Taal en zinsbouw
Wederom
bijwoord
In het kort
Wederom betekent opnieuw of nog eens. In de Statenvertaling kan het ook terug betekenen, zoals in wederom keren, en een enkele keer ook verder of daarnaast. Het bekendst is het in de woorden van de Heere Jezus tot Nicodemus: wederom geboren worden.
In hedendaags Nederlands: opnieuw, nog eens, terug, weer, verder
Wat betekent wederom?
Wederom is volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal gevormd uit weder, dat is weer, en om. Het WNT onderscheidt twee groepen betekenissen. De eerste groep is terug en opnieuw: terug naar de plaats waar iemand vandaan kwam, terug in iemands bezit, en ook: opnieuw, nog eens, nogmaals. Die laatste betekenis leeft nog in verzorgde taal, en het WNT haalt daarvoor Genesis 4:25 uit de Statenbijbel aan, waar Adam wederom zijn vrouw bekende. In de algemene taal noemt het WNT de betekenis terug verouderd. De tweede groep drukt een tegenstelling uit: daarentegen, of op zijn beurt. Die betekenis noemt het WNT verouderd. Wie de Statenvertaling leest, moet dus bij elke wederom even kijken welke betekenis er bedoeld is.
Wederom in de Statenvertaling
257 keer, in 250 verzen en 42 bijbelboeken.
Wederom staat 257 keer in de Statenvertaling, in 250 verzen verdeeld over 42 bijbelboeken. Het Evangelie naar Johannes heeft het woord het vaakst. Meestal betekent het opnieuw of nog eens. Van Noach staat na zeven dagen wachten: 'toen liet hij de duif wederom uit de ark' (Genesis 8:10). In de gelijkenis van de wijngaard staat: 'hij zond wederom een anderen dienstknecht tot hen' (Markus 12:4), en telkens wordt die dienstknecht mishandeld. Paulus schrijft: 'Verblijdt u in den Heere te allen tijd; wederom zeg ik: Verblijdt u' (Filippenzen 4:4).
In de verbinding wederom keren betekent het terug. De herders 'keerde wederom, verheerlijkende en prijzende God' (Lukas 2:20), en van Jozef en Maria staat: 'als zij Hem niet vonden, keerden zij wederom naar Jeruzalem' (Lukas 2:45). Psalm 146:4 zegt van de mens: 'hij keert wederom tot zijn aarde'. Dat is geen herhaling, maar een terugkeer naar het stof waaruit hij genomen is.
Soms leidt wederom iets nieuws in van dezelfde soort: verder, ook. Zo beginnen in Mattheüs 13 de laatste drie gelijkenissen met 'Wederom is het Koninkrijk der hemelen gelijk', in de verzen 44, 45 en 47. En als de Heere Jezus in de woestijn de duivel weerstaat, zegt Hij: 'Er is wederom geschreven' (Mattheüs 4:7). Daar betekent het niet dat iets voor de tweede keer geschreven is, maar: er staat ook geschreven, daartegenover staat dit woord.
De bekendste plaats is het gesprek met Nicodemus: 'Tenzij dat iemand wederom geboren worde, hij kan het Koninkrijk Gods niet zien' (Johannes 3:3). Het Griekse woord betekent volgens het lexicon zowel opnieuw als van boven. De kanttekening noemt beide, en zegt bij Johannes 3:7 dat dit geschiedt door de werking van de Heilige Geest.
Verzen met wederom
“Jezus antwoordde en zeide tot hem: Voorwaar, voorwaar zeg Ik u: Tenzij dat iemand wederom geboren worde, hij kan het Koninkrijk Gods niet zien.”
De Heere Jezus zegt tegen Nicodemus dat niemand het Koninkrijk van God kan zien zonder wederom geboren te worden. Wederom betekent hier opnieuw, maar volgens de kanttekening ook van boven: een geboorte uit God.
“En hij verbeidde nog zeven andere dagen; toen liet hij de duif wederom uit de ark.”
Na zeven dagen laat Noach de duif voor de tweede keer uit. Wederom betekent hier eenvoudig nog eens. De kanttekening zegt dat de Hebreeuwse uitdrukking het herdoen of hervatten van een zaak aanduidt.
“Zijn geest gaat uit, hij keert wederom tot zijn aarde; te dienzelfden dage vergaan zijn aanslagen.”
De mens sterft en keert terug tot de aarde. Wederom betekent hier terug. De kanttekening voegt eraan toe dat dit de mens aangaat wat zijn lichaam betreft.
“Jezus zeide tot hem: Er is wederom geschreven: Gij zult den Heere, uw God, niet verzoeken.”
Op de verzoeking van de duivel, die zich op een Schriftwoord beroept, antwoordt de Heere Jezus met een ander Schriftwoord. Er is wederom geschreven betekent hier: er staat ook geschreven.
Bijbelteksten uit de Statenvertaling.
Wat de kanttekeningen zeggen
Bij Johannes 3:7
wederom geboren worden. Of, opnieuw, of van boven; dat is, door de werking des Heiligen Geestes.
De vertalers geven twee weergaven: opnieuw geboren worden, of van boven geboren worden. Zij leggen het uit als een werk van de Heilige Geest. Het is geen verbetering van het oude leven, maar een nieuw begin dat van God komt.
Bij Psalm 146:4
hij keert wederom. Te weten, de mens, welverstaande zoveel het lichaam aangaat.
De kanttekening maakt duidelijk wie er terugkeert naar de aarde: de mens, maar dan wat zijn lichaam betreft. Het vers zelf zegt in dezelfde adem dat zijn geest uitgaat.
Uit de Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637).
Uit de grondtekst
ἄνωθεν anothen (Grieks, G509)
Het Griekse anothen betekent volgens het Strong's-lexicon van boven, en daarnaast van het begin af, opnieuw. Daardoor kan wederom geboren worden ook gelezen worden als van boven geboren worden, zoals de kanttekening aangeeft.
Onder meer in Johannes 3:3 en Johannes 3:7. Woordstudie bij G509 (na inloggen).
πάλιν palin (Grieks, G3825)
Het gewone Griekse woord achter wederom. Het Strong's-lexicon geeft terug, opnieuw, en ook verder of daartegenover. Dat zijn precies de betekenissen die wederom in de Statenvertaling heeft.
Onder meer in Mattheus 4:7, Galaten 4:19 en Filippenzen 4:4. Woordstudie bij G3825 (na inloggen).
יָסַף yasaph (Hebreeuws, H3254)
Het Hebreeuwse yasaph betekent volgens het Strong's-lexicon toevoegen, vermeerderen, iets nog eens doen. De kanttekening bij Genesis 8:10 vertaalt het letterlijk met hij deed toe: Noach zette het uitzenden voort.
Onder meer in Genesis 8:10 en Hosea 1:6. Woordstudie bij H3254 (na inloggen).
Verwante woorden
- wedergeboren: Het woord in 1 Petrus 1:23 voor wie opnieuw geboren is uit onvergankelijk zaad, het Woord van God.
- wederkeren: Terugkeren; staat in betekenis dicht bij wederom keren.
- weder: De oude vorm van weer, waaruit wederom gevormd is.
- verbeiden: In Genesis 8:10 staan verbeiden en wederom in één vers: Noach wachtte en liet de duif opnieuw uit.
Bronnen
- Woordenboek der Nederlandsche Taal (Instituut voor de Nederlandse Taal), artikel M084327. De betekenis staat hierboven in eigen woorden.
- Kanttekeningen bij de Statenvertaling (1637), bij Genesis 8:10, Psalm 146:4, Johannes 3:3 en Johannes 3:7
- Strong's-lexicon: G509, G3825 en H3254
- Telling en verzen: de Statenvertaling zoals die op BijbelAssistent staat.