Wie het Oude Testament leest, komt de besnijdenis telkens tegen: bij Abraham, bij de intocht in Kanaän, bij de geboorte van Jezus. Voor lezers van nu is het een vreemd gebruik, en het roept vragen op. Waarom gaf God juist dit teken? Op deze pagina leest u wat de Bijbel over de besnijdenis zegt, waarom het op de achtste dag gebeurde, wat de besnijdenis van het hart is, waarom Paulus schrijft dat het er in Christus niet meer op aankomt en hoe de kerk de besnijdenis met de doop verbindt.
Wat is de besnijdenis in de Bijbel?
De besnijdenis begint bij Abraham. God beloofde hem: 'En Ik zal Mijn verbond oprichten tussen Mij en tussen u, en tussen uw zaad na u in hun geslachten, tot een eeuwig verbond' (Genesis 17:7). Bij die belofte gaf Hij een teken. Het wegnemen van de voorhuid 'zal tot een teken zijn van het verbond tussen Mij en tussen u' (Genesis 17:11). In de uitleg van Genesis 17 leest u het hele hoofdstuk.
Het teken stond dus in dienst van de belofte. Paulus legt uit dat Abraham het teken ontving als een zegel van de rechtvaardigheid van het geloof (Romeinen 4:11). Abraham was eerst door het geloof gerechtvaardigd; de besnijdenis bevestigde wat hem door God al beloofd was. Wie Gods verbond verachtte en het teken weigerde, brak het verbond (Genesis 17:14). Meer over dat verbond leest u bij het onderwerp het genadeverbond.
Waarom werden jongens op de achtste dag besneden?
God gaf het gebod zelf: 'Een zoontje dan van acht dagen zal u besneden worden, al wat mannelijk is in uw geslachten' (Genesis 17:12). Abraham deed het bij Izak, toen die acht dagen oud was (Genesis 21:4), en de wet van Mozes herhaalt het (Leviticus 12:3). Waarom het juist de achtste dag moest zijn, zegt de Bijbel niet; het was Gods gebod.
Wel is duidelijk wat dit zegt over kinderen. Een jongetje van acht dagen kon nog niets geloven of beloven, en toch kreeg hij het teken van het verbond. God rekende de kinderen van Zijn volk tot Zijn verbond. Ook de Heere Jezus werd zo besneden: 'En als acht dagen vervuld waren, dat men het Kindeken besnijden zou, zo werd Zijn Naam genaamd JEZUS' (Lukas 2:21). Hij werd onder de wet geboren om hen die onder de wet waren te verlossen (Galaten 4:4-5).
Dat het teken alleen aan jongens gegeven werd, betekende niet dat meisjes buiten het verbond stonden. De belofte gold voor het hele volk, mannen en vrouwen. De moderne medische of godsdienstige besnijdenis valt buiten deze vraag; hier gaat het om de betekenis die de Bijbel aan het teken geeft.
Wat is de besnijdenis van het hart?
Al in het Oude Testament wijst God door het teken heen naar het hart. Mozes zegt tegen het volk: 'Besnijdt dan de voorhuid uws harten, en verhardt uw nek niet meer' (Deuteronomium 10:16). Jeremia roept Juda op tot hetzelfde (Jeremia 4:4). Het uiterlijke teken zonder bekering van het hart had geen waarde.
Tegelijk belooft God dat Hij Zelf zal doen wat de mens niet kan: Hij zal het hart van Zijn volk en van hun kinderen besnijden, zodat zij Hem liefhebben met hun hele hart en hun hele ziel (Deuteronomium 30:6). Paulus vat het samen: de ware besnijdenis is 'de besnijdenis des harten, in den geest, niet in de letter' (Romeinen 2:29). Het teken wees vooruit naar de vernieuwing die God door Zijn Geest geeft.
Moeten christenen besneden worden?
Die vraag was in de eerste gemeente een felle strijd. Sommigen uit Judea leerden dat heidenen die tot geloof kwamen zich moesten laten besnijden, anders konden zij niet zalig worden (Handelingen 15:1). De apostelen en ouderlingen kwamen daarvoor in Jeruzalem bijeen. Petrus zei dat zij geloofden door de genade van de Heere Jezus Christus zalig te worden, zoals ook de heidenen (Handelingen 15:11). De heidenchristenen hoefden niet besneden te worden.
Paulus schrijft in Galaten scherp dat wie zich laat besnijden om daardoor gerechtvaardigd te worden, Christus loslaat (Galaten 5:2-4). Daarop volgt: 'Want in Christus Jezus heeft noch besnijdenis enige kracht noch voorhuid, maar het geloof, door de liefde werkende' (Galaten 5:6). Toch liet hij Timotheüs, die een Joodse moeder had, wel besnijden om de Joden niet onnodig te ergeren (Handelingen 16:3), terwijl hij voor de Griek Titus weigerde toe te geven (Galaten 2:3). Het ging hem niet om het teken zelf, maar om de vraag of het als voorwaarde voor de zaligheid werd gesteld. Of christenen de rest van de wet van Mozes moeten houden, leest u bij de vraag of christenen de wet van Mozes moeten houden.
Wat heeft de besnijdenis met de doop te maken?
Paulus legt zelf een verbinding. Aan de gelovigen in Kolosse schrijft hij dat zij besneden zijn met een besnijdenis zonder handen, door de besnijdenis van Christus, en dat zij met Hem begraven zijn in de doop (Kolossenzen 2:11-12). Wat de besnijdenis in het oude verbond was, is volgens de reformatorische uitleg de doop in het nieuwe: het teken en zegel van Gods verbond.
Op die verbinding rust een belangrijk argument voor de kinderdoop: zoals jongetjes van acht dagen het teken kregen, zo ontvangen de kinderen van gelovigen nu de doop. Baptisten en veel evangelische christenen lezen Kolossenzen 2 anders en dopen alleen wie zelf gelooft. Die bespreking leest u bij de vraag kinderdoop of volwassendoop.
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
De Heidelbergse Catechismus maakt de verbinding in Zondag 27 van de Heidelbergse Catechismus (vraag 74). De jonge kinderen moeten gedoopt worden, omdat zij evengoed als de volwassenen in het verbond Gods begrepen zijn, en dan volgt: 'gelijk in het Oude Verbond of Testament door de Besnijdenis geschied is, voor welke in het Nieuwe Verbond de Doop ingezet is' (Heidelbergse Catechismus, Zondag 27, vraag 74).
Artikel 34 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis belijdt dat Christus door Zijn bloed een einde heeft gemaakt aan alle bloedstortingen, en dat Hij in plaats van de besnijdenis de doop heeft ingesteld. De besnijdenis heeft haar dienst gedaan. Wat zij beloofde, is in Christus vervuld: een hart dat door God Zelf vernieuwd wordt.
'En de HEERE, uw God, zal uw hart besnijden, en het hart van uw zaad, om den HEERE, uw God, lief te hebben met uw ganse hart en met uw ganse ziel, opdat gij levet' (Deuteronomium 30:6)