Een veelgekozen tekst bij een miskraam is Psalm 139:16: "Uw ogen hebben mijn ongevormden klomp gezien; en al deze dingen waren in Uw boek geschreven." Wie een kindje verliest voordat het geboren is, of een kind dat stil ter wereld komt, draagt een verdriet dat anderen vaak niet zien. Er is vaak geen foto, soms geen naam, en de omgeving gaat snel weer verder. Deze pagina bevat bijna dertig teksten uit de Statenvertaling: over God Die het ongeboren leven kent, over de klacht die in de Bijbel gewoon mag klinken, over Davids woorden toen zijn kind gestorven was, en teksten voor een kaartje en een herdenkingsmoment. Bij elke tekst staat waarom hij past en of hij zich leent voor een kaartje of eerder iets is om zelf te lezen.
“Uw ogen hebben mijn ongevormden klomp gezien; en al deze dingen waren in Uw boek geschreven, de dagen als zij geformeerd zouden worden, toen nog geen van die was.”
David belijdt dat God hem zag toen hij nog een ongevormde klomp was, lang voor zijn geboorte. Wat geen mens zag, zag God wel. Voor veel ouders is dit de tekst die zegt: ons kindje was er echt, en de Heere kende het. Geschikt voor een kaart of een herdenkingsmoment.
“Want Gij bezit mijn nieren; Gij hebt mij in mijner moeders buik bedekt.”
Het leven in de moederschoot is geen toevallig proces, maar werk van God, Die het "bedekt" en beschermt. Juist daarom is het verlies zo groot: het ging om een leven dat God gemaakt heeft. Lees Psalm 139:13-16 als geheel.
“Maar nu is het dood, waarom zou ik nu vasten? Zal ik hem nog kunnen wederhalen? Ik zal wel tot hem gaan, maar hij zal tot mij niet wederkomen.”
David zegt dit na de dood van zijn pasgeboren zoon. "Ik zal wel tot hem gaan" klinkt al eeuwen als troost voor ouders die een kind verloren. Lees het niet als volledige leer over waar het kind is; wel als de woorden van een vader die verder moet leven met een kind dat niet terugkomt.
“Eer Ik u in moeders buik formeerde, heb Ik u gekend,”
De Heere zegt dit tegen Jeremia bij zijn roeping tot profeet. Het gaat dus eerst over hem. Maar het laat zien dat Gods kennen al vóór de geboorte begint. Daarom spreekt deze tekst ook tot ouders die hun kindje nooit hebben leren kennen.
“De HEERE is nabij de gebrokenen van harte, en Hij behoudt de verslagenen van geest.”
Na een miskraam voelen ouders zich vaak alleen: de buitenwereld weet het soms niet eens. Deze tekst zegt dat de Heere dichtbij is, juist bij een gebroken hart. Een tekst om op een kaartje te schrijven als u niet weet wat u moet zeggen.
“Hij geneest de gebrokenen van hart, en Hij verbindt hen in hun smarten.”
Het beeld is dat van een wond die verbonden wordt. Het verdriet wordt niet ontkend, maar verzorgd. Een tekst voor de weken en maanden na het verlies, wanneer de rest van de wereld al lang verder is.
“Hij zal Zijn kudde weiden gelijk een herder; Hij zal de lammeren in Zijn armen vergaderen, en in Zijn schoot dragen; de zogenden zal Hij zachtjes leiden.”
De Herder draagt de lammeren en leidt de zogenden zachtjes. Veel ouders herkennen in die laatste woorden de moeder die net een kind verloor en nog moet herstellen. Het vers gaat over Gods zorg voor Zijn volk; het zegt niets met zekerheid over de eeuwige staat van een kind, maar wel veel over Zijn zachtheid.
“Gij hebt mijn omzwerven geteld; leg mijn tranen in uw fles; zijn zij niet in Uw register?”
Geen traan gaat verloren bij God. Een tekst voor ouders die zich schamen dat zij na weken of maanden nog huilen om een kind dat zo kort leefde. Hun tranen staan in Zijn register.
“De HEERE heeft gegeven, en de HEERE heeft genomen; de Naam des HEEREN zij geloofd!”
Een tekst die vaak op rouwkaarten staat, ook bij jonge kinderen. Job sprak hem uit op de dag dat hij al zijn kinderen verloor. Het is een belijdenis die niet elke ouder direct kan uitspreken; dring hem niet op. Wie hem wel kiest, belijdt dat ook dit korte leven uit Gods hand kwam.
“Zalig zijn die treuren; want zij zullen vertroost worden.”
De Heere Jezus noemt treurenden zalig, en belooft troost. Rouw om een ongeboren kind is echte rouw. Een korte tekst voor een kaartje of als opschrift bij een gedachtenisplek.
“Jezus weende.”
Een van de kortste verzen van de Bijbel. De Heere Jezus wist dat Hij Lazarus zou opwekken, en toch huilde Hij met de rouwenden. Ook geloof en tranen gaan samen. Voor ouders die denken dat zij sterker zouden moeten zijn.
“Kan ook een vrouw haar zuigeling vergeten, dat zij zich niet ontferme over den zoon haars buiks? Ofschoon deze vergate, zo zal Ik toch u niet vergeten.”
Een moeder vergeet haar kind niet, ook niet als het nooit geboren werd. God gebruikt die liefde als beeld voor Zijn eigen trouw. Een tekst die het verdriet van de moeder ernstig neemt en wijst op Gods nog grotere trouw.
“Maar als Hij bedroefd heeft, zo zal Hij Zich ontfermen, naar de grootheid Zijner goedertierenheden.”
De dichter van Klaagliederen weet dat het verdriet ook uit Gods hand komt, en houdt toch vast aan Zijn ontferming. Vers 33 zegt dat Hij niet "van harte" bedroeft. Een tekst voor ouders die worstelen met de vraag waarom God dit toeliet.
“En God zal alle tranen van hun ogen afwissen; en de dood zal niet meer zijn; noch rouw, noch gekrijt, noch moeite zal meer zijn; want de eerste dingen zijn weggegaan.”
Het vooruitzicht dat alle tranen worden afgewist, ook deze. Geschikt als slottekst bij een herdenkingsmoment of op een gedenksteen.
Na een miskraam of stille geboorte zijn er dagen waarop troostteksten niet binnenkomen. De Bijbel geeft dan ook woorden om te klagen. Psalm 88 eindigt zonder licht; Job vervloekt de dag van zijn geboorte. Dat deze woorden in de Schrift staan, betekent dat u ze tot God mag zeggen. Klagen tot God is geen ongeloof; het is blijven spreken met Hem.
“O HEERE, God mijns heils! bij dag, bij nacht roep ik voor U. Laat mijn gebed voor Uw aanschijn komen; neig Uw oor tot mijn geschrei.”
Psalm 88 is de donkerste psalm: hij eindigt met duisternis (vers 19). Toch begint hij met "God mijns heils". Wie in het donker blijft roepen, houdt vast aan God. Een psalm voor de nachten waarin de slaap niet komt.
“Of als een verborgene misdracht, zou ik niet zijn; als de kinderkens, die het licht niet gezien hebben.”
"Misdracht" is het oude woord voor een miskraam. Job wenst in zijn wanhoop dat hij zelf zo was gestorven. Het vers is geen troost, maar laat zien dat de Bijbel het verlies van kinderen die het licht niet zagen, kent en benoemt. Lees het niet op een kaart; wel voor uzelf, als erkenning.
“Ik ben moede van mijn zuchten; ik doe mijn bed den gansen nacht zwemmen; ik doornat mijn bedstede met mijn tranen.”
David beschrijft zonder schaamte hoeveel hij huilt. Voor ouders die zich afvragen of zoveel verdriet "normaal" is na een vroege miskraam: in de Psalmen is dit taal van gebed.
“Ten dage mijner benauwdheid zocht ik den HEERE; mijn hand was des nachts uitgestrekt, en liet niet af; mijn ziel weigerde getroost te worden.”
Soms weigert de ziel getroost te worden. Asaf zegt het eerlijk, en zoekt intussen toch de Heere. Een tekst voor ouders die goede woorden van anderen niet kunnen ontvangen, en zich daarover schuldig voelen.
“Mijn God, mijn God! waarom hebt Gij mij verlaten, verre zijnde van mijn verlossing, van de woorden mijns brullens?”
De vraag waarom die de Heere Jezus aan het kruis uitriep. Wie zich door God verlaten voelt na het verlies, mag deze woorden tot Hem richten. Christus heeft ze ook gebeden; Hij kent die verlatenheid.
“Zo zegt de HEERE: Er is een stem gehoord in Rama, een klage, een zeer bitter geween; Rachel weent over haar kinderen; zij weigert zich te laten troosten over haar kinderen, omdat zij niet zijn.”
"Omdat zij niet zijn": de pijn van kinderen die er niet meer zijn. Mattheüs haalt dit vers aan bij de kindermoord in Bethlehem (Mattheüs 2:18). Vers 16 gaat verder met een woord van troost, maar de klacht krijgt eerst alle ruimte.
Een kaartje na een miskraam wordt bijna altijd gewaardeerd, ook als het verlies vroeg in de zwangerschap was. Noem het kindje bij de naam als de ouders het een naam gaven. Schrijf aan beide ouders; ook de vader rouwt. Vermijd zinnen die het verlies kleiner maken, zoals: gelukkig was het nog vroeg, u bent nog jong, of er was vast iets mis mee. Een korte tekst en de woorden dat u aan hen denkt, zeggen meer.
“Mijn tijden zijn in Uw hand;”
Eén korte regel over een leven dat kort was, maar in Gods hand lag. Geschikt voor een klein kaartje of een geboorte- en gedachteniskaartje van een stilgeboren kind.
“Zie, Ik heb u in de beide handpalmen gegraveerd;”
Wat in de handpalmen gegraveerd is, wordt niet vergeten. Het vers volgt direct op Jesaja 49:15 over de moeder en haar kind. Samen met dat vers een troostrijke tekst voor een moeder die bang is dat haar kindje vergeten wordt.
“Want een ogenblik is er in Zijn toorn, maar een leven in Zijn goedgunstigheid; des avonds vernacht het geween, maar des morgens is er gejuich.”
Een tekst voor later, niet voor de eerste dagen: dan klinkt "des morgens is er gejuich" te snel. Wie een kaart stuurt bij een herdenking na een jaar, of bij de geboorte van een volgend kind, kan hem goed gebruiken.
“Wij denken aan u en aan uw kindje. "De HEERE is nabij de gebrokenen van harte." (Psalm 34:19)”
“Met u verdrietig om [naam]. "Uw ogen hebben mijn ongevormden klomp gezien." (Psalm 139:16) Wat wij niet zagen, zag de Heere wel.”
“"Mijn tijden zijn in Uw hand." (Psalm 31:16) In gedachten en gebed bij u beiden.”
“Klein en kort, maar gekend en gemist. "Zalig zijn die treuren; want zij zullen vertroost worden." (Mattheüs 5:4)”
Bij een stilgeboren kind is er vaak een begrafenis of een kleine afscheidsdienst; bij een vroege miskraam kiezen ouders soms voor een eigen moment thuis, met een tekst, een gebed en een psalmvers. Vraag de verloskundige, het ziekenhuis of de uitvaartverzorger naar de mogelijkheden. Ook een jaar later, op de uitgerekende datum, kan een tekst helpen om samen stil te staan. De teksten hieronder zijn geschikt om voor te lezen of op een kaart of gedenksteen te zetten.
“Er is een tijd om geboren te worden, en een tijd om te sterven;”
Bij een stilgeboren kind vallen die twee tijden samen. Prediker zegt niet waarom, maar dat ook deze tijden onder de hemel een plaats hebben. Een sobere tekst voor een afscheidsdienst; lees vers 1 tot 8.
“Maar de goedertierenheid des HEEREN is van eeuwigheid en tot eeuwigheid over degenen, die Hem vrezen, en Zijn gerechtigheid aan kindskinderen;”
Vers 15 en 16 zeggen dat een mens is als een bloem die verdwijnt. Dan komt dit "maar": Gods goedertierenheid blijft, ook over de kinderen. Een tekst om voor te lezen bij een begrafenis, eventueel met de verzen ervoor.
“En Ik zal Mijn verbond oprichten tussen Mij en tussen u, en tussen uw zaad na u in hun geslachten, tot een eeuwig verbond, om u te zijn tot een God, en uw zaad na u.”
De belofte aan Abraham dat God de God van hem en van zijn zaad wil zijn. Op beloften als deze bouwt de gereformeerde leer van het verbond met de gelovigen en hun kinderen. De Dordtse Leerregels noemen dat verbond in hoofdstuk I, artikel 17, waar het gaat over kinderen die God in hun kindsheid uit dit leven wegneemt. Lees dat artikel zelf na in uw kerkboek; deze pagina citeert het niet, en een predikant kan u helpen het goed te verstaan.
“Laat de kinderkens tot Mij komen, en verhindert ze niet; want derzulken is het Koninkrijk Gods.”
De Heere Jezus nam het zeer kwalijk dat men de kinderen bij Hem weghield. In Lukas 18:15 staat in de grondtekst een woord dat ook voor zuigelingen gebruikt wordt. Het vers is geen uitspraak over ongeboren kinderen, maar laat Zijn hart voor de kleinsten zien. Veel ouders kiezen het voor een kaart of gedenksteen.
“Doch, broeders, ik wil niet, dat gij onwetende zijt van degenen, die ontslapen zijn, opdat gij niet bedroefd zijt, gelijk als de anderen, die geen hoop hebben.”
Paulus verbiedt het verdriet niet; hij zegt dat christenen niet rouwen "als de anderen, die geen hoop hebben". Een tekst voor een afscheidsdienst, met de verzen 14 tot 18 erbij.
“Hij zal den dood verslinden tot overwinning, en de Heere HEERE zal de tranen van alle aangezichten afwissen;”
Jesaja zag al vooruit wat Openbaring 21:4 herhaalt: de dood wordt verslonden. Een tekst voor een herdenking, ook jaren later, die vooruitwijst naar het einde van alle tranen.
Bij het kiezen van een bijbeltekst voor een miskraam is het belangrijk om na te denken over de context en de mensen voor wie de tekst bedoeld is. Kies een vers dat aansluit bij de sfeer van de gelegenheid en dat herkenbaar is voor de aanwezigen.
De bovenstaande bijbelteksten zijn zorgvuldig geselecteerd en voorzien van uitleg, zodat u begrijpt waarom elk vers past bij een miskraam. Wilt u meer bijbelteksten ontdekken of heeft u een specifieke vraag? Stel deze dan aan de BijbelAssistent.
Veel gekozen zijn Psalm 139:16 ("Uw ogen hebben mijn ongevormden klomp gezien"), Psalm 34:19, Psalm 147:3 en 2 Samuël 12:23 ("Ik zal wel tot hem gaan"). Voor een kort kaartje passen Psalm 31:16 en Mattheüs 5:4. Wie wil klagen, vindt woorden in Psalm 88 en Psalm 77.
Ja, al gaat het meestal niet over een miskraam als zodanig. Psalm 139:13-16 zegt dat God de dichter al in de moederschoot maakte en zag; Jeremia 1:5 dat God de profeet kende voordat Hij hem formeerde. Die teksten laten zien dat het leven vóór de geboorte bij God bekend en waardevol is. Job 3:16 noemt de "verborgene misdracht", het oude woord voor een miskraam.
Dat is voor veel ouders de zwaarste vraag. De Dordtse Leerregels spreken in hoofdstuk I, artikel 17 over de kinderen van gelovigen die God in hun kindsheid uit dit leven wegneemt, en verbinden dat met het genadeverbond waarin die kinderen met hun ouders begrepen zijn. Lees dat artikel zelf na in uw kerkboek; deze pagina geeft het niet woordelijk weer. Wat het precies betekent voor een kindje dat voor de geboorte stierf, zeggen de Leerregels niet met zoveel woorden; spreek er daarom voorzichtig over en bespreek uw vragen met uw predikant.
De Bijbel staat vol mensen die hun verdriet en hun vragen aan God voorlegden: Job, David in Psalm 6 en 22, Asaf in Psalm 77, de dichter van Psalm 88. Dat zij dat deden, is juist een teken dat zij God niet loslieten. Breng uw boosheid bij Hem in plaats van haar weg te stoppen.
Kort en eerlijk: dat u aan de ouders en aan hun kindje denkt, eventueel met de naam, en een tekst als Psalm 34:19 of Psalm 139:16. Schrijf aan beide ouders. Vermijd opmerkingen over hoe vroeg het nog was, over hun jonge leeftijd of over een volgende keer die vast goed gaat.
Stel uw vraag aan de BijbelAssistent en krijg direct persoonlijke suggesties met bijbelverwijzingen.
Een veelgekozen tekst bij het overlijden van een kind is Job 1:21: "De HEERE heeft gegeven, en de HEERE heeft genomen; de Naam des HEEREN zij geloofd!" Een kind begraven is tegen de orde van het leven in, of het nu een baby was, een schoolkind of een volwassen zoon of dochter. De Bijbel kent dat verdriet: David om zijn zoontje en om Absalom, Jakob om Jozef, de Sunamitische die haar zoon op het bed van de profeet legde, Rachel die weent over haar kinderen. Deze pagina bevat 28 teksten uit de Statenvertaling, met bij elke tekst waarom hij past, voor de rouwkaart, de rouwdienst of later bij het graf, en waar u voorzichtig mee moet zijn.
Een veelgekozen gedeelte bij ongewenste kinderloosheid is het gebed van Hanna: "Zij dan viel bitterlijk bedroefd zijnde, zo bad zij tot den HEERE, en zij weende zeer" (1 Samuël 1:10). Wie jaren wacht op een kind dat niet komt, vindt in de Bijbel geen goedkope antwoorden, wel mensen die hetzelfde verdriet kenden: Sara, Rachel, Hanna, Elizabet. Deze pagina bevat bijna dertig teksten uit de Statenvertaling. Teksten om uw klacht bij de Heere te brengen, teksten over het wachten, teksten voor als het verlangen niet vervuld wordt, en teksten voor wie een kaart wil sturen aan een kinderloos echtpaar. Bij elke tekst staat waarom hij past, en bij enkele ook waarom u hem beter niet op een kaart aan een ander zet. De Bijbel belooft niet dat bidden altijd een kind geeft; daarom staan hier geen teksten die dat suggereren zonder uitleg.
Een veelgekozen bijbeltekst voor een condoleancekaart is Psalm 34:19: "De HEERE is nabij de gebrokenen van harte." Het schrijven van een condoleance is een waardevolle maar ook lastige taak: u wilt troost bieden zonder clichés en meeleven tonen zonder opdringerig te zijn. Een bijbeltekst kan precies het juiste zeggen wanneer eigen woorden tekortschieten. De onderstaande verzen zijn met zorg gekozen voor een condoleancekaart: kort maar krachtig, troostend maar niet oppervlakkig, en ze spreken van Gods nabijheid en de hoop op eeuwig leven.
Ontdek wat de Bijbel zegt over diverse thema's.
Vind antwoorden op bijbelse vragen met uitleg en context.
Leer deze bijbelteksten uit het hoofd met onze hulpmiddelen.
Vraag om meer bijbelteksten voor een miskraam.
Lees de bijbelverzen in hun volledige context.
Laat u dagelijks inspireren door een bijbelse overdenking.
Lees elke dag een inspirerend gebed.