Ga naar hoofdinhoud
Oude Testament~1030 v.Chr.

Agag in de Bijbel

Agag (אֲגַג, Hebreeuws) - “Betekenis onzeker”

Wie was Agag?

Agag was de koning van de Amalekieten die Saul tegen het bevel van God levend gevangen nam en spaarde (1 Samuël 15:8-9). Daarom verwierp God Saul als koning. Samuël doodde Agag daarna zelf te Gilgal. Haman heet in Esther "den Agagiet".

Agag staat vooral in 1 Samuël 15. Daar is hij "Agag, den koning der Amalekieten" (1 Samuël 15:8), de vorst van het volk dat Israël sinds de uittocht vijandig was. Zijn naam komt verder voor in de spreuk van Bileam, "zijn koning zal boven Agag verheven worden" (Numeri 24:7), en in de aanduiding van Haman als "den Agagiet" (Esther 3:1). In 1 Samuël 15 krijgt Saul van God de opdracht Amalek te slaan en te verbannen. Saul trekt uit, verslaat de Amalekieten, maar neemt Agag levend gevangen. Saul en het volk sparen ook het beste van de schapen en runderen. Als Samuël komt, zegt Saul: "Ik heb des HEEREN woord bevestigd" (1 Samuël 15:13). Het geluid van het vee verraadt hem. Samuël maakt duidelijk dat Saul het woord des HEEREN verworpen heeft, en dat de HEERE hem daarom als koning verwerpt. Pas daarna treedt Agag zelf naar voren. Hij komt "weeldelijk" tot Samuël en zegt: "Voorwaar, de bitterheid des doods is geweken!" (1 Samuël 15:32). Samuël antwoordt met een oordeel dat Agags eigen geweld noemt, en doodt hem te Gilgal. Agag spreekt in de Bijbel maar één zin. Toch hangt aan hem het keerpunt in het leven van Saul: vanaf dit hoofdstuk ziet Samuël Saul niet meer, en in het volgende hoofdstuk wordt David gezalfd.

Historische context

De Amalekieten waren een volk van nomaden in het zuiden, in de Negev en de woestijn tussen Kanaän en Egypte. Saul sloeg hen "van Havila af, tot daar gij komt te Sur, dat voor aan Egypte is" (1 Samuël 15:7). De Bijbel vertelt dat Amalek Israël kort na de uittocht aanviel in Rafidim (Exodus 17:8). Deuteronomium 25:18 voegt toe dat Amalek "in den staart al de zwakken" sloeg, toen Israël moe was. Daarom zou er oorlog tegen Amalek zijn "van geslacht tot geslacht" (Exodus 17:16). De veldtocht van 1 Samuël 15 valt in de regering van Saul, waarschijnlijk rond 1030 v.Chr.; een precieze datum geeft de Bijbel niet. Saul liet eerst de Kenieten wegtrekken, omdat zij Israël bij de uittocht barmhartigheid hadden gedaan (1 Samuël 15:6). Het verbannen hield in dat alles wat leefde gedood werd en dat er geen buit genomen werd. Saul hield zich daar niet aan. Hij liet het beste vee leven, volgens zijn eigen zeggen om het te offeren (1 Samuël 15:15; 1 Samuël 15:21), en hij spaarde de koning. De kanttekening bij Numeri 24:7 noemt Agag de naam van alle koningen van Amalek. Dat zou verklaren waarom Bileam eeuwen eerder al over Agag spreekt. Vergelijk Farao in Egypte. Zeker is het niet. Amalek verdween na Saul niet. David streed tegen Amalekieten die Ziklag hadden verbrand (1 Samuël 30:1), en volgens 1 Kronieken 4:41-43 versloegen Simeonieten, waarschijnlijk in de dagen van Hiskia, de overigen der ontkomenen van Amalek.

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Trad zelfverzekerd en statig voor Samuël, "weeldelijk" (1 Samuël 15:32)

−Zwakke kanten

  • Een gewelddadig vorst: zijn zwaard had vrouwen van hun kinderen beroofd (1 Samuël 15:33)
  • Rekende te snel op zijn behoud (1 Samuël 15:32)

Theologische betekenis

In het verhaal van Agag gaat het minder om Agag dan om Saul. God had een duidelijk bevel gegeven, en Saul voerde het half uit. Hij noemde dat gehoorzaamheid en gaf het volk de schuld (1 Samuël 15:15; 1 Samuël 15:21). Pas daarna zei hij: "ik heb het volk gevreesd en naar hun stem gehoord" (1 Samuël 15:24). Samuël antwoordde met een van de bekendste zinnen uit het Oude Testament: "gehoorzamen is beter dan slachtoffer, opmerken dan het vette der rammen" (1 Samuël 15:22). Hij voegde eraan toe dat "wederspannigheid is een zonde der toverij" (1 Samuël 15:23). De nacht in Endor laat later zien hoe ver Saul op die weg zou gaan; ook daar wordt Amalek genoemd (1 Samuël 28:18). Het bevel om Amalek te verbannen, met vrouwen en kinderen, is voor lezers van nu een van de zwaarste teksten van de Bijbel. Wij moeten dat niet wegpraten, maar ook niet groter maken dan de tekst doet. De Schrift stelt het voor als Gods oordeel over een volk dat Israël bij de uittocht had aangevallen en "God niet" vreesde (Deuteronomium 25:18), en als een bijzonder bevel van God aan Israël in die heilsgeschiedenis (Exodus 17:16; Deuteronomium 25:19), niet als voorbeeld voor latere tijden. De kanttekeningen zeggen bij 1 Samuël 15:33 dat Samuël door een bijzondere ingeving van God handelde en dat niemand dit mag navolgen wiens roeping het niet is het zwaard van de justitie te dragen. Agags naam komt terug bij Haman, "den Agagiet" (Esther 3:1). Veel uitleggers zien hem als een nakomeling van Agag, al zegt de tekst dat niet uitdrukkelijk. Zie ook Haman.

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Agag (אֲגַג, Hebreeuws)

Betekenis

Betekenis onzeker

Sleutelmomenten

1

Het bevel tegen Amalek

Samuël brengt Saul het woord van de HEERE: Amalek moet geslagen en alles moet verbannen worden, omdat Amalek zich bij de uittocht tegen Israël had gesteld.

1 Samuël 15:2-3

2

Agag levend gevangen

Saul slaat de Amalekieten van Havila tot Sur. Hij vangt Agag levend, en Saul en het volk sparen het beste vee. Alleen wat waardeloos is, wordt verbannen.

1 Samuël 15:7-9

3

Sauls verweer

Saul zegt dat hij naar de stem des HEEREN heeft gehoord en Agag alleen heeft meegebracht. Samuël antwoordt dat gehoorzamen beter is dan slachtoffer en dat de HEERE Saul verworpen heeft.

1 Samuël 15:20-23

4

Agag voor Samuël

Samuël laat Agag bij zich brengen. Agag komt weeldelijk en zegt dat de bitterheid van de dood geweken is.

1 Samuël 15:32

5

Agag gedood te Gilgal

Samuël zegt dat Agags moeder kinderloos zal worden, zoals zijn zwaard andere vrouwen kinderloos maakte, en houwt hem in stukken voor het aangezicht des HEEREN te Gilgal.

1 Samuël 15:33

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Agag beter te begrijpen.

Numeri 24:7

“Er zal water uit zijn emmeren vloeien, en zijn zaad zal in vele wateren zijn; en zijn koning zal boven Agag verheven worden, en zijn koninkrijk zal verhoogd worden.”

Bileam noemt Agag als maat van koninklijke macht. Volgens de kanttekeningen was Agag de naam van alle koningen van Amalek.

1 Samuël 15:8

“En hij ving Agag, den koning der Amalekieten, levend; maar al het volk verbande hij door de scherpte des zwaards.”

Saul voert het bevel uit, op één uitzondering na: de koning laat hij leven.

1 Samuël 15:9

“Doch Saul en het ganse volk verschoonde Agag, en de beste schapen, en runderen, en de naast beste, en de lammeren, en al wat best was, en zij wilden ze niet verbannen; maar alle ding, dat verachtzaam, en dat verdwijnende was, verbanden zij.”

Wat waardeloos was, werd verbannen; wat waarde had, werd gespaard. Zo werd het bevel naar eigen inzicht uitgevoerd.

1 Samuël 15:22

“Doch Samuel zeide: Heeft de HEERE lust aan brandofferen, en slachtofferen, als aan het gehoorzamen van de stem des HEEREN? Zie, gehoorzamen is beter dan slachtoffer, opmerken dan het vette der rammen.”

Het antwoord van Samuël op Sauls verweer dat het vee voor een offer bedoeld was.

1 Samuël 15:32

“Toen zeide Samuel: Breng Agag, den koning der Amalekieten, hier tot mij; Agag nu ging tot hem weeldelijk; en Agag zeide: Voorwaar, de bitterheid des doods is geweken!”

De enige woorden van Agag in de Bijbel. Hij meende dat hij er levend vanaf zou komen.

1 Samuël 15:33

“Maar Samuel zeide: Gelijk als uw zwaard de vrouwen van haar kinderen beroofd heeft, alzo zal uw moeder van haar kinderen beroofd worden onder de vrouwen. Toen hieuw Samuel Agag in stukken, voor het aangezicht des HEEREN te Gilgal.”

Samuël noemt Agags eigen geweld als grond van het oordeel en voltrekt wat Saul had nagelaten.

Tijdperiode

~1030 v.Chr.

Agag leefde in de tijd van het Oude Testament.

Gerelateerde personen

Saul

Afgebeden, gevraagd

Samuel

Van God gebeden / God heeft gehoord

Haman

Betekenis onzeker, mogelijk Perzisch

Bileam

Onzeker; mogelijk verslinder van het volk of niet van het volk

De waarzegster van Endor

Vrouw met een waarzeggende geest

Lessen voor vandaag

Het verhaal van Agag laat zien dat halve gehoorzaamheid voor God geen gehoorzaamheid is. Saul had veel gedaan en kon het overige goed uitleggen. Toch zei Samuël dat hij het woord des HEEREN had verworpen. Ook wij kunnen geneigd zijn de delen van Gods woord die ons uitkomen te doen, en de rest te verklaren. Wie het makkelijke doet en het moeilijke laat liggen, zet zijn eigen oordeel boven dat van God. Saul verdedigde zich met een vroom doel: het vee was voor een offer. Godsdienstige activiteit kan echter nooit goedmaken wat wij aan gehoorzaamheid tekortschieten. "Gehoorzamen is beter dan slachtoffer" (1 Samuël 15:22) geldt ook voor ons kerkelijk leven. Agag zelf dacht dat het gevaar voorbij was. Maar zijn eigen daden kwamen op hem terug. De Bijbel leert dat God het kwaad niet vergeet, ook als het lang lijkt te duren. Dat is een ernst voor wie kwaad doet, en een troost voor wie onrecht lijdt. Tegelijk lezen wij dat Samuël leed droeg om Saul (1 Samuël 15:35): wie Gods oordeel aanziet, doet dat niet met leedvermaak.

Veelgestelde vragen over Agag

Wie was Agag in de Bijbel?
Agag was de koning van de Amalekieten in de tijd van Saul. God gaf Saul de opdracht Amalek te verbannen, maar Saul ving Agag levend en spaarde hem samen met het beste vee (1 Samuël 15:8-9). Daarom verwierp God Saul als koning. Samuël liet Agag daarna bij zich brengen en doodde hem te Gilgal (1 Samuël 15:33).
Waar staat Agag in de Bijbel?
Agag staat vooral in 1 Samuël 15, in het verhaal van Sauls veldtocht tegen Amalek. Zijn naam komt ook voor in de spreuk van Bileam: "zijn koning zal boven Agag verheven worden" (Numeri 24:7). In het boek Esther wordt Haman "den Agagiet" genoemd (Esther 3:1). Het Nieuwe Testament noemt Agag niet.
Is de Agag van Numeri 24 dezelfde als die van 1 Samuël 15?
Waarschijnlijk niet. Bileam sprak eeuwen voor Saul over Agag. De kanttekening bij Numeri 24:7 noemt Agag de naam van alle koningen van de Amalekieten. Dan was het een vaste koningsnaam, zoals Farao in Egypte, en is de Agag van Saul een latere koning van Amalek. Zeker weten wij het niet.
Waarom spaarde Saul Agag?
De Bijbel geeft geen motief voor het sparen van Agag zelf. Saul zei tegen Samuël dat hij Agag had "mede gebracht" (1 Samuël 15:20), en dat het vee voor een offer was. Later gaf hij toe: "ik heb het volk gevreesd en naar hun stem gehoord" (1 Samuël 15:24). Sommige uitleggers denken dat Saul de gevangen koning als zegeteken wilde tonen, maar dat staat niet in de tekst.
Wat betekent "de bitterheid des doods is geweken"?
Met deze woorden gaf Agag te kennen dat hij dacht zijn leven te behouden (1 Samuël 15:32). De kanttekeningen leggen uit dat hij meende niet meer gedood te worden nu hij bij een profeet werd gebracht in plaats van bij een gewapende koning. Het woord "weeldelijk" kan volgens hen slaan op zijn sierlijke kleding en statige voorkomen. Zijn verwachting kwam niet uit.
Waarom doodde Samuël Agag?
Samuël voerde uit wat God bevolen en Saul nagelaten had. Hij noemde daarbij Agags eigen geweld: "Gelijk als uw zwaard de vrouwen van haar kinderen beroofd heeft, alzo zal uw moeder van haar kinderen beroofd worden onder de vrouwen" (1 Samuël 15:33). De kanttekeningen zeggen dat Samuël door een bijzondere ingeving van God handelde, en dat dit geen voorbeeld is voor wie niet geroepen is het zwaard van de justitie te dragen.
Was Haman een nakomeling van Agag?
Misschien. Haman heet in Esther 3:1 "den Agagiet". Veel uitleggers, joodse en christelijke, zien hem daarom als een nakomeling van Agag en dus als Amalekiet; de kanttekeningen noemen dat als mening van sommigen. De tekst zegt het niet uitdrukkelijk. Meer over die vraag staat bij Haman zelf.
Wie waren de Amalekieten?
De Amalekieten waren een volk in het zuiden, tussen Kanaän en Egypte. Zij vielen Israël kort na de uittocht aan in Rafidim (Exodus 17:8), waar Jozua tegen hen streed terwijl Mozes zijn handen ophief. Volgens Deuteronomium 25:18 sloegen zij de zwakken achteraan en vreesden zij God niet. Ook later streden Saul en David tegen hen (1 Samuël 30:1).
Wat kunnen wij leren van Agag?
Het verhaal van Agag leert vooral iets over gehoorzaamheid. Saul deed veel van wat God vroeg, maar spaarde wat hij zelf de moeite waard vond, en noemde dat gehoorzaamheid. God vraagt geen gedeeltelijke trouw. Daarnaast leert Agag dat de mens zijn eigen daden niet ontloopt, ook als hij meent dat het gevaar geweken is.

Stel een vraag over Agag

Wilt u meer weten over Agag? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over Agag

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk Agag in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Agag.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van Agag in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Agag.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over Agag aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.