Verouderd woord
Godvruchtig
bijvoeglijk naamwoord
In het kort
Godvruchtig betekent godvrezend, vroom: iemand die God met eerbied vreest en dient. Godvruchtigheid is die eerbiedige vreze zelf. In de Statenvertaling staat het woord alleen in het Nieuwe Testament, onder meer bij de mannen die Stefanus begroeven.
In hedendaags Nederlands: godvrezend, vroom, godsdienstig, eerbiedig
Wat betekent godvruchtig?
Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal bestaat godvruchtig uit God en een oud bijvoeglijk naamwoord vruchtig, dat vrezend of bevreesd betekende. Dat woord kwam als zelfstandig woord alleen in oude Germaanse dialecten voor. Het WNT vergelijkt het met het Duitse gottesfürchtig. Godvruchtig betekent dus eigenlijk godvrezend. Bij personen omschrijft het WNT het als godvrezend, godsdienstig en vroom, en het haalt daarbij Handelingen 8:2 en Johannes 9:31 aan. Bij zaken betekent het: blijk gevend van vroomheid. Er bestond ook een korte vorm godvrucht, die volgens het WNT dezelfde betekenissen had en vooral bij dichters voorkwam.
Niet wat u nu denkt
Wie godvruchtig leest, denkt al snel aan vrucht: iemand die de vruchten van het geloof draagt. Dat is niet wat het woord betekent. Het tweede deel is een oud woord voor vrezend, zoals ook het Duitse gottesfürchtig godvrezend betekent. Een godvruchtig man is dus een godvrezend man. Zo wordt Ananias in Handelingen 22:12 genoemd: een man die naar de wet leefde en bij de Joden goed bekendstond.
Godvruchtig in de Statenvertaling
6 keer, in 6 verzen en 4 bijbelboeken (godvruchtig 2, godvruchtige 2, godvruchtigheid 2).
Godvruchtig en godvruchtigheid staan 6 keer in de Statenvertaling, in 6 verzen verdeeld over 4 bijbelboeken, allemaal in het Nieuwe Testament. In Handelingen gaat het om Joden die God met ernst dienden. Op de Pinksterdag woonden er te Jeruzalem 'godvruchtige mannen van allen volke dergenen, die onder den hemel zijn' (Handelingen 2:5). Na de steniging van Stefanus waren het godvruchtige mannen die hem begroeven en grote rouw over hem maakten (Handelingen 8:2). Volgens de kanttekening deden zij dat zonder het gevaar te ontzien.
Ananias, die Saulus in Damaskus de handen oplegde, heet 'een godvruchtig man naar de wet' (Handelingen 22:12). In Johannes 9 gebruikt de man die blind geboren was het woord tegenover de Farizeeën. God hoort de zondaars niet, zegt hij, 'maar zo iemand godvruchtig is, en Zijn wil doet, dien hoort Hij' (Johannes 9:31). Daaruit trekt hij de conclusie dat Jezus, Die zijn ogen opende, van God moet zijn.
Godvruchtigheid staat in twee brieven. Paulus schrijft dat vrouwen 'die de godvruchtigheid belijden' zich moeten sieren door goede werken (1 Timotheüs 2:10). Hebreeën 12:28 roept op God te dienen 'met eerbied en godvruchtigheid'. Voor dezelfde Griekse woorden gebruikt de Statenvertaling elders godvrezende, bij Simeon in Lukas 2:25, en vreze, in Hebreeën 5:7. Dat bevestigt dat godvruchtig met vrezen te maken heeft.
Verzen met godvruchtig
“En enige godvruchtige mannen droegen Stefanus te zamen ten grave en maakten groten rouw over hem.”
Na de steniging van Stefanus droegen godvruchtige mannen hem naar het graf en maakten grote rouw over hem. Volgens de kanttekening waren zij van harte bedroefd over het verlies van zo'n man.
“En een zekere Ananias, een godvruchtig man naar de wet, goede getuigenis hebbende van al de Joden, die daar woonden,”
Paulus vertelt het volk in Jeruzalem over zijn bekering. Hij noemt Ananias een godvruchtig man naar de wet, met een goede getuigenis van alle Joden in Damaskus.
“En wij weten, dat God de zondaars niet hoort; maar zo iemand godvruchtig is, en Zijn wil doet, dien hoort Hij.”
De man die blind geboren was, zegt tegen de Farizeeën dat God de zondaars niet hoort, maar wel wie godvruchtig is en Zijn wil doet. Godvruchtig staat hier naast het doen van Gods wil.
“Daarom, alzo wij een onbewegelijk Koninkrijk ontvangen, laat ons de genade vast houden, door dewelke wij welbehagelijk Gode mogen dienen, met eerbied en godvruchtigheid.”
Omdat de gelovigen een onbewegelijk Koninkrijk ontvangen, worden zij opgeroepen God welbehagelijk te dienen met eerbied en godvruchtigheid. Het vers erna zegt waarom: onze God is een verterend vuur.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij 1 Timotheüs 2:10
die de godvruchtigheid. Dat is, belijdenis doen van de ware godsdienstigheid, of belofte doen van godzalig en christelijk te leven.
De vertalers verklaren de godvruchtigheid belijden als belijdenis doen van de ware godsdienst, of beloven godzalig en christelijk te leven. Godvruchtigheid is hier het leven in de vreze van God dat iemand openlijk aanneemt.
Bij Hebreeën 12:28
eerbied en godvruchtigheid. Of schaamte en vrees.
Bij eerbied en godvruchtigheid geven de kanttekeningen als andere vertaling: schaamte en vrees. Dat laat zien hoe dicht godvruchtigheid bij vrees staat. Het is de vreze van God, niet het dragen van vrucht.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
εὐλαβής eulabes (Grieks, G2126)
Het Griekse eulabes is volgens het Strong's-lexicon gevormd uit eu, goed, en lambano, nemen. Het betekent behoedzaam, en in godsdienstige zin vroom. In Handelingen staat het achter godvruchtig; in Lukas 2:25 vertaalt de Statenvertaling het met godvrezende.
Onder meer in Handelingen 2:5, Handelingen 8:2 en Handelingen 22:12. Woordstudie bij G2126 (na inloggen).
θεοσεβής theosebes (Grieks, G2318)
Theosebes bestaat volgens het lexicon uit theos, God, en sebomai, vereren. Het betekent God vererend, vroom. In Johannes 9:31 staat het achter godvruchtig, in de woorden van de man die blind geboren was.
Onder meer in Johannes 9:31. Woordstudie bij G2318 (na inloggen).
εὐλάβεια eulabeia (Grieks, G2124)
Het zelfstandig naamwoord eulabeia komt van eulabes en betekent eigenlijk voorzichtigheid, in godsdienstige zin eerbied. Het lexicon noemt ook de betekenis vrees. In Hebreeën 12:28 vertaalt de Statenvertaling het met godvruchtigheid.
Onder meer in Hebreeën 12:28. Woordstudie bij G2124 (na inloggen).
Verwante woorden
- godvrezend: Hetzelfde in een woord dat nog bekend is; zo heet Simeon in Lukas 2:25.
- godzaligheid: Een verwant woord voor een leven in de vreze van God, vooral in de brieven aan Timotheüs.
- godvrucht: Een korte vorm met dezelfde betekenis, volgens het WNT vooral bij dichters in gebruik.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M020870. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Handelingen 8:2, 1 Timotheüs 2:10 en Hebreeën 12:28
- Strong's-lexicon: G2126, G2318 en G2124
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.