tot hem: Wat Ik doe, weet gij nu niet, maar gij zult het na dezen verstaan.”
Petrus begreep niet waarom zijn Meester hem de voeten waste, en kreeg te horen dat hij het later zou verstaan. Wie jarenlang ziet hoe een vader of moeder wegglijdt, blijft met vragen zitten: waarom zo lang, waarom op deze manier? De tekst geeft geen verklaring, maar wel de belofte dat er eens verstaan zal komen.
“Voor u, met een belofte die blijft: "En tot de ouderdom toe zal Ik Dezelfde zijn, ja, tot de grijsheid toe zal Ik ulieden dragen." (Jesaja 46:4)”
“Aan de familie: wij leven met u mee in dit lange afscheid. "Ofschoon deze vergate, zo zal Ik toch u niet vergeten." (Jesaja 49:15)”
“Lieve moeder, ook als u onze namen niet meer weet, Hij kent u: "Ik heb u bij uw naam geroepen, gij zijt Mijn." (Jesaja 43:1)”
Bij het kiezen van een bijbeltekst voor dementie is het belangrijk om na te denken over de context en de mensen voor wie de tekst bedoeld is. Kies een vers dat aansluit bij de sfeer van de gelegenheid en dat herkenbaar is voor de aanwezigen.
De bovenstaande bijbelteksten zijn zorgvuldig geselecteerd en voorzien van uitleg, zodat u begrijpt waarom elk vers past bij dementie. Wilt u meer bijbelteksten ontdekken of heeft u een specifieke vraag? Stel deze dan aan de BijbelAssistent.
Veelgekozen zijn Jesaja 46:4 ("tot de grijsheid toe zal Ik ulieden dragen"), Jesaja 49:15 ("zo zal Ik toch u niet vergeten"), Psalm 71:9 en Psalm 139:1. Om voor te lezen werken korte, bekende teksten het best, zoals Psalm 23:1, Psalm 121:2 en Johannes 3:16.
Kort, langzaam en op ooghoogte. Kies bekende teksten en psalmen uit de jeugd van de persoon, en herhaal ze gerust bij elk bezoek. Begin een tekst en laat de ander meezeggen als dat lukt. Zingen van een bekend psalmvers wordt vaak nog herkend als gesproken woorden niet meer te volgen zijn, maar dat verschilt per persoon.
Wat iemand nog kan zeggen of onthouden, is iets anders dan of hij bij God bekend is. De Bijbel legt de zekerheid bij God: "De Heere kent degenen, die de Zijnen zijn" (2 Timotheüs 2:19) en "niemand zal dezelve uit Mijn hand rukken" (Johannes 10:28). Wat er in het hart van iemand met dementie omgaat, weten wij niet; God weet het wel.
Een tekst over Gods trouw en nabijheid, zoals Jesaja 46:4, Jesaja 49:15 of Psalm 34:19. Schrijf erbij dat u meeleeft met het lange afscheid; veel families vinden het moeilijk dat hun verdriet minder zichtbaar is dan bij een overlijden.
Dat is voor elke persoon anders, en medische vragen kunt u het best aan de arts of verpleegkundige stellen. Veel families en verzorgenden merken wel dat woorden en melodieën die iemand van jongs af kent, langer herkend worden dan wat later geleerd is. Daarom loont het om de psalmen en teksten uit de jeugd van de persoon op te zoeken.
Stel uw vraag aan de BijbelAssistent en krijg direct persoonlijke suggesties met bijbelverwijzingen.
Een veelgekozen tekst bij de verhuizing naar een verzorgings- of verpleeghuis is Psalm 90:1: "HEERE! Gij zijt ons geweest een Toevlucht van geslacht tot geslacht." Wie op hoge leeftijd het eigen huis verlaat, laat veel achter: de tuin, de buren, de meubels, vaak ook de kerk om de hoek en de zelfstandigheid. Voor de kinderen is het een besluit dat zwaar kan wegen. Op deze pagina vindt u ruim 25 teksten uit de Statenvertaling over Gods trouw tot in de ouderdom, over het loslaten van het aardse huis met het oog op het huis bij de Vader, voor een kaart bij de verhuizing en voor de kinderen en kleinkinderen. Bij een aantal teksten staat ook wanneer u ze beter nog even laat liggen, want niet elk woord past op de dag van de verhuizing zelf.
Een veelgekozen tekst voor mantelzorgers is Galaten 6:2: "Draagt elkanders lasten, en vervult alzo de wet van Christus." Wie jarenlang zorgt voor een vader of moeder, een zieke partner of een kind met een beperking, doet dat meestal uit liefde, maar raakt ook vermoeid, eenzaam of overbelast. Op deze pagina vindt u dertig teksten uit de Statenvertaling voor die langdurige zorg: de trouw van Ruth aan Naomi, het gebod om vader en moeder te eren, teksten over vermoeidheid en grenzen, en teksten om een mantelzorger mee te bemoedigen. Een deel van de teksten is bedoeld om zelf te lezen op een zware dag, een ander deel om aan een mantelzorger te sturen.
De Bijbel spreekt met groot respect over ouderen en de ouderdom. Ouderen worden geëerd om hun wijsheid, levenservaring en trouw. Deze teksten bemoedigen senioren en herinneren aan Gods trouw tot in hoge ouderdom.
Ontdek wat de Bijbel zegt over diverse thema's.
Vind antwoorden op bijbelse vragen met uitleg en context.
Leer deze bijbelteksten uit het hoofd met onze hulpmiddelen.
Vraag om meer bijbelteksten voor dementie.
Lees de bijbelverzen in hun volledige context.
Laat u dagelijks inspireren door een bijbelse overdenking.
Lees elke dag een inspirerend gebed.