Wie het Nieuwe Testament doorbladert, komt na het boek Handelingen een hele rij brieven tegen. Een groot deel daarvan komt van één man: de vervolger van de gemeente die op weg naar Damascus door Christus werd geroepen en zijn apostel werd. Toch hoort men verschillende getallen: dertien, veertien of zelfs minder. Hieronder leest u welke brieven Paulus schreef, wanneer ongeveer, hoe het zit met de brief aan de Hebreeën en waarom vaststaat dat er ook brieven verloren zijn gegaan.
Hoeveel brieven schreef Paulus in het Nieuwe Testament?
Dertien brieven in het Nieuwe Testament openen met de naam van Paulus. De eerste begint zo: 'Paulus, een dienstknecht van Jezus Christus, een geroepen apostel, afgezonderd tot het Evangelie van God' (Romeinen 1:1). In de Bijbel staan ze achter elkaar, van Romeinen tot en met Filemon, in twee groepen:
- aan gemeenten: Romeinen, 1 en 2 Korinthe, Galaten, Efeze, Filippenzen, Kolossenzen, 1 en 2 Thessalonicenzen;
- aan personen: 1 en 2 Timotheüs, Titus en Filemon.
Binnen elke groep staan de brieven ruwweg van lang naar kort. De volgorde zegt dus niets over het moment waarop ze geschreven zijn. Samen tellen ze 87 van de 260 hoofdstukken van het Nieuwe Testament, ongeveer een derde. Hoe die brieven passen in het geheel van de Schrift, leest u bij de vraag hoeveel boeken de Bijbel telt.
Wanneer schreef Paulus zijn brieven?
Jaartallen noemt de Bijbel niet, maar de brieven en het boek Handelingen geven samen een goed beeld. Gangbare dateringen lopen van ongeveer het jaar 50 voor de eerste brieven tot het midden van de jaren zestig voor de laatste. Naar hun aanleiding vallen de brieven in drie groepen:
- Brieven van de zendingsreizen: 1 en 2 Thessalonicenzen, kort nadat Timotheüs goed nieuws uit Thessalonica had gebracht (1 Thessalonicenzen 3:6); 1 Korinthe, geschreven in Efeze (1 Korinthe 16:8); 2 Korinthe; Romeinen, toen Paulus met de gift van de gemeenten op weg was naar Jeruzalem (Romeinen 15:25-26). Of Galaten de vroegste brief is of later valt, daarover verschillen uitleggers.
- Gevangenschapsbrieven: Efeze, Filippenzen, Kolossenzen en Filemon. Paulus noemt zich daarin een gevangene van Christus Jezus (Efeze 3:1; Filemon 1:1) en spreekt over zijn banden (Filippenzen 1:13). Meestal wordt gedacht aan zijn gevangenschap in Rome (Handelingen 28:30).
- Pastorale brieven: 1 Timotheüs, Titus en 2 Timotheüs, met raad voor het leiden van de gemeente.
De tweede brief aan Timotheüs is de laatste. Paulus weet dan dat zijn einde nadert: 'Want ik word nu tot een drankoffer geofferd, en de tijd mijner ontbinding is aanstaande' (2 Timotheüs 4:6). De brieven in hun waarschijnlijke volgorde, met achtergrond bij elke brief, vindt u in de gids over de brieven van Paulus, en zijn levensloop op de pagina over de apostel Paulus.
Schreef Paulus alle dertien brieven zelf?
Een deel van de moderne bijbelwetenschap meent dat sommige brieven, zoals Efeze, Kolossenzen, 2 Thessalonicenzen en de pastorale brieven, later door leerlingen onder zijn naam zijn geschreven. De brieven zelf noemen Paulus als afzender, en de vroege kerk heeft ze zo ontvangen; al in de tweede eeuw citeert Irenaeus ze als brieven van Paulus. Paulus waarschuwde zelf voor een brief die ten onrechte zijn naam droeg, 'noch door zendbrief, als van ons geschreven' (2 Thessalonicenzen 2:2), en gaf daarom een kenteken: 'De groetenis met mijn hand, van Paulus; hetwelk is een teken in iederen zendbrief; alzo schrijf ik' (2 Thessalonicenzen 3:17).
Hij dicteerde zijn brieven vaak. In Romeinen groet de schrijver Tertius de lezers (Romeinen 16:22), en in 1 Korinthe, Galaten en Kolossenzen schrijft Paulus de slotgroet met eigen hand (1 Korinthe 16:21; Galaten 6:11; Kolossenzen 4:18). Verschillen in stijl laten zich verklaren uit andere lezers, andere aanleidingen en andere helpers bij het schrijven.
Al binnen de Bijbel worden de brieven van Paulus erkend. Petrus schrijft: 'gelijkerwijs ook onze geliefde broeder Paulus, naar de wijsheid, die hem gegeven is, ulieden geschreven heeft' (2 Petrus 3:15). Hij voegt eraan toe dat er in die brieven dingen staan die zwaar zijn om te verstaan en die sommigen verdraaien, net als de andere Schriften (2 Petrus 3:16). Zo stelt hij ze naast de andere Schriften. Meer daarover in de uitleg van 2 Petrus 3.
Schreef Paulus ook de brief aan de Hebreeën?
De brief aan de Hebreeën noemt geen afzender. In de Statenvertaling staat hij met een opschrift dat hem aan de apostel Paulus toeschrijft, en lange tijd werd hij als veertiende brief van Paulus geteld, in de oosterse kerk al vroeg en later ook in de westerse kerk. Er zijn aanwijzingen voor een schrijver uit de kring van Paulus: aan het slot noemt hij Timotheüs, die was losgelaten (Hebreeën 13:23).
Al in de vroege kerk was men voorzichtig. Origenes zei volgens Eusebius (Kerkgeschiedenis VI, 25) dat alleen God weet wie de brief geschreven heeft. Calvijn kon in zijn commentaar op Hebreeën niet aannemen dat Paulus de schrijver was. Hij wees onder meer op Hebreeën 2:3, waar de schrijver zegt dat het heil 'aan ons bevestigd is geworden van degenen, die Hem gehoord hebben', terwijl Paulus nadrukkelijk zegt dat hij het Evangelie niet van een mens ontving (Galaten 1:12).
Wie de brief schreef, is niet met zekerheid bekend. Aan zijn gezag doet dat niets af. Hebreeën hoort tot de Schrift omdat God erin spreekt, zoals de brief zelf opent: God heeft in deze laatste dagen tot ons gesproken door de Zoon (Hebreeën 1:1).
Zijn er brieven van Paulus verloren gegaan?
Paulus schreef meer brieven dan de dertien die bewaard zijn gebleven. Aan de gemeente in Korinthe schreef hij al vóór 1 Korinthe: 'Ik heb u geschreven in den brief, dat gij u niet zoudt vermengen met de hoereerders' (1 Korinthe 5:9). In 2 Korinthe noemt hij een brief die hij met vele tranen schreef (2 Korinthe 2:4); uitleggers verschillen over de vraag of dat 1 Korinthe is of een andere brief.
Aan de Kolossenzen vraagt hij om hun brief door te geven aan Laodicea, en hij voegt eraan toe: 'dat ook gij dien leest, die uit Laodicea geschreven is' (Kolossenzen 4:16). Sommige uitleggers denken dat de brief aan de Efeziërs bedoeld is, als rondzendbrief aan meer gemeenten; anderen houden het op een brief die niet bewaard is.
Dat sommige brieven ontbreken, maakt de Bijbel niet onvolledig. Niet alles wat een apostel opschreef, was bestemd voor de kerk van alle tijden. Wat God voor Zijn gemeente wilde bewaren, heeft Hij bewaard, want al de Schrift is van God ingegeven (2 Timotheüs 3:16).
Wat zeggen de belijdenisgeschriften?
Artikel 4 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis somt de canonieke boeken op en noemt bij het Nieuwe Testament veertien brieven van de apostel Paulus, met de brief aan de Hebreeën als laatste. Daarin volgt de belijdenis de telling van haar tijd. Het gewicht ligt in artikel 5: de kerk ontvangt deze boeken als heilig en canoniek, niet zozeer omdat de kerk ze aanneemt, maar vooral omdat de Heilige Geest in de harten getuigt dat ze van God zijn. Wie Hebreeën schreef, raakt dat getuigenis dus niet. Artikel 7 belijdt dat de Heilige Schrift de wil van God volkomen bevat; ook daarom hoeft niemand te zoeken naar verloren brieven. Het hart van alle brieven van Paulus is wat hij zelf het Evangelie van Christus noemt.
'Want ik schaam mij des Evangelies van Christus niet; want het is een kracht Gods tot zaligheid een iegelijk, die gelooft' (Romeinen 1:16)