Verouderd woord
Lankmoedig
bijvoeglijk naamwoord
In het kort
Lankmoedig betekent geduldig en traag tot toorn: iemand die lang verdraagt en niet snel kwaad wordt. De Statenvertaling gebruikt het woord vooral voor God, Die de zondaar niet meteen straft en hem tijd geeft om zich te bekeren.
In hedendaags Nederlands: geduldig, traag tot toorn, verdraagzaam
Wat betekent lankmoedig?
Wie lankmoedig is, heeft een lang gemoed. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal omschrijft het als niet spoedig verstoord, veel verdragend en vergevend, als karaktertrek of als houding op een bepaald moment. Lank is een oude vorm van lang, en moed heeft hier de oude betekenis gemoed: het binnenste van de mens. Het gaat dus niet om dapperheid. Het gaat om een gemoed dat lang wacht voordat het in toorn uitbarst. Volgens het WNT is het woord een vertaling van het Latijnse longanimus en van een Grieks woord uit het Nieuwe Testament. Het WNT geeft ook een aparte betekenis voor God: Zijn liefde houdt niet op wanneer de mens zich daar onwaardig van toont.
Lankmoedig in de Statenvertaling
40 keer, in 39 verzen en 26 bijbelboeken (lankmoedig 18, lankmoedige 4, lankmoedigheid 16, lankmoediglijk 2).
Het woord staat 40 keer in de Statenvertaling, verdeeld over 39 verzen in 26 bijbelboeken, in vier vormen: lankmoedig, lankmoedige, lankmoedigheid en lankmoediglijk. Meestal gaat het om God. In Exodus 34 roept de HEERE Zijn eigen Naam uit voor Mozes, en lankmoedig staat daar tussen barmhartig en genadig. Diezelfde opsomming keert terug in Numeri, Nehemia, de Psalmen, Joël en Jona. Wie de Psalmen kent, herkent de woorden: 'Barmhartig en genadig is de HEERE, lankmoedig en groot van goedertierenheid' (Psalm 103:8).
Lankmoedigheid is in de Schrift geen zwakheid. Nahum zegt in één adem dat de HEERE lankmoedig is en dat Hij de schuldige geenszins onschuldig houdt. Gods geduld betekent uitstel, geen afstel: Hij geeft tijd. Petrus legt uit waarom het oordeel nog niet gekomen is. De Heere 'is lankmoedig over ons, niet willende, dat enigen verloren gaan' (2 Petrus 3:9). Paulus vraagt in Romeinen 2:4 of de lezer de rijkdom van Gods goedertierenheid en lankmoedigheid veracht, en wijst erop dat die goedertierenheid tot bekering leidt.
Lankmoedigheid is ook een opdracht voor mensen. Spreuken stelt de lankmoedige boven de sterke, Paulus noemt haar in Galaten 5:22 een vrucht van de Geest, en in 1 Korinthe 13 is zij het eerste wat van de liefde gezegd wordt. Jakobus gebruikt het woord voor de landman die geduldig op de regen wacht, en vraagt de gelovigen net zo lankmoedig te zijn tot de komst van de Heere. In de gelijkenis van Mattheüs 18 smeekt een dienstknecht zijn heer: 'wees lankmoedig over mij'. Daar betekent het eenvoudig: geef mij uitstel.
Verzen met lankmoedig
“Als nu de HEERE voor zijn aangezicht voorbijging, zo riep Hij: HEERE, HEERE, God, barmhartig en genadig, lankmoedig en groot van weldadigheid en waarheid.”
God noemt Zichzelf lankmoedig wanneer Hij aan Mozes Zijn Naam uitroept, kort na de zonde met het gouden kalf. Het woord staat tussen barmhartig, genadig en groot van weldadigheid: het hoort bij Wie God is.
“De lankmoedige is beter dan de sterke; en die heerst over zijn geest, dan die een stad inneemt.”
Spreuken stelt de lankmoedige boven de sterke. Wie zijn toorn kan inhouden en over zijn eigen geest heerst, toont meer kracht dan iemand die een stad inneemt.
“De liefde is lankmoedig, zij is goedertieren; de liefde is niet afgunstig; de liefde handelt niet lichtvaardiglijk, zij is niet opgeblazen;”
De liefde is lankmoedig: zij verdraagt veel en slaat niet meteen terug. Paulus beschrijft hier wat de liefde doet, en geduld is het eerste wat hij noemt.
“De Heere vertraagt de belofte niet (gelijk enigen dat traagheid achten), maar is lankmoedig over ons, niet willende, dat enigen verloren gaan, maar dat zij allen tot bekering komen.”
Petrus verklaart waarom de wederkomst nog uitblijft. Dat komt niet doordat God traag is. Het is Zijn lankmoedigheid: Hij wacht, opdat zondaren tot bekering komen.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Exodus 34:6
lankmoedig. Hebreeuws, lang van toornigheden; dat is, langzaam tot toorn, niet haastig om zijn toorn uit te voeren. Alzo ook Num 14:18; Ecc 7:8, enz. Het tegendeel hiervan is: kort van toornigheden; dat is, haastig tot toorn; Pro 14:17.
De vertalers wijzen erop dat er in het Hebreeuws letterlijk staat: lang van toornigheden. God is langzaam tot toorn en haast Zich niet om Zijn toorn uit te voeren. Het tegendeel noemen zij kort van toornigheden: snel kwaad worden, zoals in Spreuken 14:17.
Bij 1 Korinthe 13:4
lankmoedig, zij is. Dat is, verdraagt door de genade des Heiligen Geestes de smaadheden en ongelijken haar aangedaan, en bedwingt den toorn en de wraakgierigheid.
Bij de liefde leggen de kanttekeningen het woord uit als verdragen: de liefde verdraagt de smaad en het onrecht dat haar wordt aangedaan, en houdt de toorn en de wraakzucht in. Dat vermogen komt volgens de kanttekening uit de genade van de Heilige Geest.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
אָרֵךְ arek (Hebreeuws, H750)
Het Hebreeuwse arek betekent lang. In deze verzen staat het samen met het woord voor toorn, in de uitdrukking die de kanttekening weergeeft als lang van toornigheden. Lankmoedig is dus een vrij letterlijke vertaling: lang van gemoed.
Onder meer in Exodus 34:6, Nahum 1:3 en Spreuken 16:32. Woordstudie bij H750 (na inloggen).
μακροθυμέω makrothumeo (Grieks, G3114)
Het Griekse werkwoord makrothumeo hoort volgens het Strong's-lexicon bij een samenstelling van makros, lang, en thumos, hartstocht of toorn. Het betekent lang verdragen en geduldig zijn. De Statenvertaling geeft het hier weer met lankmoedig zijn.
Onder meer in 1 Korinthe 13:4, 2 Petrus 3:9 en Jakobus 5:7. Woordstudie bij G3114 (na inloggen).
μακροθυμία makrothumia (Grieks, G3115)
Het zelfstandig naamwoord makrothumia uit dezelfde familie is in de Statenvertaling lankmoedigheid. Het staat in de vrucht van de Geest en bij de rijkdom van Gods goedertierenheid, en ook bij het geduld waarmee God in de dagen van Noach wachtte.
Onder meer in Galaten 5:22, Romeinen 2:4 en 1 Petrus 3:20. Woordstudie bij G3115 (na inloggen).
Verwante woorden
- lankmoedigheid: Het zelfstandig naamwoord: de eigenschap van lankmoedig zijn, bij God en bij mensen.
- lankmoediglijk: Bijwoord voor geduldig. Van Abraham staat in Hebreeën 6:15 dat hij zo de belofte verwachtte.
- lijdzaamheid: Geduldig volharden onder lijden; in Kolossenzen 1:11 staat het naast lankmoedigheid.
- goedertierenheid: Gods trouwe goedheid, die in de Psalmen vaak in één adem met lankmoedig genoemd wordt.
- haastig van gemoed: Het tegendeel in Spreuken 14:29: wie snel kwaad wordt.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M036352. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M039795. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Exodus 34:6 en 1 Korinthe 13:4
- Strong's-lexicon: H750, G3114, G3115 en G3116
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.