Jozef in de gevangenis

Genesis 39 gaat verder waar Genesis 37 ophield: Jozef, door zijn broers verkocht, komt als slaaf in Egypte terecht. Daartussen vertelt Genesis 38 over Juda. Het overzicht van Jozefs hele leven staat bij Jozef in Egypte; deze pagina volgt de jaren in het huis van Potifar en in de gevangenis.

Hoe kwam Jozef in het huis van Potifar?

Potifar, een hoveling van Farao, kocht Jozef van de Ismaëlieten die hem naar Egypte hadden gebracht (Genesis 39:1). Direct daarna staat de zin die het hele hoofdstuk draagt: "En de HEERE was met Jozef, zodat hij een voorspoedig man was" (Genesis 39:2). Potifar zag dat de HEERE met Jozef was en dat alles wat Jozef deed, slaagde. Jozef vond genade in zijn ogen. Potifar stelde hem aan over zijn huis en gaf alles wat hij had in zijn hand. Vanaf dat moment zegende de HEERE het huis van de Egyptenaar om Jozefs wil, in het huis en op het veld (Genesis 39:5). Potifar hoefde zich nergens meer mee te bemoeien, behalve met het brood dat hij at.

Hoe werd Jozef verleid in het huis van Potifar?

De tekst zegt dat Jozef schoon van gestalte en van gezicht was. De vrouw van zijn heer wierp haar oog op hem en vroeg hem met haar te slapen. Jozef weigerde. Hij wees op het vertrouwen van zijn heer, die hem alles had toevertrouwd behalve haar, omdat zij zijn vrouw was. Dan noemt hij de diepste reden: "hoe zoude ik dan dit een zo groot kwaad doen, en zondigen tegen God" (Genesis 39:9). Zij bleef hem dag na dag aanspreken, maar hij luisterde niet naar haar. Hij wilde ook niet bij haar zijn (Genesis 39:10).

Waarom vluchtte Jozef zonder zijn kleed?

Op een dag kwam Jozef in het huis om zijn werk te doen, en er was niemand van de huisgenoten binnen. Zij greep hem bij zijn kleed en herhaalde haar eis. Jozef liet zijn kleed in haar hand, vluchtte en ging naar buiten (Genesis 39:12). Hij liet liever zijn kleed achter dan dat hij bleef. Toen zij zag dat hij zijn kleed in haar hand gelaten had, riep zij haar huisgenoten. Zij zei dat de Hebreeuwse man was gekomen om met hen te spotten en om bij haar te liggen, en dat zij luid had geroepen, waarop hij zijn kleed had achtergelaten (Genesis 39:13-15).

Wat deed Potifar toen hij thuiskwam?

Zij legde het kleed bij zich tot haar man thuiskwam, en vertelde hem hetzelfde (Genesis 39:16-17). Toen Potifar dat hoorde, ontstak zijn toorn. Hij nam Jozef en leverde hem over aan het gevangenhuis, de plaats waar de gevangenen van de koning vastzaten (Genesis 39:20). De tekst noemt geen verhoor en zegt niet dat Jozef zich verdedigde. Later zou hij tegen de schenker van Farao zeggen: "ook heb ik hier niets gedaan, dat zij mij in dezen kuil gezet hebben" (Genesis 40:15).

Was de HEERE nog met Jozef in de gevangenis?

Het hoofdstuk eindigt niet bij de beschuldiging: "Doch de HEERE was met Jozef, en wende Zijn goedertierenheid tot hem" (Genesis 39:21). Hij gaf Jozef genade in de ogen van de overste van het gevangenhuis. Die gaf alle gevangenen in Jozefs hand, en alles wat daar gedaan werd, deed Jozef. De overste keek nergens meer naar om, "overmits dat de HEERE met hem was; en wat hij deed, dat deed de HEERE wel gedijen" (Genesis 39:23). Wat er daarna in de gevangenis gebeurde met de schenker en de bakker van Farao, leest u bij Jozef en de dromen van Farao.

Potifar heet in de Statenvertaling "een hoveling van Farao, een overste der trawanten" (Genesis 39:1). Wat dat ambt precies inhield, daarover verschillen de uitleggers; meer over hem staat op de pagina over Potifar. Welke Farao toen regeerde, zegt de Bijbel niet.

Genesis 40:3 plaatst de gevangenis "ten huize van den overste der trawanten". Of Jozef daardoor onder het gezag van Potifar bleef, is niet zeker. Psalm 105 zegt over deze tijd: "Men drukte zijn voeten in den stok; zijn persoon kwam in de ijzers" (Psalm 105:18). Hoe lang Jozef gevangen zat, vertelt de Bijbel niet. Genesis 37:2 noemt hem zeventien, kort voordat hij verkocht werd, en hij was dertig toen hij voor Farao stond (Genesis 41:46). Die dertien jaar omvatten ook de tijd bij Potifar. Na de vrijlating van de schenker duurde het nog twee volle jaren (Genesis 41:1).

Sommige uitleggers vragen zich af waarom Potifar Jozef niet liet doden. De tekst zegt niet tegen wie zijn toorn ontstak, en dat blijft een open vraag.

De sleutel van Genesis 39 is de zin dat de HEERE met Jozef was. Die zin staat aan het begin en aan het eind van het hoofdstuk (Genesis 39:2-3 en Genesis 39:21-23). In de geschiedenis van Jozef is dat opvallend: de Naam HEERE staat in Genesis 39 acht keer, en in Genesis 37 en in Genesis 40 tot en met 50 verder alleen nog in Jakobs zegen (Genesis 49:18). Juist in het huis van een Egyptenaar en in een gevangenis klinkt de verbondsnaam van God. De HEERE was met Jozef als slaaf, en Hij was er nog steeds toen Jozef onschuldig vastzat. Dat God met hem was, betekende dus niet dat Jozef tegenspoed bespaard bleef. Het betekende dat God Jozef niet losliet en ook in de gevangenis deed gedijen wat hij deed.

Daarom is dit hoofdstuk geen les in deugdzaamheid met Jozef als voorbeeld. Jozef weigerde omdat hij God voor ogen had: hij noemde het kwaad een zonde "tegen God". Zo belijdt ook David later: "Tegen U, U alleen, heb ik gezondigd" (Psalm 51:6). Jozefs trouw is een vrucht van Gods trouw aan hem.

God zegende zelfs de Egyptenaar om Jozefs wil (Genesis 39:5). Daarin klinkt de belofte aan Abraham door: "in u zullen alle geslachten des aardrijks gezegend worden" (Genesis 12:3). Stefanus vat Jozefs weg later samen met de woorden "en God was met hem" (Handelingen 7:9). Zie ook de uitleg bij Genesis 39.

Veel gereformeerde uitleggers zien in Jozef iemand die vooruitwijst naar Christus: onschuldig beschuldigd en overgeleverd, en juist langs die weg verhoogd tot redder van velen. Maar Christus is meer dan een tweede Jozef. Van Hem zegt Hebreeën 4:15 dat Hij "in alle dingen, gelijk als wij, is verzocht geweest, doch zonder zonde".

De HEERE is met de Zijnen, ook waar het donker is. Genesis 39 belooft niet dat wie God dient altijd voorspoed krijgt; Jozef kwam juist door zijn trouw in de gevangenis. Maar daar staat het opnieuw: "Doch de HEERE was met Jozef". Wie in Christus is, mag zich vasthouden aan Zijn belofte: "Ik zal u niet begeven, en Ik zal u niet verlaten" (Hebreeën 13:5).

God ziet wat niemand ziet. Er was niemand van de huisgenoten binnen, maar Jozef wist dat hij voor God stond. Hij praatte niet met de verleiding mee, en toen het moest, vluchtte hij. Paulus schrijft aan Timotheüs: "Maar vlied de begeerlijkheden der jonkheid" (2 Timotheüs 2:22). God is getrouw en geeft met de verzoeking ook de uitkomst (1 Korinthe 10:13). Lees ook over verleiding.

God schrijft verder waar mensen onrecht doen. Jozef werd vals beschuldigd en kreeg geen recht. Toch gaf de HEERE Jozef genade bij de overste van de gevangenis. Petrus noemt het "genade bij God" wanneer iemand lijdt terwijl hij goed doet (1 Petrus 2:20). Wie onrecht ondervindt, mag het overgeven aan Hem Die rechtvaardig oordeelt, zoals Christus deed (1 Petrus 2:23).