Ochtendgebed

Een ochtendgebed, ook morgengebed genoemd, is het gebed waarmee een christen de dag begint: kort na het opstaan, aan het ontbijt of onderweg naar het werk. U dankt God voor de nacht en de nieuwe dag, u vraagt om leiding en kracht voor wat komt, en u legt uw naasten in Zijn hand. Een vaste tekst is niet nodig.

Er zijn grofweg drie vormen. De eerste is een vrij gebed in eigen woorden, kort of lang. De tweede is een psalm of bijbelvers dat u als gebed uitspreekt, zoals Psalm 92:3: “Dat men in den morgenstond Uw goedertierenheid verkondige, en Uw getrouwheid in de nachten.” De derde is een vast ochtendgebed uit de kerkelijke traditie, zoals de lauden van de katholieke kerk of de christelijke gebeden voor de morgen in oudere psalmbijbels.

Welke vorm u kiest, hangt af van uw dag en uw traditie. Wie weinig tijd heeft, begint met één zin; wie rust heeft, leest eerst een psalm en bidt daarop door. Van alle drie de vormen volgen hieronder voorbeelden, met daarbij verzen om de dag mee te beginnen en tips om er een vast ochtendritme van te maken.

Een ochtendgebed hoeft niet meer dan een halve minuut te kosten. Wie de dag haastig begint, heeft juist aan een korte tekst het meest: één zin waarmee u de dag uit handen geeft voordat hij u meeneemt. Deze drie korte ochtendgebeden kunt u zo meebidden.

Heere, dank U voor deze nieuwe dag. Ga vandaag met mij mee en laat mij zien wat U van mij vraagt. Amen.

Vader in de hemel, ik weet niet wat vandaag brengt, maar U wel. Geef mij rust in mijn hoofd, geduld met de mensen die ik vandaag ontmoet en kracht voor mijn werk. Amen.

God, hier ben ik. Neem deze dag van mij aan. Amen.

Zoekt u variatie, bid dan elke ochtend hetzelfde openingszinnetje en vul daarna zelf één concrete zaak in: het gesprek dat u tegenziet, het kind dat ziek is, het examen van vanmiddag. Zo blijft een kort ochtendgebed kort en wordt het toch elke dag nieuw.

Wie een morgengebed zoekt met wat meer inhoud, komt vanzelf bij de psalmen uit. David legt zijn gebed er letterlijk in de ochtend neer: des morgens, HEERE, zult Gij mijn stem horen; des morgens zal ik mij tot U schikken, en wacht houden (Psalm 5:4). Het is geen vrijblijvend zinnetje: hij zet zich klaar en kijkt uit naar antwoord.

Drie psalmverzen die zich goed lenen als morgengebed. Psalm 143:8 vraagt om Gods goedertierenheid in de morgenstond en om de weg die vandaag gegaan moet worden. Psalm 90:14 bidt: verzadig ons in den morgenstond met Uw goedertierenheid, zo zullen wij juichen. En Klaagliederen 3:22-23 zegt dat Gods barmhartigheden elke morgen nieuw zijn: een zin om mee op te staan op een dag waarvan u nu al weet dat hij zwaar wordt.

U kunt zo’n psalmvers op twee manieren gebruiken: als opening van uw eigen gebed, of als het gebed zelf. Lees het vers hardop, herhaal het een keer of drie en maak het dan persoonlijk: wat betekent "den weg, dien ik te gaan heb" vandaag concreet voor u? Morgengebeden uit de psalmen hebben het voordeel dat ze de woorden aandragen op dagen dat u ze zelf niet vindt.

Bidden in de ochtend is geen gebod, maar wel een oud christelijk gebruik. Jezus zelf stond er vroeg voor op: en des morgens vroeg, als het nog diep in den nacht was, opgestaan zijnde, ging Hij uit naar een eenzame plaats om te bidden (Markus 1:35). Daniël bad drie keer per dag met de vensters open naar Jeruzalem (Daniël 6:11), en de vroege kerk kende vaste gebedsuren (Handelingen 3:1).

Het praktische argument is even eenvoudig: wat vooraan de dag staat, gebeurt meestal wel. Een christelijk ochtendgebed zet de toon voordat de agenda dat doet. U erkent dat de dag niet van uzelf is, u vraagt om wijsheid voor de beslissingen die komen, en u legt de mensen om u heen bij God neer voordat u ze tegenkomt.

Dat betekent niet dat de ochtend heilig is en de avond niet. Wie ’s morgens niet tot bidden komt omdat het huis vol kinderen is, bidt onderweg of in de middagpauze. Paulus schrijft eenvoudigweg: bidt zonder ophouden (1 Thessalonicenzen 5:17). Het vaste moment is een hulpmiddel, geen maatstaf.

Het katholieke ochtendgebed heeft twee vormen: het officiële morgengebed van de kerk, de lauden uit het getijdengebed, en een korter gebed thuis met een kruisteken, het Onze Vader, het Wees gegroet en een toewijding van de dag aan God, het zogenoemde morgenoffer. De lauden worden bij het aanbreken van de dag gebeden: in kloosters gezamenlijk, thuis vaak alleen of met het gezin.

De lauden openen met de woorden van Psalm 51:17: “Heere, open mijn lippen, zo zal mijn mond Uw lof verkondigen.” Is het het eerste gebed van de dag, dan volgt een uitnodigingspsalm, meestal Psalm 95: “Komt, laat ons den HEERE vrolijk zingen.” Daarna komen een hymne, twee psalmen met daartussen een lofzang uit het Oude Testament, een korte schriftlezing, de lofzang van Zacharias uit Lukas 1:68-79, voorbeden, het Onze Vader en een slotgebed. Een vaste morgenpsalm op zondag is Psalm 63: “O God! Gij zijt mijn God! ik zoek U in den dageraad.”

In kloosters zijn dit de vaste gebeden in het morgenuur; aan de lauden gaat daar vaak al een nachtelijke lezing vooraf. Wie de lauden thuis wil bidden, vindt de teksten per dag in het getijdenboek of in een uitgave van het getijdengebed voor leken.

Protestantse ochtendgebeden zijn doorgaans vrijer: een vrij gebed bij het opstaan of aan het ontbijt, meestal met een korte bijbellezing erbij. Het gebed richt zich tot God alleen, door Christus, en de dag begint bij Hem in plaats van bij uzelf.

In veel reformatorische gezinnen hoort het ochtendgebed bij de eerste maaltijd: er wordt gebeden voor het eten, na het eten wordt een gedeelte uit de Bijbel gelezen, en daarna volgt een dankgebed waarin ook de dag en de gezinsleden aan God worden opgedragen. Wie alleen woont, kan hetzelfde doen met een psalm en een kort gebed. In veel oudere psalmbijbels en kerkboeken staan bovendien, achter de formulieren, vaste christelijke gebeden voor de morgen en de avond.

Een morgengebed in de geest van de psalmen kan zo klinken. Heere, U hebt mij deze nacht bewaard; dank U voor de rust en voor deze nieuwe dag. Ik weet niet wat hij brengt, maar U gaat mij voor. Geef mij wijsheid bij wat ik moet doen, geduld met wie ik ontmoet, en een hart dat aan U denkt. Om Jezus’ wil. Amen. Psalm 3:6 geeft er de woorden van dank bij: “Ik lag neder en sliep; ik ontwaakte, want de HEERE ondersteunde mij.”

Veel christenen lezen ’s morgens eerst een bijbeltekst om de dag mee te beginnen en bidden daarna op wat ze lazen. Deze zeven verzen uit de Statenvertaling zijn daarvoor geschikt: kort genoeg voor bij het ontbijt en sterk genoeg om de hele dag mee te nemen. Dertig verzen met een korte overdenking bij elk vers vindt u in het artikel Bijbeltekst om de dag mee te beginnen, onderaan deze pagina gelinkt.

Jesaja 50:4: “Hij wekt allen morgen, Hij wekt Mij het oor, dat Ik hore.” Een vers voor wie de dag wil beginnen met luisteren, voordat de berichten binnenkomen.

Psalm 59:17: “Maar ik zal Uw sterkte zingen, en des morgens Uw goedertierenheid vrolijk roemen.” Geschikt op een ochtend waarop u nog weet hoe God u gisteren heeft gedragen.

Psalm 30:6: “Des avonds vernacht het geween, maar des morgens is er gejuich.” Voor de morgen na een zware avond of een slapeloze nacht.

Spreuken 16:3: “Wentel uw werken op den HEERE, en uw gedachten zullen bevestigd worden.” Een vers voor een dag vol werk en beslissingen.

Psalm 37:5: “Wentel uw weg op den HEERE, en vertrouw op Hem; Hij zal het maken.” Voor een dag waarvan u de afloop niet in de hand hebt.

Mattheüs 6:34: “Zijt dan niet bezorgd tegen den morgen; want de morgen zal voor het zijne zorgen.” Voor wie al wakker wordt met de zorgen van morgen.

Psalm 113:3: “Van den opgang der zon af tot haar nedergang, zij de Naam des HEEREN geloofd.” Een korte lofprijzing die de hele dag omvat, van het opstaan tot het slapengaan.

Een gebed voor de nieuwe dag wordt pas een gewoonte als er een vast haakje aan hangt. Kies één moment dat u toch al elke dag maakt (de eerste kop koffie, de rit naar het werk, het moment dat de laptop opstart) en hang het gebed daaraan vast. Dat werkt beter dan het voornemen om "vaker te bidden".

Houd de drempel laag. Begin met twee minuten: één zin dank, één zin vraag, één zin voor iemand anders. Wie meer tijd heeft, leest er een kort bijbelgedeelte bij en bidt daarop door. En mist u een dag, ga dan de volgende dag gewoon verder zonder in te halen; een ochtendritme groeit door herhaling, niet door schuldgevoel.

Zoekt u dagelijks nieuwe woorden, dan helpt het om een bijbeltekst en een gebed van de dag naast elkaar te gebruiken: eerst lezen wat er staat, dan bidden wat u leest. Op deze site vindt u daarvoor het gebed van de dag en een dagelijkse bijbeltekst met korte uitleg.