Taal en zinsbouw
Alzo
bijwoord en voegwoord
In het kort
Alzo betekent zo, op deze wijze, of dus. Het wijst terug of vooruit naar wat er gezegd wordt, zoals in 'en het was alzo' bij de schepping. Soms is het een voegwoord: zoals, of omdat. In Johannes 3:16 staat het in 'Want alzo lief heeft God de wereld gehad'.
In hedendaags Nederlands: zo, op deze wijze, aldus, dus, evenzo
Wat betekent alzo?
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal noemt alzo een versterkte vorm van zo. Meestal betekent het op deze wijze, zo, aldus: het wijst met nadruk terug naar wat gezegd is, of vooruit naar wat volgt, zoals in 'en het was alzo'. Met een ontkenning, niet alzo, zegt het dat iets niet zo is. Na gelijk of als maakt het een vergelijking af: gelijk dit, alzo dat. Aan het begin van een zin betekent het vaak zo of dus, en verbindt het die zin met het voorgaande. Daarnaast kan alzo zoals betekenen; het WNT zegt dat het in die betekenis in de zeventiende eeuw vooral in bijbeltaal voorkwam en nu weinig meer gebruikt wordt. Een enkele keer geeft het een reden, ongeveer gelijk aan omdat of dewijl. Het WNT haalt voor al deze betekenissen veel verzen uit de Statenbijbel aan.
Alzo in de Statenvertaling
1399 keer, in 1351 verzen en 61 bijbelboeken.
Alzo is een van de meest gebruikte woorden van de Statenvertaling. Het staat 1399 keer in de Statenvertaling, in 1351 verzen verdeeld over 61 bijbelboeken. Het begint in Genesis 1, waar na Gods scheppingswoord telkens volgt: 'en het was alzo' (Genesis 1:9). Het gebeurde precies zoals God het zei. Met een ontkenning wijst het iets af. Jozef zegt tegen zijn vader, die zijn rechterhand op het hoofd van de jongste zoon legt: 'Niet alzo, mijn vader!' (Genesis 48:18). Psalm 1 zegt van de goddelozen: 'Alzo zijn de goddelozen niet', dat is: zij zijn niet als de boom aan de waterbeken.
Heel vaak maakt alzo een vergelijking af die met gelijk begint. 'Gelijk een hert schreeuwt naar de waterstromen, alzo schreeuwt mijn ziel tot U, o God!' (Psalm 42:2). Van de lijdende Knecht des HEEREN zegt Jesaja dat Hij als een lam ter slachting werd geleid, 'alzo deed Hij Zijn mond niet open' (Jesaja 53:7). Paulus zet zo Adam en Christus tegenover elkaar: 'gelijk zij allen in Adam sterven, alzo zullen zij ook in Christus allen levend gemaakt worden' (1 Korinthe 15:22).
Het bekendste vers met alzo is Johannes 3:16: 'Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft'. Het Griekse woord dat daar staat, betekent volgens het lexicon op deze wijze. Het vers zegt hoe groot Gods liefde is, door te laten zien wat Hij gaf.
Soms staat alzo in een vaste uitdrukking. Alzo en alzo betekent: zus en zo, op die en die manier, zonder alles te herhalen. Achan belijdt: 'ik heb tegen den HEERE, den God Israels, gezondigd, en heb alzo en alzo gedaan' (Jozua 7:20). En aan het begin van een zin betekent alzo vaak eenvoudig: zo, dus, zoals in 'Alzo gingen de kinderen van Dan huns weegs' (Richteren 18:26).
Verzen met alzo
“En God zeide: Dat de wateren van onder de hemel in een plaats vergaderd worden, en dat het droge gezien worde! en het was alzo.”
Na elk scheppingswoord volgt de vaststelling dat het alzo was. Alzo wijst terug naar wat God gezegd heeft: het gebeurde precies op die wijze, zonder enig verschil tussen woord en daad.
“Gelijk een hert schreeuwt naar de waterstromen, alzo schreeuwt mijn ziel tot U, o God!”
Een vergelijking met gelijk en alzo. Zoals het hert in de droogte naar water verlangt, zo verlangt de ziel van de dichter naar God. Alzo zet het tweede deel van de vergelijking in.
“Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe.”
Alzo lief betekent hier: op zo'n wijze, zo zeer. Het vers maakt de grootte van Gods liefde duidelijk door wat erop volgt: Hij heeft Zijn eniggeboren Zoon gegeven, opdat wie in Hem gelooft niet verderft.
“Achan nu antwoordde Jozua, en zeide: Voorwaar, ik heb tegen den HEERE, den God Israels, gezondigd, en heb alzo en alzo gedaan.”
Achan belijdt zijn diefstal van het verbannene. Alzo en alzo betekent: zus en zo, precies zoals al gezegd is. De kanttekening zegt: zoals de Heere gesproken heeft in vers 11.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Psalm 1:4
Alzo. Te weten, als zulk een boom; als de rechtvaardige,
De kanttekening wijst aan waar alzo naar terugverwijst: naar de boom uit het vorige vers, die geplant is aan waterbeken en zijn vrucht geeft. Zo is de rechtvaardige, maar zo zijn de goddelozen niet.
Bij Jozua 7:20
alzo en alzo gedaan. Te weten, gelijk de Heere gesproken heeft, vs.11.
Bij de dubbele uitdrukking verwijzen de vertalers naar vers 11, waar de HEERE zegt wat Israël gedaan heeft. In vers 20 herhaalt Achan het niet, maar erkent: het is precies zo gegaan. In vers 21 vertelt hij daarna wat hij nam.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
כֵּן ken (Hebreeuws, H3651)
Het Hebreeuwse ken betekent volgens het Strong's-lexicon zo, aldus, en ook juist, waar. Het staat in het en het was alzo van de schepping en in vergelijkingen als die van het hert in Psalm 42.
Onder meer in Genesis 1:7, Genesis 1:9, Psalm 1:4 en Psalm 42:2. Woordstudie bij H3651 (na inloggen).
οὕτω houto (Grieks, G3779)
Het Griekse houto betekent volgens het Strong's-lexicon op deze wijze, en verwijst naar wat voorafgaat of volgt. De Statenvertaling geeft het op veel plaatsen weer met alzo, ook in Johannes 3:16.
Onder meer in Mattheus 5:16, Lukas 24:46, Johannes 3:16 en 1 Korinthe 15:22. Woordstudie bij G3779 (na inloggen).
Verwante woorden
- aldus: Bijna hetzelfde; in 2 Kronieken 18:19 staan ze tegenover elkaar: de een zegt aldus, de ander alzo.
- gelijk: Het woord waarmee een vergelijking vaak begint, waarna alzo het tweede deel inleidt.
- desgelijks: Ook een oud woord voor evenzo, op dezelfde wijze.
- dewijl: Omdat; alzo kan als voegwoord ongeveer dezelfde betekenis hebben.
- gelijkerwijs: Een oude vorm van gelijk of zoals, die vaak met alzo samengaat.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M003655. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Psalm 1:4 en Jozua 7:20
- Strong's-lexicon: H3651 en G3779
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.