De toren van Babel

Genesis 11:1-9 vertelt wat er gebeurde toen de nakomelingen van Noach na de zondvloed weer talrijk waren geworden. Het is de laatste geschiedenis van de oergeschiedenis (Genesis 1-11), vlak vóór de roeping van Abram in Genesis 12. De Bijbel begint met een korte vaststelling: heel de aarde had één taal en dezelfde woorden (Genesis 11:1). Alle mensen konden elkaar verstaan.

Hoe bouwden de mensen de toren van Babel?

Op hun tocht vonden de mensen een laagte, een vlakte in het land Sinear, en daar gingen zij wonen (Genesis 11:2). Sinear is de vlakte van Mesopotamië, het latere Babylonië. Daar zeiden zij tegen elkaar dat zij stenen wilden vormen en goed doorbakken. Ze gebruikten gebakken klei als steen en aardpek als metselspecie (Genesis 11:3). In de Statenvertaling heet dat pek lijm. Over de plaats zelf, en wat er bekend is over waar Babel lag, leest u meer op de pagina over de toren van Babel als plaats.

Wat wilden de mensen met de toren van Babel?

Met die stenen wilden de mensen iets groots doen. Zij zeiden: "Kom aan, laat ons voor ons een stad bouwen, en een toren, welks opperste in den hemel zij, en laat ons een naam voor ons maken, opdat wij niet misschien over de ganse aarde verstrooid worden" (Genesis 11:4). Ze geven er zelf twee redenen bij. Zij wilden zich een naam maken, en zij wilden niet over de aarde verstrooid raken. Twee keer staat er: voor ons.

Dat plan ging in tegen wat God na de zondvloed tegen Noach en zijn zonen had gezegd. Hij had hen gezegend en hun opgedragen vruchtbaar te zijn en de aarde te vervullen (Genesis 9:1). God wilde dat de mensen de hele aarde zouden bewonen. De bouwers wilden juist op één plek blijven, rond hun eigen stad en toren. In hun plan wordt God niet genoemd.

Wat deed God bij de toren van Babel?

Dan gaat de aandacht van de bouwers naar God: "Toen kwam de HEERE neder, om te bezien de stad en den toren, die de kinderen der mensen bouwden" (Genesis 11:5). De toren moest tot in de hemel reiken, maar de HEERE kwam neer om hem te zien. Veel uitleggers wijzen op die tegenstelling. Wat de mensen hoog noemden, lag voor God diep beneden.

De HEERE zag ook waar dit op uit zou lopen. Hij zei dat zij één volk waren met één taal, en dat dit pas het begin was van wat zij gingen doen. Als niemand hen tegenhield, zou niets van wat zij bedachten voor hen onmogelijk blijven (Genesis 11:6). Daarom sprak Hij: "Kom aan, laat Ons nedervaren, en laat Ons hun spraak aldaar verwarren, opdat iegelijk de spraak zijns naasten niet hore" (Genesis 11:7). Het "Kom aan" van God klinkt als een antwoord op het "Kom aan" van de bouwers. Zij zeiden: laat ons bouwen. God zegt: laat Ons nedervaren.

Hoe liep het af met de toren van Babel?

God deed wat Hij gezegd had. Hij verstrooide de mensen van daar over de hele aarde, en zij hielden op met het bouwen van de stad (Genesis 11:8). Wat zij wilden voorkomen, gebeurde toch: zij raakten verspreid. De Bijbel zegt niet dat de toren instortte of werd verwoest. Er staat alleen dat het bouwen stopte. De plaats kreeg de naam Babel, "want aldaar verwarde de HEERE de spraak der ganse aarde" (Genesis 11:9).

Direct daarna volgt het geslachtsregister van Sem tot Terah en Abram (Genesis 11:10-32). De bouwers wilden zichzelf een naam maken. In het volgende hoofdstuk belooft de HEERE aan Abram dat Hij hem zal zegenen "en uw naam groot maken" (Genesis 12:2). De naam die de mensen in Babel voor zichzelf zochten, geeft God aan wie Hij roept. De uitleg bij Genesis 11 bespreekt het hele hoofdstuk, ook het geslachtsregister.

Genesis noemt geen jaartal voor de bouw. De geschiedenis speelt in de generaties na de zondvloed. Bij Peleg staat: "in zijn dagen is de aarde verdeeld" (Genesis 10:25). Veel uitleggers verbinden dat met Babel, maar de tekst legt dat verband niet zelf.

Genesis 10 beschrijft de volken al "elk naar zijn spraak" (Genesis 10:5), dus vóór de toren in Genesis 11. Hoofdstuk 10 is een overzicht van de volken die uit Sem, Cham en Jafeth voortkwamen; hoofdstuk 11 gaat terug en vertelt hoe die verdeling in talen ontstond. Genesis ordent hier naar onderwerp, niet strikt naar tijd.

Babel is in het Hebreeuws dezelfde naam als Babylon. Genesis 10:10 noemt Babel als het begin van het rijk van Nimrod in het land Sinear. Dat Nimrod de toren liet bouwen, zegt de Bijbel niet. Die gedachte komt uit latere joodse overlevering, onder meer bij Josephus (Joodse oudheden 1.4.2).

Gebakken klei en aardpek waren in Mesopotamië gewone bouwmaterialen, omdat natuursteen daar schaars was. Uit latere tijd zijn er trapvormige tempeltorens bekend, ziggurats. Of de toren van Genesis 11 zo’n bouwwerk was, weten wij niet: de Bijbel beschrijft alleen een stad en een toren. Na Babel volgt de lijn naar Terah, die met Abram uit Ur der Chaldeeën vertrok (Genesis 11:31).

In deze geschiedenis is de HEERE de handelende Persoon. De mensen plannen en bouwen, maar God ziet, spreekt en beslist. Hij komt neer om te bezien wat de mensen doen (Genesis 11:5). Dat betekent niet dat Hij eerst niet wist wat er gebeurde. De Schrift spreekt hier op menselijke wijze, zoals ook in Genesis 18:21. Het laat zien dat God niet oordeelt op afstand of op gerucht. Hij kent wat er in de stad gebeurt.

Het oordeel over Babel is ook een daad van bewaring. God zag dat de mensen met hun eenheid op hun eigen weg verder zouden gaan (Genesis 11:6). Door hun spraak te verwarren, hield Hij dat tegen. En Zijn eigen opdracht ging door: de mensen werden toch over de aarde verspreid, zoals Hij in Genesis 9:1 had gezegd. Wat God wil, komt tot stand, ook tegen de plannen van mensen in. Psalm 33:10 zegt: "De HEERE vernietigt den raad der heidenen; Hij breekt de gedachten der volken".

Het "Ons" in Genesis 11:7 komt ook voor in Genesis 1:26 en 3:22. Veel christelijke uitleggers zien hierin een eerste aanwijzing van de drie-enige God. Anderen lezen het als een meervoud van majesteit, of als God Die tot Zijn hemelse hofhouding spreekt. Daar denken christenen verschillend over.

De bouwers wilden zichzelf een naam maken. In het volgende hoofdstuk begint God met Abram, en Hij belooft hem een grote naam (Genesis 12:2). De naam komt niet van de mens zelf, maar van God Die hem geeft. Zo wijst Babel vooruit naar de weg van genade die via Abraham loopt, met de belofte dat in hem "alle geslachten des aardrijks gezegend" worden (Genesis 12:3).

Veel uitleggers zien in de uitstorting van de Heilige Geest op de Pinksterdag een tegenbeeld van Babel. Mensen uit vele volken hoorden de apostelen in hun eigen taal spreken: "wij horen hen in onze talen de grote werken Gods spreken" (Handelingen 2:11). Handelingen noemt Babel daar niet. Toch wijst de lijn vooruit: God maakt de talen niet weer tot één taal, maar brengt door de talen heen mensen samen rond Zijn werken. Het eindbeeld staat in Openbaring 7:9: een grote schare "uit alle natie, en geslachten, en volken, en talen", staande voor de troon en voor het Lam.

God ziet wat wij bouwen. De HEERE kwam neer om de stad en de toren te bezien. Niets van wat mensen ondernemen blijft voor Hem verborgen, ook geen plannen die er indrukwekkend uitzien. Dat stelt ons voor de vraag voor wie wij werken en bouwen: voor onze eigen naam, of tot eer van Zijn Naam? Psalm 127:1 zegt: "Zo de HEERE het huis niet bouwt, tevergeefs arbeiden deszelfs bouwlieden daaraan".

God weerstaat hoogmoed en geeft genade aan nederigen. In Babel bracht God mensen die zichzelf wilden verheffen tot staan. Dezelfde God geeft genade aan wie zich voor Hem buigt: "God wederstaat de hovaardigen, maar den nederigen geeft Hij genade" (Jakobus 4:6). Wie zijn eer bij God zoekt, hoeft zichzelf geen naam te maken. Meer hierover leest u bij het onderwerp nederigheid.

God vergadert wat verstrooid is. Na Babel leven de volken verspreid, met hun eigen talen. Dat is niet het laatste woord. God roept Abram om in hem alle geslachten van de aarde te zegenen, en op de Pinksterdag laat Hij Zijn grote werken horen in vele talen. Zo mogen wij de verscheidenheid van volken en talen zien in het licht van Gods belofte. En wij mogen meewerken aan wat Hij Zelf doet: het Evangelie laten horen aan mensen uit alle volken, in hun eigen taal.