Bijbelteksten over de herfst

“Alles heeft een bestemden tijd, en alle voornemen onder den hemel heeft zijn tijd.”

De tekst die het vaakst bij de herfst gekozen wordt. Prediker somt daarna tijden op die elkaar afwisselen, onder meer een tijd om te planten en een tijd om het geplante uit te roeien (vers 2). De herfst maakt dat zichtbaar: wat in het voorjaar groeide, wordt nu geoogst of valt af. Wie dat ziet, wordt eraan herinnerd dat ook de tijden van het eigen leven niet in eigen hand liggen.

“Voortaan al de dagen der aarde zullen zaaiing en oogst, en koude en hitte, en zomer en winter, en dag en nacht, niet ophouden.”

Na de zondvloed belooft God dat de vaste orde van de seizoenen blijft zolang de aarde bestaat. Dat de herfst ieder jaar weer komt, is daarom geen vanzelfsprekendheid maar een teken van Zijn trouw. Een goede tekst om voor te lezen aan het begin van een bezinning in het najaar.

“Gij kroont het jaar Uwer goedheid; en Uw voetstappen druipen van vettigheid.”

Psalm 65 is een oogstpsalm. David ziet het jaar als een kroon die God Zelf opzet: de vruchtbaarheid van het land is Zijn goedheid. In de herfst, als het laatste gewas binnen is, past dit vers bij een terugblik op wat het jaar heeft opgeleverd.

“Het gras verdort, de bloem valt af; maar het Woord onzes Gods bestaat in der eeuwigheid.”

Jesaja zet het verwelken van gras en bloemen tegenover het Woord van God, dat blijft. In de herfst ziet u dat beeld buiten voor u: wat bloeide, verdort. De tekst troost niet door de vergankelijkheid te ontkennen, maar door te wijzen op wat niet vergaat. Petrus haalt hem later aan (1 Petrus 1:24-25).

“… en wij allen vallen af als een blad, en onze misdaden voeren ons henen weg als een wind.”

Het vallende blad als beeld voor de mens. Jesaja gebruikt het in een gebed om ontferming: het volk belijdt zijn zonde en zijn broosheid. Een ernstige tekst, geschikt voor een bezinning op de herfst als tijd van inkeer, minder voor een kaart.

“Want hij zal zijn als een boom, geplant aan waterbeken, die zijn vrucht geeft op zijn tijd, en welks blad niet afvalt; en al wat hij doet, zal wel gelukken.”

Een tegenbeeld bij de kale bomen van november: de boom aan het water, waarvan het blad niet afvalt. De psalm bedoelt de mens die zijn lust heeft in de wet des Heeren (vers 2). Zijn vrucht komt op zijn tijd, en dat mag ook laat in het leven zijn.

“Laat ons nu den HEERE, onzen God, vrezen, Die den regen geeft, zo vroegen regen als spaden regen, op Zijn tijd; Die ons de weken, de gezette tijden van den oogst, bewaart.”

In het land Israël valt de vroege regen in het najaar, na de lange droge zomer; dan kon er weer geploegd en gezaaid worden. Jeremia verwijt het volk dat het niet ziet Wie die regen geeft. Een tekst bij de eerste herfstregen en bij dankdag: de oogsttijd wordt door de Heere bewaard.

“Zo zijt dan lankmoedig, broeders, tot de toekomst des Heeren. Ziet, de landman verwacht de kostelijke vrucht des lands, lankmoedig zijnde over dezelve, totdat het den vroegen en spaden regen zal hebben ontvangen.”

Jakobus gebruikt de boer als voorbeeld van geduld. Na het zaaien kan hij alleen wachten op de regen en op de tijd van de oogst. Zo wacht de gemeente op de komst van de Heere. Een tekst voor wie in deze maanden vooral moet wachten en volhouden.

“Doch laat ons, goed doende, niet vertragen; want te zijner tijd zullen wij maaien, zo wij niet verslappen.”

Paulus spreekt over zaaien en maaien in het leven van een christen. Goed doen lijkt soms zonder resultaat, zoals een akker die lang niets laat zien. De belofte is dat de oogst op Gods tijd komt. Een bemoediging voor vrijwilligers, ouders en allen die in de herfst moe worden van volhouden.

“Zij zijn allen morgen nieuw, Uw trouw is groot.”

Het vers ervoor zegt dat de goedertierenheden des Heeren geen einde hebben. In de herfst worden de ochtenden donkerder en kouder, maar Gods barmhartigheden zijn iedere morgen nieuw. Kort genoeg voor een kaart of een kalenderblad in oktober of november.

“In den grijzen ouderdom zullen zij nog vruchten dragen; zij zullen vet en groen zijn,”

Veel mensen spreken over de herfst van het leven als zij ouder worden. Deze psalm zegt dat wie in het huis des Heeren geplant is, in de ouderdom nog vrucht draagt (vers 14-15). Een tekst voor een oudere die zich in die herfst herkent, op een kaart of bij een bezoek.

“De oogst is voorbijgaande, de zomer is ten einde; nog zijn wij niet verlost.”

Een klacht van het volk dat op redding wachtte die niet kwam. Als herfsttekst is hij ernstig: de zomer is voorbij en het jaar loopt ten einde. Predikers gebruiken het vers als oproep om de tijd die God geeft niet ongebruikt te laten voorbijgaan.

“De aarde geeft haar gewas; God, onze God, zal ons zegenen.”

Een korte oogsttekst die het gewas en de zegen naast elkaar zet. De aarde brengt voort, maar de zegen komt van God. Geschikt voor een liturgie op dankdag of als tafeltekst in de oogsttijd.

“Doch op den vijftienden dag der zevenden maand, als gij het inkomen des lands zult ingegaderd hebben, zult gij des HEEREN feest zeven dagen vieren;”

De zevende maand van de joodse kalender valt in onze september en oktober. Als het inkomen van het land binnen was, vierde Israël het Loofhuttenfeest. Zo begon het najaar met dank voor wat God gegeven had. Een tekst om uit te leggen waarom dankdag in de herfst valt.

“Zeven dagen zult gij den HEERE, uw God, feest houden, in de plaats, die de HEERE verkiezen zal; want de HEERE, uw God, zal u zegenen in al uw inkomen, en in al het werk uwer handen; daarom zult gij immers vrolijk zijn.”

Het Loofhuttenfeest was een feest van blijdschap, voor het hele huis en ook voor de vreemdeling, de wees en de weduwe (vers 14). De zegen gold al het werk van de handen, niet alleen het werk op het land. Daarom past de tekst ook bij dank voor werk in een kantoor of werkplaats.

“Aller ogen wachten op U; en Gij geeft hun hun spijs te zijner tijd.”

Een bekende tafeltekst. Alles wat leeft, wacht op God voor zijn voedsel, en Hij geeft het op de juiste tijd. In de herfst, als de voorraad binnen is, kunt u dit vers voor de maaltijd lezen.

“Hoewel Hij nochtans Zichzelven niet onbetuigd gelaten heeft, goed doende van den hemel, ons regen en vruchtbare tijden gevende, vervullende onze harten met spijs en vrolijkheid.”

Paulus spreekt in Lystra tot heidenen die de Bijbel niet kenden. Ook zij konden aan regen en vruchtbare tijden zien dat God goed doet. Een tekst voor een gesprek over de herfst met iemand die niet gelooft.

“Die met tranen zaaien, zullen met gejuich maaien.”

Niet elk jaar is een goed jaar, op het land of in het leven. Deze psalm belooft dat wie in verdriet zaait, met blijdschap zal oogsten. Een tekst voor wie op dankdag vooral aan een moeilijk jaar denkt.

“Die in den zomer vergadert, is een verstandig zoon; maar die in den oogst vast slaapt, is een zoon die beschaamd maakt.”

Salomo prijst wie op tijd binnenhaalt wat er te halen valt. Het spreekwoord gaat over vlijt in het werk, maar wordt ook gebruikt voor de tijd van genade: wie de oogsttijd verslaapt, mist hem. Geschikt voor jongeren in een bezinning of catechisatie in het najaar.

“De dagen des mensen zijn als het gras, gelijk een bloem des velds, alzo bloeit hij.”

De psalm vergelijkt het leven met een bloem die bloeit en verdwijnt zodra de wind eroverheen gaat (vers 16). Lees het vers in de herfst samen met vers 17, waar de goedertierenheid des Heeren van eeuwigheid tot eeuwigheid wordt genoemd.

“Maar de goedertierenheid des HEEREN is van eeuwigheid en tot eeuwigheid over degenen, die Hem vrezen, en Zijn gerechtigheid aan kindskinderen;”

Het antwoord op de vergankelijkheid van vers 15 en 16. Het gras gaat voorbij, de goedertierenheid des Heeren niet. De woorden aan kindskinderen maken de tekst geschikt voor een familiebijeenkomst in het najaar.

“Leer ons alzo onze dagen tellen, dat wij een wijs hart bekomen.”

Mozes bidt om wijsheid in het licht van een kort leven. De herfst, als het jaar ten einde loopt, is een natuurlijk moment voor dat gebed. Een tekst voor een kalenderblad, een verjaardag in het najaar of de laatste weken van het kerkelijk jaar.

“Want alle vlees is als gras, en alle heerlijkheid des mensen is als een bloem van het gras. Het gras is verdord, en zijn bloem is afgevallen;”

Petrus haalt Jesaja 40 aan en past het toe op de gemeente. Het volgende vers zegt dat het Woord des Heeren blijft in der eeuwigheid, en dat dit Woord aan de lezers verkondigd is. Lees beide verzen samen.

“Daarom vertragen wij niet; maar hoewel onze uitwendige mens verdorven wordt, zo wordt nochtans de inwendige vernieuwd van dag tot dag.”

Paulus kent de slijtage van het lichaam, maar ook de vernieuwing van binnen. Een tekst voor wie merkt dat de krachten afnemen, zoals een boom die zijn blad verliest. Geschikt om mee te geven bij een bezoek aan een zieke of oudere.

“En tot de ouderdom toe zal Ik Dezelfde zijn, ja, tot de grijsheid toe zal Ik ulieden dragen; Ik heb het gedaan, en Ik zal u opnemen, en Ik zal dragen en redden.”

God belooft Zijn volk dat Hij hen draagt tot in de grijsheid. Waar de herfst van het leven onzeker maakt, is dit een vaste belofte. Veel gekozen op een kaart voor een hoge verjaardag in het najaar.

“Gij hebt al de palen der aarde gesteld; zomer en winter, die hebt Gij geformeerd.”

De overgang van zomer naar winter is door God gemaakt. Asaf zegt het in een psalm vol nood over de verwoeste tempel, en houdt zich juist daar vast aan de Schepper. Een tekst voor wie de herfst zwaar vindt.

“Hij heeft de maan gemaakt tot de gezette tijden, de zon weet haar ondergang.”

In de herfst gaat de zon eerder onder. Deze scheppingspsalm ziet daarin geen toeval, maar de orde die God aan zon en maan gaf. Past bij een avondwandeling of een bezinning bij het ingaan van de wintertijd.

“Zelfs een ooievaar aan den hemel weet zijn gezette tijden, en een tortelduif, en kraan, en zwaluw, nemen den tijd hunner aankomst waar;”

De trekvogels die in de herfst vertrekken, weten hun tijd. Jeremia zet daar het volk tegenover dat het recht des Heeren niet weet (de rest van het vers). Een tekst om te lezen als de zwaluwen en kraanvogels wegtrekken.

“Mijn tijden zijn in Uw hand;”

Vijf woorden die bij elk seizoen passen, maar in de herfst extra klinken. David zegt het in benauwdheid. Kort genoeg voor een kaart, een kalender of het kerkblad van november.