Saul wordt verworpen

1 Samuël 15 vertelt hoe Saul, de eerste koning van Israël, door de HEERE verworpen wordt. Het was niet de eerste keer dat hij Gods gebod niet hield: in Gilgal had hij al eens zelf het brandoffer geofferd, omdat Samuël na zeven dagen nog niet gekomen was (1 Samuël 13:8-14).

Wat moest Saul doen met Amalek?

Samuël bracht Saul een opdracht van de HEERE. God had niet vergeten wat Amalek Israël had aangedaan toen het uit Egypte trok (zie De strijd tegen Amalek). Saul moest Amalek slaan en alles verbannen: mensen en dieren, "van de kinderen tot de zuigelingen" (1 Samuël 15:3). Saul trok op met een groot leger en liet eerst de Kenieten weggaan, omdat zij Israël barmhartigheid hadden gedaan. Hij versloeg de Amalekieten, maar Agag, hun koning, nam hij levend gevangen. Saul en het volk spaarden ook het beste van het vee; alleen wat niets waard was, verbanden zij.

Hoe ontdekte Samuël wat Saul had gedaan?

Toen kwam het woord van de HEERE tot Samuël: "Het berouwt Mij, dat Ik Saul tot koning gemaakt heb" (1 Samuël 15:11). Samuël riep de hele nacht tot de HEERE. De volgende morgen hoorde hij dat Saul in Karmel een pilaar voor zichzelf had opgericht en naar Gilgal was gegaan. Saul begroette hem met de woorden dat hij het woord van de HEERE had bevestigd. Samuël vroeg: "Wat is dan dit voor een stem der schapen in mijn oren"? (1 Samuël 15:14). Saul schoof het op het volk: het had de beste dieren gespaard om ze aan de HEERE te offeren.

Wat betekent gehoorzamen is beter dan offeren?

Samuël antwoordde met de kern van dit hoofdstuk: "Zie, gehoorzamen is beter dan slachtoffer, opmerken dan het vette der rammen" (1 Samuël 15:22). Een offer dat in de plaats komt van gehoorzaamheid, wil de HEERE niet. Wederspannigheid noemde Samuël "een zonde der toverij", en wederstreven afgoderij. Hij zei: "Omdat gij des HEEREN woord verworpen hebt, zo heeft Hij u verworpen, dat gij geen koning zult zijn" (1 Samuël 15:23).

Waarom scheurde de mantel van Samuël?

Saul beleed dat hij gezondigd had, want hij had het volk gevreesd. Toen Samuël wegging, greep Saul de slip van zijn mantel, en die scheurde. Samuël zei dat de HEERE het koninkrijk van Saul had afgescheurd en het aan een ander had gegeven, die beter was. Saul zei opnieuw dat hij gezondigd had, maar vroeg nu om eer voor de oudsten van het volk en voor Israël. Samuël ging met hem mee, en Saul aanbad de HEERE. Daarna liet Samuël Agag voorbrengen en doodde hem in Gilgal, "voor het aangezicht des HEEREN" (1 Samuël 15:33). Samuël kwam Saul niet meer opzoeken tot zijn dood, maar hij droeg leed om hem. En het berouwde de HEERE dat Hij Saul koning over Israël had gemaakt (1 Samuël 15:35).

Karmel is hier een stad in het heuvelland van Juda (Jozua 15:55), niet de berg Karmel waar Elia later de profeten van Baäl tegenover zich had. Gilgal was de plaats waar Saul koning was gemaakt (1 Samuël 11:15). Verbannen betekent: iets volledig aan de HEERE toewijden, zodat het niet door mensen gebruikt mag worden, zoals eerder bij Jericho (Jozua 6:17). Tot de Kenieten behoorden de nakomelingen van de schoonvader van Mozes (Richteren 1:16). Saul bleef koning tot zijn dood (1 Samuël 31:6), maar de HEERE had hem verworpen en liet Samuël David zalven (1 Samuël 16:1). Haman wordt in Esther 3:1 "den Agagiet" genoemd; veel uitleggers zien daarin een nakomeling van Agag, al zegt de tekst dat niet uitdrukkelijk.

In dit hoofdstuk staat het woord van de HEERE in het midden. Samuël begint met "hoor dan nu de stem van de woorden des HEEREN" (1 Samuël 15:1), en Sauls zonde is dat hij die stem niet hoort. Hij doet veel van wat gevraagd is, maar kiest zelf wat hij spaart. Daarom noemt Samuël het verwerping van Gods woord, niet een kleine afwijking.

De ban over Amalek is moeilijk om te lezen, vooral omdat ook kinderen genoemd worden. De tekst praat het niet weg en geeft zelf de reden: Amalek viel Israël aan op de weg uit Egypte en sloeg de zwakken achteraan, en "hij vreesde God niet" (Deuteronomium 25:18). Mozes zei al dat "de oorlog des HEEREN tegen Amalek" zou zijn "van geslacht tot geslacht" (Exodus 17:16), en Samuël noemt hen hier "de zondaars, de Amalekieten" (1 Samuël 15:18). Het was een bevel van God als Rechter in die ene situatie, geen regel voor mensen nu.

Opvallend is dat de HEERE zegt "Het berouwt Mij" (1 Samuël 15:11) en Samuël even later zegt dat het Hem niet berouwt, "want Hij is geen mens, dat Hem iets berouwen zou" (1 Samuël 15:29). Gangbare reformatorische uitleg: God verandert Zijn raad niet, maar spreekt over Zich op menselijke wijze wanneer Hij Zijn handelen met Saul verandert. Zijn oordeel over Saul neemt Hij niet terug. Waar Saul offer in de plaats van gehoorzaamheid zette, zegt de Heere Jezus volgens Hebreeën 10: "Zie, Ik kom, om Uw wil te doen, o God" (Hebreeën 10:9). Door Zijn gehoorzaamheid worden velen "tot rechtvaardigen gesteld" (Romeinen 5:19). Meer uitleg vindt u bij 1 Samuël 15.

De HEERE vraagt een hart dat naar Hem luistert, niet in de eerste plaats een indrukwekkend offer. Saul wilde de HEERE eren met vee dat hij zelf had gespaard. Ook wij kunnen veel doen in de kerk en voor anderen, en toch op één punt niet willen horen. Gods woord vraagt gehoorzaamheid, ook waar het ons niet uitkomt.

Belijden is meer dan het woord "gezondigd" zeggen. Saul gaf eerst het volk de schuld, zei dat hij het volk gevreesd had, en vroeg toen vooral om eer voor de oudsten. Echte bekering zoekt niet in de eerste plaats eer bij mensen, maar de HEERE. David, die na Saul koning werd, bad later: "een gebroken en verslagen hart zult Gij, o God! niet verachten" (Psalm 51:19).

God verandert niet. Wat Hij zegt, doet Hij, zowel in Zijn oordeel als in Zijn beloften. Daarom ging de geschiedenis verder met de zalving van David (zie David wordt gezalfd), de man naar Gods hart.