Avondgebed

Een avondgebed is het gebed waarmee u de dag afsluit, meestal vlak voor het slapen gaan. Christenen danken daarin God voor de dag, belijden wat misging en vragen om Zijn bescherming voor de nacht. Een vaste tekst is niet nodig: een avondgebed kan uit drie eigen zinnen bestaan, uit een psalm of uit een vast gebed van de eigen kerkelijke traditie.

Bidden in de avond is ouder dan de kerk. In de tabernakel en later in de tempel werd elke morgen en elke avond een lam geofferd (Exodus 29:39), en David vraagt in Psalm 141:2: “Mijn gebed worde gesteld als reukwerk voor Uw aangezicht, de opheffing mijner handen als het avondoffer.” Psalm 55:18 noemt de avond zelfs als eerste van drie vaste gebedstijden: “Des avonds, en des morgens, en des middags zal ik klagen en getier maken; en Hij zal mijn stem horen.”

Avondgebeden hebben in elke traditie een eigen naam. In protestantse gezinnen spreekt men van het avondgebed of de avondsluiting, in de katholieke kerk van de vespers en de completen, in kloosters van het nachtgebed. De opbouw is overal herkenbaar: terugkijken, danken, loslaten en de nacht aan God toevertrouwen. Hieronder vindt u korte voorbeelden, een avondgebed om bescherming, het avondgebed met kinderen en de katholieke en protestantse vormen.

Een avondgebed hoeft niet lang te zijn. Wie moe is, heeft vaak genoeg aan een paar zinnen: danken voor wat de dag bracht, teruggeven wat niet lukte, en de nacht uit handen geven. Deze drie korte teksten kunt u zo meebidden, of gebruiken als opstapje naar uw eigen woorden.

"Heere, dank U voor deze dag. Vergeef mij wat ik verkeerd deed en neem mijn zorgen van mij over. Waak over dit huis en geef mij een rustige nacht. Amen."

"Vader in de hemel, de dag is voorbij. Wat goed was, kwam van U; wat misging, leg ik bij U neer. Laat mij slapen in Uw vrede en morgen weer opstaan in Uw licht. Amen."

"Heere, ik ben moe. U niet. Draag mij deze nacht, en allen van wie ik houd. Amen."

Wisselt u liever af, kies dan elke avond één psalmvers als gebed. Psalm 4, Psalm 91 en Psalm 121 worden al eeuwenlang als avondgebed gebruikt; het beeld van Psalm 121:4 (de Bewaarder van Israël Die niet sluimert noch slaapt) is voor veel mensen precies de zin waarmee ze het licht uitdoen.

Zoekt u de tekst van een wat langer avondgebed, bid dan in vier stappen. Eerst danken: Vader, dank U voor deze dag en voor wat U mij gaf. Dan belijden: vergeef mij waar ik ongeduldig was of iemand tekortdeed. Dan voorbede: wees bij wie ziek is, eenzaam of verdrietig, en bij wie ik liefheb. En tot slot overgave: in Uw hand beveel ik deze nacht, mijzelf en mijn huis, door Jezus Christus. Amen. Elke stap mag kort zijn; samen vormen ze een volledig avondgebed.

Een dankgebed in de avond begint bij terugkijken. Loop de dag in gedachten langs en zoek drie dingen die u van God ontving: een gesprek, werk dat af kwam, eten op tafel, iemand die naar u vroeg. Psalm 116:12 stelt precies die vraag: wat zal ik de HEERE vergelden voor al Zijn weldaden aan mij bewezen? Danken is het antwoord dat iedereen kan geven.

Zo kan een dankgebed voor de avond klinken: "Goede God, dank U voor deze dag. Dank U voor [noem hier concreet twee of drie dingen]. Dank U dat U er ook was op de momenten dat ik niet aan U dacht. Amen."

Bij het afsluiten van de dag hoort ook het opruimen. Paulus schrijft dat de zon niet mag ondergaan over uw toornigheid (Efeze 4:26). Een avondgebed is de plek om onvrede te benoemen voordat u gaat slapen: zeg tegen God wat er nog dwarszit, vraag vergeving waar u iemand tekortdeed, en laat de rest los. Wie de dag zo afsluit, neemt hem niet mee de nacht in. Voor een uitgebreider gebed bij het einde van de dag staat op deze site een apart gebed voor het einde van de dag.

Veel mensen zoeken een avondgebed juist om bescherming te vragen: voor zichzelf, voor de kinderen, voor het huis. De Bijbel geeft daar taal voor. Psalm 91 belooft wie bij God schuilt de schaduw van de Almachtige, en Psalm 121:4 zegt dat de Bewaarder van Israël niet sluimert noch slaapt. Terwijl u slaapt, slaapt God niet: dat is de kern van het bijbelse gebed om bescherming.

Een slaapgebed om bescherming kan kort zijn: "Heere, U waakt als ik slaap. Bescherm dit huis en ieder die hier ligt. Neem de angst weg en geef mij rust. Amen." Wie last heeft van piekeren, kan daar Spreuken 3:24 bij lezen, waar staat dat wie zich neerlegt niet hoeft te schrikken en dat de slaap zoet zal zijn.

Bidden om bescherming is geen garantie dat er niets gebeurt. Het is het uitspreken van vertrouwen dat u ook in de nacht niet buiten Gods bereik ligt. Blijft u wakker liggen, dan hoeft u niet te vechten om te slapen: Psalm 63:7 laat zien dat juist de nachtwaken een tijd van gedenken kunnen zijn. Wie halverwege de nacht wakker wordt, vindt op deze site ook een apart gebed voor een rustige nacht.

Bidt u met een kind voor het slapen gaan, houd het dan kort, concreet en elke avond ongeveer hetzelfde. Kinderen hebben houvast aan herhaling; de vaste zinnen van het gebedje worden vanzelf het teken dat de dag klaar is. Een eenvoudig gebedje voor het slapen gaan: "Heere God, dank U voor deze dag. Dank U voor papa en mama en voor alles wat ik mocht doen. Wilt U vannacht bij mij zijn? Amen."

Laat het kind zelf aanvullen. Vraag waar het vandaag blij mee was en waar het bang voor was. Wat het kind noemt, mag rechtstreeks het gebed in: juist die eigen woorden maken bidden echt in plaats van een ritueel. Ook stil bidden mag; een kind dat nog geen zinnen vindt, kan de handen vouwen en samen met u amen zeggen.

Voor oudere kinderen kan een vast vers erbij: Psalm 4:9 of Psalm 121:4 zijn kort genoeg om uit het hoofd te leren en dragen jarenlang mee. Op deze site staat een apart avondgebed voor een kind met een gebedstekst die op kinderleeftijd is afgestemd.

Het katholieke avondgebed voor het slapen gaan bestaat thuis meestal uit een kruisteken, een kort gewetensonderzoek van de dag, het Onze Vader en het Wees gegroet, vaak afgesloten met een akte van berouw. Wie het getijdengebed volgt, bidt bij het vallen van de avond de vespers en vlak voor het slapengaan de completen.

De vespers zijn het avondgetijde, met psalmen, een korte lezing, de lofzang van Maria uit Lukas 1:46-55 en voorbeden. Het woord vesper betekent avond en wordt daarom ook los gebruikt voor een avondgebed of avonddienst.

De completen zijn het laatste gebed van de dag, in kloosters gebeden na de avondmaaltijd. Ze beginnen met een gewetensonderzoek en een schuldbelijdenis, gevolgd door een avondhymne, een of twee psalmen (traditioneel Psalm 4, Psalm 91 of Psalm 134), een korte schriftlezing en het antwoord uit Psalm 31:6: “In Uw hand beveel ik mijn geest.” Daarna volgen de lofzang van Simeon: "Nu laat Gij, Heere, Uw dienstknecht gaan in vrede naar Uw woord" (Lukas 2:29) en een slotgebed. De psalmen en de lofzang van Simeon kunt u ook zonder vaste vorm thuis lezen.

In protestantse gezinnen is het avondgebed doorgaans vrij van vorm: een gebed in eigen woorden aan tafel na de avondmaaltijd of aan het bed, vaak met een bijbellezing en soms een psalm of lied. Er is geen vaste tekst nodig; de beweging is wel steeds dezelfde: danken, belijden en uzelf in Gods hand bevelen. Het gebed richt zich tot God alleen, door Jezus Christus.

Wie een vaste vorm zoekt, kan een avondpsalm als kader gebruiken. Lees eerst Psalm 4 of Psalm 134, dank daarna in eigen woorden voor de dag, belijd wat misging, bid voor anderen en sluit af met het Onze Vader. Psalm 134 is een kort lied voor wie in de nacht in het huis des HEEREN staat, met de oproep: “Heft uw handen op naar het heiligdom, en looft den HEERE.” Het vertrouwen waarmee u daarna kunt gaan slapen, klinkt in Psalm 3:6: “Ik lag neder en sliep; ik ontwaakte, want de HEERE ondersteunde mij.”

In veel oudere psalmbijbels en kerkboeken staan achter de formulieren ook vaste christelijke gebeden voor de morgen en de avond, die in sommige reformatorische gezinnen nog worden voorgelezen. In veel protestantse kerken wordt ook het lied "Door goede machten trouw en stil omgeven" als avondlied gezongen. Het is een gedicht van Dietrich Bonhoeffer uit een brief: geen Bijbeltekst en strikt genomen ook geen gebed.