Tafelgebed

Een gebed voor de maaltijd hoeft niet lang te zijn. Twee korte tafelgebeden die u zo kunt meebidden:

"Heere, wilt U deze maaltijd zegenen en ons dankbaar maken voor Uw goede zorg. Amen."

"Dank U, Vader, voor eten en drinken, voor deze dag en voor elkaar. Wees met ons aan tafel. Amen."

Veel gezinnen sluiten de maaltijd af met een tafelgebed na het eten: een kort dankgebed voor wat er ontvangen is. Een eenvoudige tekst: "Heere, wij danken U voor deze maaltijd en voor Uw trouwe zorg. Leer ons delen met wie tekortkomt. Amen."

Danken na de maaltijd is een oud christelijk gebruik: wie gegeten heeft en verzadigd is, looft God als de Gever. Het mag net zo kort zijn als het gebed vooraf, en ook hier kunnen kinderen prima een beurt krijgen.

Het Onze Vader wordt aan veel tafels als tafelgebed gebeden, juist vanwege de bede "Geef ons heden ons dagelijks brood" (Mattheüs 6:11). Wie moeite heeft met vrij bidden, heeft zo een volwaardig gebed voor de maaltijd dat kinderen en volwassenen allebei kennen.

Het woord tafelgebed heeft in de kerk een tweede, kerkelijke betekenis: het is de naam van het grote dankgebed dat bij de viering van het avondmaal of de eucharistie over brood en wijn wordt uitgesproken. Niet de eettafel thuis, maar de tafel van de Heere staat dan centraal. Wie op zondag "het tafelgebed" hoort aankondigen, hoort dus iets anders dan het gebed van vlak voor het avondeten.

In liturgieën van onder meer de Protestantse Kerk en de Rooms-Katholieke Kerk is de opbouw vergelijkbaar. Het gebed opent met een wisselspraak tussen voorganger en gemeente ("Verheft uw harten"), gaat over in lofprijzing en het "Heilig, heilig, heilig", en komt dan bij de woorden waarmee Jezus het brood brak: "En als Hij gedankt had, brak Hij het, en zeide: Neemt, eet, dat is Mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis" (1 Korinthe 11:24). Daarna volgen de gedachtenis, de bede om de Heilige Geest, de voorbeden en het Onze Vader. In reformatorische gemeenten wordt bij het avondmaal het avondmaalsformulier gelezen, met een eigen gebed.

Dat het dankgebed heet, is geen toeval: het Griekse woord achter "eucharistie" betekent danken, en Paulus vertelt in datzelfde hoofdstuk dat Jezus dankte voordat Hij het brood brak. Van de vroegste gemeente af hoorden breken en danken bij elkaar: "En zij waren volhardende in de leer der apostelen, en in de gemeenschap, en in de breking des broods, en in de gebeden" (Handelingen 2:42). Het korte tafelgebed thuis is daarvan de huiselijke echo.

Naast het tafelgebed dat de voorganger uitspreekt, kent de avondmaalsviering ook het persoonlijke gebed van wie aan de tafel van de Heere gaat. Vooraf is dat een gebed van voorbereiding. Paulus schrijft: "Maar de mens beproeve zichzelven, en ete alzo van het brood, en drinke van den drinkbeker" (1 Korinthe 11:28). In veel reformatorische gemeenten wordt daarom een week van tevoren al bij het avondmaal stilgestaan, met een voorbereidingspreek.

Een gebed voor het avondmaal kan zo klinken: Heere Jezus, U nodigt mij aan Uw tafel. Ik kom omdat U Uw lichaam en bloed voor mij gaf, en niet omdat ik het waard ben. Onderzoek mijn hart, vergeef mijn zonden en maak mij ontvankelijk voor wat U mij geeft. Amen.

Na de viering is het een gebed van dank. Jezus dankte Zelf toen Hij het brood nam (Lukas 22:19), en het klassieke avondmaalsformulier sluit af met een dankzegging waarin woorden uit Psalm 103 klinken. Een kort gebed na het avondmaal: Heere, dank U dat ik mocht eten en drinken tot Uw gedachtenis. Laat wat ik ontving zichtbaar worden in hoe ik leef, totdat U komt. Amen. Die laatste woorden gaan terug op 1 Korinthe 11:26, waar Paulus zegt dat wie dit brood eet en deze drinkbeker drinkt, de dood van de Heere verkondigt totdat Hij komt.

Over de betekenis van het avondmaal wordt binnen de kerken verschillend gedacht, en ook over de vorm van de gebeden eromheen. Wat de tradities delen, is dat brood en wijn met dankzegging worden ontvangen.

Bidden aan een tafel met veertig mensen vraagt iets anders dan bidden met zijn vieren thuis. Drie dingen helpen. Spreek af wie bidt en zeg dat vooraf, zodat er geen stilte valt waarin iedereen naar elkaar kijkt. Bid hardop en langzaam genoeg om achterin verstaanbaar te zijn. En houd rekening met wie meeluistert: aan een gemeentemaaltijd of op kamp zit vrijwel altijd iemand voor wie bidden nieuw of beladen is.

Een tafelgebed voor een groep kan zo klinken: "Heere, wij danken U dat wij hier samen kunnen eten. Dank U voor de handen die dit hebben klaargemaakt. Zegen dit eten, zegen dit gezelschap, en maak ons oog voor wie vanavond alleen zit. Amen." Kort, in de wij-vorm, en met één zin die verder kijkt dan de eigen tafel.

Een gezongen tafelgebed werkt bij groepen vaak beter dan een gesproken gebed: iedereen doet mee, en niemand hoeft in het middelpunt te staan. Op kampen en in jeugdgroepen is een vast tafellied daarom gebruikelijk. Wordt de maaltijd afgesloten met een dankwoord, houd dat dan net zo kort: twee zinnen zijn genoeg.