Ga naar hoofdinhoud
Oude TestamentOnbekend (mogelijk tijd van de aartsvaders)

De vrienden van Job in de Bijbel

Elifaz, Bildad en Zofar (אֱלִיפַז, בִּלְדַּד, צוֹפַר, Hebreeuws) - “Namen van onzekere betekenis”

Wie waren de vrienden van Job?

De vrienden van Job waren Elifaz de Themaniet, Bildad de Suhiet en Zofar de Naämathiet. Zij kwamen Job troosten en zaten zeven dagen zwijgend bij hem. Daarna hielden zij vol dat zijn lijden straf voor zonde moest zijn. God oordeelde dat zij niet recht van Hem gesproken hadden (Job 42:7).

De drie vrienden van Job staan in het boek Job van hoofdstuk 2 tot en met 42. Hun namen en herkomst noemt de Statenvertaling zo: "Elifaz, de Themaniet, en Bildad, de Suhiet, en Zofar, de Naamathiet" (Job 2:11). Zij kwamen "ieder uit zijn plaats", na een onderlinge afspraak, "om hem te beklagen, en om hem te vertroosten". Hun eerste optreden is ontroerend. Zij herkenden Job van verre niet meer, hieven hun stem op en weenden, scheurden hun mantels en strooiden stof op hun hoofden. "Alzo zaten zij met hem op de aarde, zeven dagen en zeven nachten; en niemand sprak tot hem een woord, want zij zagen, dat de smart zeer groot was" (Job 2:13). Pas toen Job zelf zijn mond opende en de dag van zijn geboorte vervloekte (Job 3), begonnen zij te spreken. Het gesprek loopt in drie rondes. In de eerste spreken Elifaz (Job 4-5), Bildad (Job 8) en Zofar (Job 11); in de tweede opnieuw Elifaz (Job 15), Bildad (Job 18) en Zofar (Job 20); in de derde alleen Elifaz (Job 22) en kort Bildad (Job 25). Zofar spreekt in de derde ronde niet meer. Telkens antwoordt Job. Elifaz beroept zich op wat hij gezien heeft en op een nachtgezicht (Job 4:8; Job 4:12-17). Bildad wijst op de overlevering van de vaderen (Job 8:8). Zofar is de scherpste: God vergeet Job zelfs een deel van zijn ongerechtigheid (Job 11:6). Alle drie komen uit bij dezelfde redenering: God straft de goddelozen, Job wordt zwaar getroffen, dus heeft Job gezondigd. Na hen spreekt nog een vierde, de jonge Elihu (Job 32-37). Hij hoort niet bij de drie die samen kwamen; hij heeft een eigen pagina. Het slot is voor de vrienden onverwacht: God zegt dat zij niet recht van Hem gesproken hebben, "gelijk Mijn knecht Job" (Job 42:7).

Historische context

Net als Job zelf zijn de vrienden niet te dateren. Het boek noemt geen koning of jaartal. Omdat Job zelf offert voor zijn gezin en nog honderdveertig jaar leeft na zijn herstel (Job 42:16), plaatsen veel uitleggers het verhaal in de tijd van de aartsvaders, maar de tekst zegt het niet. De vrienden worden genoemd naar hun herkomst. Theman was een streek en een geslacht in Edom, bekend om zijn wijsheid: "Is er dan geen wijsheid meer te Theman?" (Jeremia 49:7). Teman heet ook een kleinzoon van Ezau, een zoon van Elifaz (Genesis 36:11). De kanttekeningen bij de Statenvertaling zien Elifaz de Themaniet daarom als een nakomeling van Ezau via Teman. Als dat zo is, leefde hij generaties later; dat hij dezelfde is als Elifaz, de zoon van Ezau (Genesis 36:4), zegt de Bijbel niet en is daarom onwaarschijnlijk. Bildad de Suhiet verbinden de kanttekeningen met Suah, een zoon van Abraham en Ketura (Genesis 25:2), van wie de nakomelingen naar het oosten trokken. Bij Zofar de Naämathiet zeggen de kanttekeningen zelf dat het onzeker is of de naam op een voorvader, een geslacht of een woonplaats wijst. Uz, Jobs land (Job 1:1), wordt in Klaagliederen 4:21 met Edom verbonden. Alle drie kwamen dus waarschijnlijk uit de streken ten oosten en zuidoosten van Kanaän, waar wijsheid in aanzien stond. Zeven dagen rouw was in het oude Oosten een bekende gewoonte. Ook Jozef hield voor zijn vader "een rouw van zeven dagen" (Genesis 50:10). In het jodendom heet de eerste rouwweek nog altijd de sjiva, en bij die gewoonte wordt het zwijgen van Jobs vrienden vaak aangehaald. Mantels scheuren en stof op het hoofd strooien waren tekenen van rouw. De wijsheid waarop de vrienden steunden, ging uit van een vaste orde: wie goed doet, wordt gezegend; wie kwaad doet, wordt gestraft. Spreuken kent die lijn ook, als algemene regel. De fout van de vrienden was niet dat zij die regel kenden, maar dat zij hem omkeerden: wie lijdt, moet dus kwaad gedaan hebben. Elifaz ging uiteindelijk zo ver dat hij Job zonden toeschreef die nergens blijken: zijn broeders zonder oorzaak pand afnemen, de naakten hun klederen uittrekken, de hongerige brood onthouden en weduwen ledig wegzenden (Job 22:6-9). Job had juist het omgekeerde gedaan (Job 29:12-16).

Karaktereigenschappen

+Positieve eigenschappen

  • Trouw: zij kwamen van ver, na een afspraak, om Job te troosten (Job 2:11)
  • Meelevend: zij weenden en zaten zeven dagen zwijgend bij hem (Job 2:12-13)
  • Eerbiedig voor Gods rechtvaardigheid en grootheid (Job 8:3; Job 11:7)
  • Gehoorzaam aan Gods oordeel: zij deden wat de HEERE gezegd had (Job 42:9)

−Zwakke kanten

  • Zij pasten de vergeldingsleer verkeerd toe en veroordeelden Job zonder grond (Job 4:7-8)
  • Zij beschuldigden Job van zonden die hij niet gedaan had (Job 22:5-9)
  • Zij luisterden niet naar zijn smeekbede om ontferming (Job 19:21-22)

Theologische betekenis

Het oordeel van God is de sleutel tot het verstaan van de vrienden: "gijlieden hebt niet recht van Mij gesproken, gelijk Mijn knecht Job" (Job 42:7). Dat is opvallend, want veel van wat zij zeiden, klinkt vroom. Elifaz zei: "gelukzalig is de mens, denwelken God straft" (Job 5:17), en dat sluit aan bij Spreuken 3:11-12. Paulus haalt zelfs een woord van Elifaz (Job 5:13) aan als Schrift: "Hij vat de wijzen in hun arglistigheid" (1 Korinthe 3:19). Hun uitspraken over God waren dus niet allemaal onwaar. Wat God veroordeelt, is wat zij met die waarheden deden. Zij maakten van een algemene regel een sluitend systeem: lijden bewijst zonde. Daarmee spraken zij onrecht over Job, en ook over God, want zij stelden Hem voor als Iemand die alleen vergelding uitdeelt. De kanttekeningen bij Job 42:7 vatten het samen: de vrienden zondigden vooral door een onverstandig oordeel over Gods straffen en zegeningen, en door hardheid tegen Job, die zij als huichelaar veroordeelden in plaats van hem te troosten. Job was volgens dezelfde kanttekeningen niet zonder schuld, maar zijn woorden kwamen voort uit zwakheid en ongeduld onder hun verwijten. Job zag dat ook. Hij noemde hen "leugenstoffeerders" en "nietige medicijnmeesters" en zei: "Och, of gij gans stilzweegt! Dat zou ulieden voor wijsheid wezen" (Job 13:4-5). Zij meenden God te verdedigen, maar God vraagt niet om verdediging met onwaarheid. Het Nieuwe Testament wijst dezelfde denkfout af. Bij de blindgeborene vroegen de discipelen: "Rabbi, wie heeft er gezondigd, deze, of zijn ouders, dat hij blind zou geboren worden?" De Heere Jezus antwoordde: "Noch deze heeft gezondigd, noch zijn ouders" (Johannes 9:2-3). Over de Galileeërs die door Pilatus gedood waren, vroeg Hij of men meende dat zij grotere zondaars waren dan anderen: "Neen zij" (Lukas 13:2-3). Het slot laat ook genade zien. God schrijft een offer voor, en de man die zij beschuldigd hadden, moet voor hen bidden. "Want zekerlijk, Ik zal zijn aangezicht aannemen" (Job 42:8). Job wordt zo een voorbidder voor wie hem onrecht deden, en veel uitleggers zien hierin een vooruitwijzing naar Christus, Die bad voor Zijn vijanden (Lukas 23:34). Pas daarna keerde het: "En de HEERE wendde de gevangenis van Job, toen hij gebeden had voor zijn vrienden" (Job 42:10).

Naamsbetekenis

Oorspronkelijke naam

Elifaz, Bildad en Zofar (אֱלִיפַז, בִּלְדַּד, צוֹפַר, Hebreeuws)

Betekenis

Namen van onzekere betekenis

Sleutelmomenten

1

Zeven dagen zwijgen

Elifaz, Bildad en Zofar komen, na een afspraak, om Job te beklagen en te troosten. Zij wenen, scheuren hun mantels en zitten zeven dagen en nachten zwijgend bij hem.

Job 2:11-13

2

Elifaz spreekt als eerste

Elifaz begint voorzichtig, maar komt al snel tot zijn kern: "Gedenk toch, wie is de onschuldige, die vergaan zij?" Wie moeite zaait, maait die ook.

Job 4:7-8

3

Bildad over het recht van God

Bildad stelt dat God het recht niet verkeert. Als Jobs kinderen gezondigd hebben, zegt hij, dan heeft God hen in de hand van hun overtreding geworpen; Job zal hersteld worden als hij zuiver en recht is.

Job 8:3-6

4

Zofar wenst dat God sprak

Zofar wenst dat God Zijn lippen tegen Job opende, en zegt dat God Job zelfs een deel van zijn ongerechtigheid vergeet.

Job 11:4-6

5

Moeilijke vertroosters

Job heeft genoeg gehoord: "gij allen zijt moeilijke vertroosters". Als zij in zijn plaats waren, zou hij hen versterken met zijn mond.

Job 16:2-5

6

Ontfermt u mijner

Job smeekt: "Ontfermt u mijner, ontfermt u mijner, o gij, mijn vrienden!" Hij vraagt waarom zij hem vervolgen zoals God.

Job 19:21-22

7

Elifaz beschuldigt Job

In de derde ronde noemt Elifaz concrete zonden: zijn broeders zonder oorzaak pand afnemen, de hongerige brood onthouden, weduwen ledig wegzenden. Nergens blijkt dat Job dit gedaan heeft.

Job 22:5-9

8

Gods oordeel en Jobs voorbede

De HEERE zegt tot Elifaz dat Zijn toorn ontstoken is tegen hem en zijn twee vrienden. Zij brengen zeven varren en zeven rammen, Job bidt voor hen, en God wendt Jobs gevangenis.

Job 42:7-10

Belangrijke bijbelteksten

De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van de vrienden van Job beter te begrijpen.

Job 2:11

“Als nu de drie vrienden van Job gehoord hadden al dit kwaad, dat over hem gekomen was, kwamen zij, ieder uit zijn plaats, Elifaz, de Themaniet, en Bildad, de Suhiet, en Zofar, de Naamathiet; en zij waren het eens geworden, dat zij kwamen om hem te beklagen, en om hem te vertroosten.”

De drie vrienden bij naam en herkomst, en hun goede bedoeling: beklagen en vertroosten.

Job 2:13

“Alzo zaten zij met hem op de aarde, zeven dagen en zeven nachten; en niemand sprak tot hem een woord, want zij zagen, dat de smart zeer groot was.”

Hun zwijgen is het beste deel van hun bezoek: zij zagen hoe groot de smart was.

Job 4:7

“Gedenk toch, wie is de onschuldige, die vergaan zij; en waar zijn de oprechten verdelgd?”

Elifaz verwoordt de gedachte die het hele gesprek beheerst: wie onschuldig is, gaat niet ten onder.

Job 8:3

“Zou dan God het recht verkeren, en zou de Almachtige de gerechtigheid verkeren?”

Bildad stelt een ware vraag, maar trekt er de onjuiste conclusie uit dat Jobs lijden verdiend moet zijn.

Job 11:6

“En u bekend maakte de verborgenheden der wijsheid, omdat zij dubbel zijn in wezen! Daarom weet, dat God voor u vergeet van uw ongerechtigheid.”

Zofar gaat het verst: Job lijdt volgens hem zelfs minder dan hij verdient.

Job 16:2

“Ik heb vele dergelijke dingen gehoord; gij allen zijt moeilijke vertroosters.”

Jobs oordeel over hun troost; de kanttekeningen geven het Hebreeuws weer als vertroosters der moeite.

Job 19:21

“Ontfermt u mijner, ontfermt u mijner, o gij, mijn vrienden! want de hand Gods heeft mij aangeraakt.”

Jobs smeekbede om ontferming in plaats van verwijten.

Job 42:7

“Het geschiedde nu, nadat de HEERE die woorden tot Job gesproken had, dat de HEERE tot Elifaz, den Themaniet, zeide: Mijn toorn is ontstoken tegen u, en tegen uw twee vrienden, want gijlieden hebt niet recht van Mij gesproken, gelijk Mijn knecht Job.”

Gods oordeel over de drie vrienden: zij spraken niet recht van Hem, Job wel.

Job 42:10

“En de HEERE wendde de gevangenis van Job, toen hij gebeden had voor zijn vrienden; en de HEERE vermeerderde al hetgeen Job gehad had tot dubbel zoveel.”

Jobs herstel begint nadat hij heeft gebeden voor de vrienden die hem verkeerd hadden getroost.

Tijdperiode

Onbekend (mogelijk tijd van de aartsvaders)

De vrienden van Job leefden in de tijd van het Oude Testament.

Gerelateerde personen

Job

Onzeker; vaak uitgelegd als "vervolgde" of "gehate"

Elihu

Waarschijnlijk mijn God is Hij

De vrouw van Job

Naam onbekend (geen eigennaam)

Bijbelboeken over de vrienden van Job

Job 42 uitleg

God berispt de vrienden, en Job moet voor hen bidden.

Lessen voor vandaag

De vrienden van Job begonnen goed. Zij hoorden van zijn nood, spraken af, reisden naar hem toe, weenden met hem en zwegen zeven dagen. Wie een rouwende bezoekt, hoeft niet alles te kunnen verklaren. Er is "een tijd om te zwijgen, en een tijd om te spreken" (Prediker 3:7), en bij grote smart is zwijgend nabij zijn vaak de beste troost. Het ging mis toen zij het lijden gingen uitleggen. Zij wisten zeker dat Job gezondigd moest hebben, en zij luisterden niet meer naar wat hij zei. Ook vandaag kan iemand die ziek is, een kind verloor of zijn werk kwijtraakte, de vraag te horen krijgen wat hij verkeerd gedaan heeft. Het boek Job leert ons voorzichtig te zijn met zulke verbanden. Wij kennen Gods raad niet, en de Heere Jezus heeft die redenering zelf afgewezen (Johannes 9:2-3). Ware woorden troosten niet altijd. Elifaz zei veel dat in zichzelf waar was, maar hij zei het als verwijt tegen een man die troost nodig had en geen verborgen zonde begaan had, en op een toon die verwondde. Wij worden geroepen te wenen met de wenenden (Romeinen 12:15) en elkanders lasten te dragen (Galaten 6:2). Het einde van het boek laat zien hoe God met gekwetste relaties omgaat. Job moest bidden voor de mannen die hem onrecht deden, en God nam zijn gebed aan. Wie door medegelovigen verkeerd behandeld is, mag van Job leren dat voorbede de weg naar herstel kan openen.

Veelgestelde vragen over de vrienden van Job

Wie waren de vrienden van Job in de Bijbel?
De vrienden van Job waren Elifaz de Themaniet, Bildad de Suhiet en Zofar de Naämathiet (Job 2:11). Toen zij van Jobs rampen hoorden, kwamen zij om hem te troosten. Zeven dagen zaten zij zwijgend bij hem. Daarna voerden zij een lang gesprek met hem, waarin zij volhielden dat zijn lijden een straf voor zonde moest zijn. God oordeelde aan het einde dat zij niet recht van Hem gesproken hadden (Job 42:7).
Hoe heetten de drie vrienden van Job?
Zij heetten Elifaz, Bildad en Zofar. De Statenvertaling noemt hen met hun herkomst: "Elifaz, de Themaniet, en Bildad, de Suhiet, en Zofar, de Naamathiet" (Job 2:11). De Statenvertaling schrijft Themaniet en Naamathiet; elders komt men ook Temaniet en Naämathiet tegen. Elifaz spreekt telkens als eerste, beroept zich op ervaring en een nachtgezicht, en God richt Zich in Job 42:7 tot hem. Bildad steunt op de overlevering der vaderen (Job 8:8). Zofar is de scherpste en spreekt in de derde ronde niet meer.
Waar staan de vrienden van Job in de Bijbel?
De vrienden komen aan in Job 2:11-13. Hun redes staan in Job 4-5 en 15 (Elifaz), Job 8, 18 en 25 (Bildad) en Job 11 en 20 (Zofar), afgewisseld met de antwoorden van Job. In de derde ronde spreekt Elifaz in Job 22 en Bildad kort in Job 25; Zofar spreekt dan niet meer. Gods oordeel over hen en Jobs voorbede staan in Job 42:7-10.
Waarom zaten de vrienden zeven dagen zwijgend bij Job?
De tekst geeft zelf de reden: "want zij zagen, dat de smart zeer groot was" (Job 2:13). Zeven dagen was in het oude Oosten een gebruikelijke rouwtijd; ook Jozef rouwde zeven dagen om zijn vader (Genesis 50:10). In het jodendom heet de eerste rouwweek de sjiva. Het zwijgen van de vrienden wordt vaak genoemd als het beste deel van hun bezoek: zij waren er, zonder te verklaren.
Wat was er verkeerd aan wat de vrienden van Job zeiden?
Zij gingen uit van de gedachte dat lijden altijd straf voor eigen zonde is. Elifaz vroeg: "wie is de onschuldige, die vergaan zij?" (Job 4:7), Bildad liet doorschemeren dat Jobs kinderen om hun overtreding gestorven waren (Job 8:4), en Zofar dat God Job nog spaarde (Job 11:6). Zo maakten zij een waarheid over Gods rechtvaardigheid tot een oordeel over Job. Uiteindelijk beschuldigde Elifaz hem van zonden die Job nooit had gedaan (Job 22:5-9).
Waarom was God boos op de vrienden van Job?
God zei tot Elifaz: "Mijn toorn is ontstoken tegen u, en tegen uw twee vrienden, want gijlieden hebt niet recht van Mij gesproken, gelijk Mijn knecht Job" (Job 42:7). Zij hadden van God een beeld gegeven van een rechter die alleen vergelding uitdeelt, en Job daarom als huichelaar veroordeeld. Job had harde en soms verkeerde woorden gesproken, waarvoor God hem ook bestrafte (Job 38:2) en waarover hij berouw had (Job 42:6). Maar de kanttekeningen zeggen: Job wordt niet geheel ontschuldigd, maar zijn vergrijping wordt minder gemaakt dan die van zijn vrienden. Zij moesten een offer brengen en Job voor hen laten bidden.
Wat bedoelt Job met moeilijke vertroosters?
In Job 16:2 zegt Job: "gij allen zijt moeilijke vertroosters". De kanttekeningen geven het Hebreeuws weer als vertroosters der moeite: hun troost bracht hem meer last in plaats van verlichting. Eerder had Job hen al "nietige medicijnmeesters" genoemd (Job 13:4), dokters die niet kunnen genezen. Hij voegt eraan toe dat hij hen, als zij in zijn plaats waren, zou versterken met zijn mond (Job 16:4-5).
Zeiden de vrienden van Job ook dingen die waar waren?
Ja. Veel van wat zij over God zeiden, is in zichzelf waar, zoals dat God het recht niet verkeert (Job 8:3) en dat Zijn wijsheid ondoorgrondelijk is (Job 11:7). Paulus haalt zelfs een woord van Elifaz (Job 5:13) aan: "Hij vat de wijzen in hun arglistigheid" (1 Korinthe 3:19). De Bijbel geeft hun woorden betrouwbaar weer, maar dat betekent niet dat zij ze juist toepasten. God veroordeelde vooral hun oordeel over Job.
Is Elifaz de Themaniet dezelfde als Elifaz, de zoon van Ezau?
Waarschijnlijk niet. Elifaz, de zoon van Ezau en Ada, staat in Genesis 36:4; zijn zoon heette Teman (Genesis 36:11). Elifaz uit het boek Job heet "de Themaniet", dus iemand uit Theman, een streek in Edom die bekend stond om wijsheid (Jeremia 49:7). De kanttekeningen zien hem als een nakomeling van dat geslacht. Dat de naam in de familie terugkomt, ligt voor de hand; dat het om dezelfde persoon gaat, zegt de Bijbel niet.
Hoort Elihu bij de vrienden van Job?
Nee, niet bij de drie. Elifaz, Bildad en Zofar kwamen samen om Job te troosten (Job 2:11). Elihu was een jongere man die pas sprak toen zij zwegen (Job 32:1-5), en die ook hen tegensprak, omdat zij Job veroordeelden zonder een antwoord te vinden.
Waarom moest Job voor zijn vrienden bidden?
God zei dat de vrienden zeven varren en zeven rammen moesten offeren en Job voor hen moest laten bidden: "want zekerlijk, Ik zal zijn aangezicht aannemen" (Job 42:8). De man die zij beschuldigd hadden, werd zo hun voorbidder. God nam zijn gebed aan, en daarna wendde Hij Jobs gevangenis (Job 42:10). Veel uitleggers zien hierin een voorafschaduwing van Christus, Die voor Zijn vijanden bad.
Wat kunnen wij leren van de vrienden van Job?
Wij leren van hun begin: zij kwamen, weenden en zwegen zeven dagen, en dat was echte troost. Wij leren ook van hun fout: zij wilden het lijden verklaren en veroordeelden Job op grond van een systeem. Laten wij voorzichtig zijn met uitspraken over de oorzaak van andermans lijden, en liever wenen met de wenenden (Romeinen 12:15). En wie door vrienden gekwetst is, mag zoals Job voor hen bidden.

Stel een vraag over de vrienden van Job

Wilt u meer weten over de vrienden van Job? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.

Stel een vraag over de vrienden van Job

Verdiep u verder

Bijbelse tijdlijn

Bekijk de vrienden van Job in de context van de bijbelse geschiedenis.

Bijbelse onderwerpen

Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van de vrienden van Job.

Lees de Bijbel

Lees het verhaal van de vrienden van Job in de Bijbel.

Bijbeluitleg

Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over de vrienden van Job.

AI BijbelAssistent

Stel uw vragen over de vrienden van Job aan onze AI-assistent.

Woordstudie

Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.

Heidelbergse Catechismus

Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.