Het woord antichrist roept bij veel mensen beelden op van films, complotdenken of berekeningen over het einde van de wereld. De Bijbel spreekt er soberder en ernstiger over. Op deze pagina leest u welke teksten over de antichrist gaan, hoe christenen deze teksten door de eeuwen heen hebben uitgelegd en wat de belijdenis ervan zegt. Eén ding staat daarbij vast: de antichrist heeft het laatste woord niet.
Wat is de antichrist volgens de Bijbel?
Het woord antichrist komt in de Bijbel alleen voor in de brieven van Johannes (1 Johannes 2:18, 22; 4:3; 2 Johannes 1:7). Johannes herinnert de gemeente aan wat zij al wist: 'gelijk gij gehoord hebt, dat de antichrist komt, zo zijn ook nu vele antichristen geworden' (1 Johannes 2:18). Het Griekse voorvoegsel anti kan zowel tegen als in plaats van betekenen. De antichrist is dus de tegenstander die zich tegen Christus keert en zich tegelijk als een namaak in Zijn plaats wil stellen.
Johannes geeft er een duidelijk kenmerk bij: 'Deze is de antichrist, die den Vader en den Zoon loochent' (1 Johannes 2:22). Het gaat om wie ontkent dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, in het vlees gekomen (2 Johannes 1:7). Opvallend is dat zulke antichristen volgens Johannes uit de gemeente zelf waren voortgekomen (1 Johannes 2:19). De uitleg van 1 Johannes 2 laat zien hoe de apostel de gemeente daartegen wilde wapenen.
Johannes spreekt ook van een geest die al werkt: 'dit is de geest van den antichrist, welken geest gij gehoord hebt, dat komen zal, en is nu alrede in de wereld' (1 Johannes 4:3). Daarom roept hij op de geesten te beproeven, of zij uit God zijn (1 Johannes 4:1).
Wie is de mens der zonde in 2 Thessalonicenzen 2?
Paulus gebruikt het woord antichrist nergens. Wel beschrijft hij een figuur die vóór de wederkomst openbaar wordt. Tegen wie meende dat de dag van Christus al aangebroken was, schrijft Paulus dat die dag pas komt na de afval, 'en dat geopenbaard zij de mens der zonde, de zoon des verderfs' (2 Thessalonicenzen 2:3). Deze mens verheft zich tegen God: 'Die zich tegenstelt, en verheft boven al wat God genaamd, of als God geëerd wordt' (2 Thessalonicenzen 2:4). Zelfs gaat hij in de tempel van God zitten, alsof hij God is.
Paulus noemt hem ook de ongerechtige. De verborgenheid der ongerechtigheid werkt volgens hem nu al, al wordt zij voorlopig tegengehouden (2 Thessalonicenzen 2:7). Zijn komst gaat samen met tekenen en wonderen der leugen, naar de werking van de satan (2 Thessalonicenzen 2:9). Ook de Heere Jezus waarschuwde voor valse christussen en valse profeten met grote tekenen (Mattheüs 24:24). Wat Paulus met de tempel bedoelt en wie of wat de mens der zonde tegenhoudt, wordt verschillend uitgelegd. Lees daarover de uitleg van 2 Thessalonicenzen 2.
Is het beest uit Openbaring 13 de antichrist?
Ook het boek Openbaring noemt het woord antichrist niet. Het laat in beelden zien hoe de macht tegen Christus werkt. Johannes schrijft: 'En ik zag uit de zee een beest opkomen, hebbende zeven hoofden en tien hoornen' (Openbaring 13:1). Dat beest krijgt een mond die godslasteringen spreekt, voert oorlog tegen de heiligen en wordt aanbeden door allen die niet in het boek des levens staan (Openbaring 13:5-8). Daarna komt een tweede beest uit de aarde op, met hoornen als een lam, dat spreekt als de draak (Openbaring 13:11). Verderop heet het de valse profeet (Openbaring 19:20).
Veel uitleggers zien in het eerste beest een politieke macht die zich tegen God verheft, en in het tweede een religieuze macht die mensen tot die aanbidding verleidt. Het beeld lijkt op de kleine hoorn uit Daniël 7, die grote dingen spreekt tegen de Allerhoogste en de heiligen verdrukt (Daniël 7:8, 25). Wat het getal van het beest betekent, leest u bij de betekenis van het getal 666. De bijbelstudie over Openbaring volgt de lijn van het boek hoofdstuk voor hoofdstuk.
Overwint Christus de antichrist?
Paulus beschrijft de mens der zonde om de gemeente gerust te stellen. Midden in zijn beschrijving staat het einde al vast: 'denwelken de Heere verdoen zal door den Geest Zijns monds, en te niet maken door de verschijning Zijner toekomst' (2 Thessalonicenzen 2:8). Openbaring zegt hetzelfde in beeldtaal: het beest en de valse profeet worden in de poel des vuurs geworpen (Openbaring 19:20), en het Lam overwint, want Het is de Koning der koningen (Openbaring 17:14).
Daarom is de vraag wie de antichrist is minder belangrijk dan de vraag aan Wie u toebehoort. De Bijbel roept op tot waakzaamheid en geeft geen rekenmodel: blijf bij het Woord, beproef wat u hoort en belijd Jezus als de Christus. Meer over het einde der tijden vindt u bij wat de Bijbel zegt over de eindtijd.
Waar christenen verschillen
Alle bijbelgetrouwe christenen erkennen dat er een macht tegen Christus werkt, dat die macht verleidt en vervolgt, en dat Christus haar bij Zijn wederkomst tenietdoet (2 Thessalonicenzen 2:8). Over de vraag wie of wat de antichrist precies is, lopen de uitleggingen uiteen.
- Een persoon aan het einde: velen verwachten vlak voor de wederkomst één mens die de vijandschap tegen God in zich samenvat. Zij wijzen op het enkelvoud de mens der zonde (2 Thessalonicenzen 2:3) en op de persoonlijke trekken van het beest. Deze lijn is oud; Irenaeus schreef er in de tweede eeuw al over (Tegen de ketterijen, boek V).
- Een geest en macht in elke tijd: anderen benadrukken dat Johannes van vele antichristen spreekt en van een geest die er al is (1 Johannes 4:3). De antichrist is dan het steeds terugkerende verzet tegen Christus, in valse leer, in vervolgende staatsmacht en in valse godsdienst.
- Vooral vervuld in de eerste eeuw: sommige uitleggers lezen deze teksten grotendeels als een voorzegging over de tijd van de apostelen, met keizer Nero en de verwoesting van de tempel in het jaar 70.
- Het pausdom als instelling: Luther (Schmalkaldische Artikelen, 1537, deel II, artikel 4), Calvijn (Institutie IV.7.25) en de Westminster Confessie (1646, hoofdstuk 25.6) zagen de mens der zonde vervuld in het pausdom van hun dagen, dat zich naar hun overtuiging de plaats van Christus als Hoofd van de kerk toe-eigende. Zij spraken over een ambt en een stelsel, niet over iedere rooms-katholieke gelovige. Deze uitleg wordt in de reformatorische traditie nog altijd door velen gedeeld.
Veel uitleggers in de gereformeerde traditie verbinden de eerste twee lijnen: de geest van de antichrist werkt door de eeuwen heen en kan aan het einde uitlopen op een laatste, openlijke tegenstander. De Drie Formulieren van Enigheid noemen geen naam en geven geen tijdschema. Wie een datum berekent of een hedendaags persoon met name als de antichrist aanwijst, gaat verder dan de Schrift. Een verschil in uitleg op dit punt maakt niemand een ongelovige. Beslissend is volgens Johannes dat wij Jezus belijden als de Christus, in het vlees gekomen (1 Johannes 4:2).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De belijdenis wijst geen persoon aan; zij richt de blik op Christus als Rechter en Koning. In Zondag 19 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 52) belijdt de gelovige dat hij 'in alle droefenis en vervolging met opgerichten hoofde' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 19, vraag 52) de Rechter uit de hemel verwacht. Die Rechter heeft eerst al de vloek van hem weggenomen. Hij zal Zijn vijanden, die ook de vijanden van de gelovige zijn, oordelen en de gelovige met alle uitverkorenen tot Zich nemen in de hemelse heerlijkheid.
Bij de tweede bede leert HC Zondag 48 (vraag 123) bidden: 'Verstoor de werken des duivels en alle geweld dat zich tegen U verheft' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 48, vraag 123). Zo bidt de kerk tegen elke antichristelijke macht, totdat Gods Rijk volkomen gekomen is (1 Korinthe 15:28).
Artikel 37 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat Christus lichamelijk en zichtbaar uit de hemel komt om te oordelen, op een tijd die alle schepselen onbekend is. Wie Gods kinderen in deze wereld vervolgd en verdrukt hebben, zullen dan Zijn oordeel ondergaan. De zaak van de gelovigen, die nu vaak veroordeeld wordt, zal erkend worden als de zaak van de Zoon van God (Mattheüs 25:31-46).
'want Hij is meerder, Die in u is, dan die in de wereld is' (1 Johannes 4:4)