Wie wil weten of Jezus getrouwd was, heeft er meestal iets over gelezen of gezien: een roman, een film of een krantenbericht over een oud stukje papyrus. Het klinkt dan alsof er een geheim boven water is gekomen dat de kerk eeuwenlang heeft verzwegen. Op deze pagina leest u wat de evangeliën zelf zeggen over de familie en de volgelingen van Jezus, wat er bekend is over Maria Magdalena, waar het idee van een getrouwde Jezus vandaan komt en wie de Bijbel de Bruid van Christus noemt.
Was Jezus getrouwd volgens de Bijbel?
De vier evangeliën vertellen veel over de mensen om Jezus heen. Toen Hij in Nazareth leerde, zeiden Zijn plaatsgenoten: 'Is deze niet de timmerman, de zoon van Maria, en de broeder van Jakobus en Joses, en van Judas en Simon, en zijn Zijn zusters niet hier bij ons?' (Markus 6:3). Moeder, broeders en zusters worden genoemd. Een vrouw of kinderen niet, en ook nergens anders in het Nieuwe Testament.
Hetzelfde ziet u bij het kruis. Daar stonden Zijn moeder, de zuster van Zijn moeder, Maria de vrouw van Klopas, en Maria Magdalena (Johannes 19:25). In Zijn laatste uren zorgde Jezus voor Zijn moeder en vertrouwde Hij haar toe aan de discipel die Hij liefhad: 'Zie, uw moeder. En van die ure aan nam haar de discipel in zijn huis' (Johannes 19:27). Over een echtgenote die achterbleef, zegt Hij niets.
Soms wordt gezegd dat een Joodse man in die tijd vanzelfsprekend trouwde, zodat de evangeliën het huwelijk van Jezus te gewoon vonden om te vermelden. Toch kent de Bijbel zelf ongehuwden in de dienst van God. De profeet Jeremia kreeg de opdracht geen vrouw te nemen (Jeremia 16:2), en de apostel Paulus was ongehuwd toen hij aan de Korinthiërs schreef (1 Korinthe 7:7-8). Een ongehuwd leven is in de Bijbel dus geen tekort: ieder heeft zijn eigen gave van God (1 Korinthe 7:7). Bovendien zwijgen de evangeliën niet over het huwelijk van anderen: zij vertellen bijvoorbeeld dat Petrus een schoonmoeder had (Mattheüs 8:14).
Had Jezus een vrouw? Wat Paulus schrijft
Een opvallende tekst staat in de eerste brief aan de Korinthiërs. Paulus verdedigt daar zijn rechten als apostel en schrijft: 'Hebben wij niet macht, om een vrouw, een zuster zijnde, met ons om te leiden, gelijk ook de andere apostelen, en de broeders des Heeren, en Cefas?' (1 Korinthe 9:5). Hij noemt als voorbeeld de andere apostelen, de broeders van de Heere en Petrus (Cefas): zij namen hun vrouw mee op hun reizen.
Als Jezus Zelf getrouwd was geweest, had Paulus geen sterker voorbeeld kunnen kiezen. Hij noemt Hem niet. Een argument uit zwijgen bewijst niet alles, maar het past bij wat de evangeliën laten zien. Meer over het verband leest u in de uitleg van 1 Korinthe 9.
Zou het verkeerd zijn geweest als Jezus getrouwd was? Nee. Het huwelijk is een goede gave van God, eerbaar onder allen (Hebreeën 13:4). De vraag is dus wat de Schrift zegt, en die noemt geen vrouw van Jezus.
Waren Jezus en Maria Magdalena getrouwd?
Maria Magdalena is de vrouw die het vaakst als echtgenote van Jezus wordt genoemd. De Bijbel stelt haar voor als een van de vrouwen die met Jezus en de twaalf discipelen meetrokken: 'Maria, genaamd Magdalena, van welke zeven duivelen uitgegaan waren' (Lukas 8:2). Samen met Johanna, Susanna en vele anderen diende zij Hem met haar bezittingen (Lukas 8:3). Zij volgde Hem tot aan het kruis (Mattheüs 27:55-56).
Op de morgen van de opstanding was zij de eerste aan wie de levende Heere verscheen (Markus 16:9). Zij sprak Hem aan met Rabbouni, dat is Meester (Johannes 20:16), en Hij zond haar naar Zijn discipelen. Johannes schrijft: 'Maria Magdalena ging en boodschapte den discipelen, dat zij den Heere gezien had' (Johannes 20:18). Zij was een volgeling die door Jezus bevrijd was en als eerste getuige van Zijn opstanding mocht optreden; dat is haar eer. Een huwelijk wordt nergens genoemd. Meer over haar leven leest u bij Maria Magdalena in de Bijbel.
Waar komt het idee vandaan dat Jezus getrouwd was?
Het idee komt niet uit de Bijbel. Er zijn drie bronnen die steeds terugkeren:
- Gnostische geschriften. Het Evangelie van Filippus is een gnostisch geschrift uit de tweede of derde eeuw, bewaard in een Koptisch handschrift uit de vierde eeuw dat in 1945 bij Nag Hammadi in Egypte werd gevonden. Het noemt Maria Magdalena de metgezel van de Heiland en spreekt over een kus, maar juist op die plaats is het handschrift beschadigd. Het Koptische handschrift gebruikt daar voor metgezel het Griekse leenwoord koinonos. Dat woord gebruikt Paulus zelf voor zijn medewerker Titus: 'hij is mijn metgezel en medearbeider' (2 Korinthe 8:23). Het betekent deelgenoot en zegt op zichzelf niets over een huwelijk.
- De Da Vinci Code. De roman van Dan Brown (2003, verfilmd in 2006) maakte het verhaal wereldberoemd: Jezus zou met Maria Magdalena getrouwd zijn en een kind met haar hebben gehad. Het is fictie. De historicus Bart Ehrman, die zichzelf agnost noemt, liet in zijn boek Truth and Fiction in The Da Vinci Code (2004) zien dat de historische beweringen in de roman niet kloppen.
- Het Evangelie van de vrouw van Jezus. In 2012 presenteerde een onderzoeker van de Harvard Divinity School een Koptisch papyrusfragment ter grootte van een visitekaartje waarop Jezus de woorden mijn vrouw in de mond werden gelegd. Taalkundigen wezen al snel op fouten die overeenkwamen met een uitgave op internet. In 2016 bracht een onderzoeksjournalist de herkomst aan het licht, waarna de onderzoeker zelf erkende dat het fragment hoogstwaarschijnlijk een vervalsing is.
De gnostische geschriften zijn veel later geschreven dan de evangeliën en komen uit een beweging die de verlossing zocht in geheime kennis. De kerk heeft ze daarom nooit als Gods Woord erkend; meer daarover leest u bij de apocriefe boeken. De oudste en betrouwbaarste bronnen over het leven van Jezus blijven de evangeliën en de brieven van de apostelen, zoals ook blijkt bij de vraag of Jezus echt heeft bestaan.
Wie is de Bruid van Christus?
De Bijbel spreekt wel over een bruid van Jezus, maar in een andere zin dan de romans. Johannes de Doper zei over Hem: 'Die de bruid heeft, is de bruidegom' (Johannes 3:29). Jezus noemde Zichzelf de Bruidegom, bij Wie Zijn discipelen niet hoefden te vasten zolang Hij bij hen was (Mattheüs 9:15).
Paulus schrijft aan de gemeente in Efeze: 'Gij mannen, hebt uw eigen vrouwen lief, gelijk ook Christus de Gemeente liefgehad heeft, en Zichzelven voor haar heeft overgegeven' (Efeze 5:25). Het huwelijk tussen man en vrouw wijst volgens Paulus naar iets groters: een verborgenheid die ziet op Christus en Zijn gemeente (Efeze 5:32). Christus koos geen vrouw uit om haar te trouwen. Hij gaf Zichzelf aan het kruis voor een heel volk, en ieder die in Hem gelooft, hoort bij die Bruid. Aan het einde van de Bijbel ziet Johannes de bruiloft van het Lam (Openbaring 19:7). Meer hierover leest u bij de Bruid van Christus.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Schrift gaat voor; de belijdenis vat samen wat de kerk daarin heeft gelezen. Artikel 7 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat de Heilige Schrift de wil van God volkomen bevat en alles wat een mens moet geloven om zalig te worden. Niemand mag daar iets aan toevoegen of van afdoen, en geen menselijk geschrift, hoe heilig de schrijver of hoe oud het geschrift ook is, staat op gelijke hoogte met de Schrift. Wat later in gnostische geschriften of romans over Jezus wordt verteld, kan daarom niet aanvullen wat de evangeliën zeggen.
Tegelijk belijdt de kerk dat Jezus waarachtig mens was. In Zondag 14 van de Heidelbergse Catechismus staat dat de eeuwige Zoon van God uit de maagd Maria de ware menselijke natuur heeft aangenomen, 'Zijn broederen in alles gelijk, uitgenomen de zonde' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 14, vraag 35). Jezus was dus echt mens, met een lichaam en met menselijke gevoelens. De Bijbel noemt geen reden waarom Hij niet trouwde. Afkeer van het huwelijk was het in elk geval niet: Hij was te gast op de bruiloft in Kana (Johannes 2:1-11). Wel zegt de Schrift waarvoor Hij kwam: om Zijn ziel te geven tot een rantsoen voor velen (Markus 10:45). Zo gaf Hij Zijn leven voor Zijn Bruid.
'Laat ons blijde zijn, en vreugde bedrijven, en Hem de heerlijkheid geven; want de bruiloft des Lams is gekomen, en Zijn vrouw heeft zichzelve bereid' (Openbaring 19:7)