Elihu in de Bijbel
Elihu (אֱלִיהוּא, Hebreeuws) - “Waarschijnlijk mijn God is Hij”
Wie was Elihu?
Elihu was de jonge vierde spreker in het boek Job, de zoon van Baracheël de Buziet. Hij zweeg tot de drie vrienden uitgesproken waren, en sprak daarna vier redes over Gods rechtvaardigheid en het doel van het lijden (Job 32-37). In Gods oordeel over de vrienden wordt hij niet genoemd.
Elihu komt alleen voor in Job 32-37. Hij staat niet in de proloog (Job 1-2), waar de drie vrienden aankomen, en ook niet in de epiloog (Job 42), waar God de vrienden berispt. Toch beslaan zijn woorden zes hoofdstukken. De Statenvertaling noemt hem "Elihu, den zoon van Baracheel, den Buziet, van het geslacht van Ram" (Job 32:2). Het gesprek tussen Job en zijn vrienden is dan vastgelopen. "Toen hielden de drie mannen op van Job te antwoorden, dewijl hij in zijn ogen rechtvaardig was" (Job 32:1). Elihu had gewacht, omdat zij "ouder van dagen waren dan hij" (Job 32:4). Nu ontsteekt zijn toorn, naar twee kanten: tegen Job, "omdat hij zijn ziel meer rechtvaardigde dan God", en tegen de vrienden, "omdat zij, geen antwoord vindende, nochtans Job verdoemden" (Job 32:2-3). Daarna volgen vier redes, telkens ingeleid met een nieuwe aanhef (Job 32:6; Job 34:1; Job 35:1; Job 36:1). Elihu spreekt Job aan bij zijn naam, wat de vrienden nooit deden: "En gewisselijk, o Job! hoor toch mijn redenen" (Job 33:1). Hij zegt dat God door dromen en ziekte spreekt om de mens terug te halen van het verderf (Job 33:14-30). Hij verdedigt Gods rechtvaardigheid (Job 34), vraagt waarom niemand zoekt naar God, "Die de psalmen geeft in den nacht" (Job 35:10), en eindigt met Gods grootheid in regen, sneeuw en onweer (Job 36:26 tot en met Job 37:24). Direct daarna antwoordt de HEERE Job "uit een onweder" (Job 38:1). Job antwoordt Elihu niet, en God noemt hem niet. Daardoor lopen de oordelen over Elihu sterk uiteen: een wegbereider van Gods eigen spreken, of een jonge man die met veel woorden toch niet verder kwam dan de vrienden? Elihu is niet te verwarren met Elia, de profeet uit 1 Koningen 17-19 (in het Hebreeuws een andere naam), en ook niet met de Elihu uit 1 Samuël 1:1, een voorvader van Elkana, de vader van Samuël.
Historische context
Het boek Job noemt geen koning, geen jaartal en geen gebeurtenis uit de geschiedenis van Israël. Job brengt zelf offers voor zijn gezin (Job 1:5), hij leeft na zijn beproeving nog honderdveertig jaar (Job 42:16) en zijn rijkdom bestaat uit vee en dienstvolk. Daarom plaatsen veel uitleggers de gebeurtenissen in de tijd van de aartsvaders, ruim voor de uittocht. Zeker is dat niet. Wanneer het boek geschreven is en door wie, zegt de Bijbel evenmin; een joodse overlevering in de Talmoed schrijft het aan Mozes toe, maar dat is overlevering. Elihu wordt de Buziet genoemd. Buz is de naam van een zoon van Nahor, de broer van Abraham: "Uz, zijn eerstgeborene, en Buz, zijn broeder" (Genesis 22:21). Ook Jobs land heet Uz (Job 1:1). Bij Jeremia staat Buz naast Dedan en Thema, stammen in Arabië (Jeremia 25:23). De kanttekeningen bij de Statenvertaling zien Elihu daarom als een nakomeling van Buz. Wat met "het geslacht van Ram" bedoeld is, is onzeker: de kanttekeningen noemen Aram, Ram de voorvader van David (1 Kronieken 2:9) en Abram als mogelijkheden. Zij vermelden ook dat sommigen Elihu voor Bileam hielden; de tekst geeft daar geen grond voor. In de wijsheidscultuur van het oude Oosten spraken de ouderen eerst. Elihu volgt die regel: "Ik zeide: Laat de dagen spreken, en de veelheid der jaren wijsheid te kennen geven" (Job 32:7). Hij breekt er pas mee wanneer de ouderen zwijgen, en verantwoordt dat met de geest die God in de mens geeft (Job 32:8). Hoe oud hij was, zegt de tekst niet; hij noemt zichzelf "minder van dagen" en de vrienden "stokouden" (Job 32:6). Het boek heeft een duidelijke opbouw: de proloog in proza (Job 1-2), de gesprekken tussen Job en zijn vrienden (Job 3-31), de redes van Elihu (Job 32-37), Gods spreken uit het onweder (Job 38-41) en de epiloog in proza (Job 42). Omdat Elihu buiten proloog en epiloog valt, houden sommige moderne uitleggers zijn redes voor een latere toevoeging. Dat is een hypothese; in het boek zoals het is overgeleverd, staan zijn woorden op deze plaats, tussen het vastgelopen gesprek en het spreken van God. Elihu is in de Bijbel een naam die vaker voorkomt: een voorvader van Elkana (1 Samuël 1:1), een Manassiet die in Ziklag naar David overliep (1 Kronieken 12:20), een poortwachter uit de familie van Obed-Edom (1 Kronieken 26:7) en een hoofd over Juda, "uit de broederen van David" (1 Kronieken 27:18). Met de spreker uit Job hebben zij niets te maken.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Geduldig luisterend: hij wachtte tot de ouderen uitgesproken waren (Job 32:4)
- Eerbiedig voor God: hij wilde zijn Schepper gerechtigheid toewijzen (Job 36:3)
- Persoonlijk: hij sprak Job bij zijn naam aan en noemde zich een schepsel zoals hij (Job 33:1; Job 33:6)
- Onpartijdig: hij wilde niemands aangezicht aannemen, ook niet dat van de ouderen (Job 32:21)
−Zwakke kanten
- Toornig, tegen Job en tegen de vrienden (Job 32:2-3)
- Woordenrijk; hij zei zelf vol woorden te zijn (Job 32:18)
- Hard in zijn oordeel over Job, tot de wens dat Job tot het einde toe beproefd zou worden (Job 34:36)
Theologische betekenis
Elihu deelt met de drie vrienden de overtuiging dat God rechtvaardig is: "Ook waarlijk, God handelt niet goddelooslijk, en de Almachtige verkeert het recht niet" (Job 34:12). Maar waar de vrienden het lijden lazen als straf voor verborgen zonde, legt Elihu de nadruk op wat God met het lijden wil bereiken. God spreekt "eens of tweemaal" (Job 33:14), door dromen en door ziekte, "opdat hij zijn ziel afkere van het verderf, en hij verlicht worde met het licht der levenden" (Job 33:30). Ook in Job 36:8-10 is de ellende een plaats waar God het oor opent "ter tucht". Elihu spreekt ook van Gods vergelding: "naar het werk des mensen vergeldt Hij hem" (Job 34:11). Lijden is bij hem dus niet alleen vergelding, maar ook onderwijs en waarschuwing. Die gedachte keert terug in de Schrift: "Want dien de Heere liefheeft, kastijdt Hij" (Hebreeën 12:6). Midden in zijn eerste rede spreekt Elihu over "een Gezant, een Uitlegger, een uit duizend" en over God die zegt: "Ik heb verzoening gevonden" (Job 33:23-24). Veel christelijke uitleggers hebben hierin een vooruitwijzing gezien naar Christus, de Middelaar naar wie Job verlangde toen hij klaagde dat er "geen scheidsman" was (Job 9:33). De kanttekeningen bij de Statenvertaling verstaan de Gezant als een profeet of leraar die God zendt (volgens anderen een engel), maar de verzoening die God gevonden heeft, noemen zij uitdrukkelijk de verzoening van de Messias. Beide lezingen hebben gemeen dat de mens niet uit zichzelf bij God terugkomt. Hoe Elihu beoordeeld moet worden, is een oude vraag. Voor een positieve lezing pleit dat God hem niet berispt (Job 42:7-9), dat hij Job, anders dan Elifaz (Job 22:5-9), geen verborgen zonden uit zijn vroegere leven aanwrijft, maar zich richt op wat Job onder het lijden gezegd heeft (Job 34:35-37), en dat zijn laatste woorden over Gods majesteit in het onweer (Job 37) uitlopen op het spreken van God "uit een onweder" (Job 38:1). De kanttekeningen lezen hem op plaatsen welwillend: wanneer hij zegt "een, die oprecht is van gevoelen, is bij u" (Job 36:4), spreekt hij volgens hen over zichzelf in de derde persoon, juist om niet hoogmoedig te lijken. Voor een kritische lezing pleit dat hij toornig begint, veel woorden gebruikt, Job dingen in de mond legt die Job zo niet gezegd had (ook de kanttekeningen merken dat op bij Job 32:2) en bidt: "laat Job beproefd worden tot het einde toe" (Job 34:36). De tekst velt geen eindoordeel. Zeker is dat Elihu niet het laatste woord heeft: dat heeft God Zelf.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Elihu (אֱלִיהוּא, Hebreeuws)
Betekenis
Waarschijnlijk mijn God is Hij
Sleutelmomenten
Elihu wordt toornig
De drie vrienden zwijgen, omdat Job in zijn eigen ogen rechtvaardig is. Elihu wordt toornig op Job, die zichzelf meer rechtvaardigt dan God, en op de vrienden, die Job veroordelen zonder antwoord.
De jongste neemt het woord
Elihu legt uit waarom hij zo lang zweeg. Wijsheid komt niet vanzelf met de jaren, zegt hij, maar van de geest in de mens en "de inblazing des Almachtigen".
God spreekt eens of tweemaal
Tegen Jobs klacht dat God niet antwoordt, stelt Elihu dat God wel spreekt: in dromen en door smart op het ziekbed, om de mens af te wenden van zijn werk en zijn ziel van het verderf af te houden.
De Gezant, een uit duizend
Elihu spreekt over een Gezant, een Uitlegger, die de mens zijn plicht leert. Dan zegt God: "Verlos hem, dat hij in het verderf niet nederdale, Ik heb verzoening gevonden."
God doet geen onrecht
In zijn tweede rede richt Elihu zich tot de wijzen. Hij weerspreekt wat hij in Jobs woorden hoort: "Verre zij God van goddeloosheid, en de Almachtige van onrecht!"
Psalmen in de nacht
Mensen roepen onder de verdrukking, maar niemand vraagt naar God, zijn Maker, Die psalmen geeft in de nacht. Elihu ziet daarin een reden waarom het roepen soms onbeantwoord blijft.
Aanmerk de wonderen Gods
Elihu beschrijft Gods stem in het onweer, de sneeuw en de regen, en roept Job op stil te staan bij Gods wonderen. Hij eindigt met Gods majesteit, Die wij niet kunnen uitvinden.
Niet genoemd in Gods oordeel
Na Gods spreken uit het onweder berispt de HEERE Elifaz en zijn twee vrienden en vraagt Hij Job voor hen te bidden. Elihu wordt daarbij niet genoemd.
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Elihu beter te begrijpen.
“Zo ontstak de toorn van Elihu, den zoon van Baracheel, den Buziet, van het geslacht van Ram; tegen Job werd zijn toorn ontstoken, omdat hij zijn ziel meer rechtvaardigde dan God.”
De enige plaats waar Elihu met zijn afkomst wordt voorgesteld, en de reden van zijn toorn tegen Job.
“Zekerlijk de geest, die in den mens is, en de inblazing des Almachtigen, maakt henlieden verstandig.”
Elihu verantwoordt waarom hij als jongere toch spreekt: wijsheid is een gave van God, niet alleen een vrucht van de jaren.
“Maar God spreekt eens of tweemaal; doch men let niet daarop.”
Elihu weerspreekt Jobs klacht dat God zwijgt. Volgens hem spreekt God wel, maar hoort de mens het niet.
“Is er dan bij Hem een Gezant, een Uitlegger, een uit duizend, om den mens zijn rechten plicht te verkondigen;”
Een vers dat christelijke uitleggers vaak op Christus hebben betrokken; de kanttekeningen denken aan een leraar of een engel, en betrekken de verzoening in het volgende vers op de Messias.
“Zo zal Hij hem genadig zijn, en zeggen: Verlos hem, dat hij in het verderf niet nederdale, Ik heb verzoening gevonden.”
Het vervolg: Gods genade en verlossing voor de mens die op de rand van het verderf staat.
“Ook waarlijk, God handelt niet goddelooslijk, en de Almachtige verkeert het recht niet.”
De kern van Elihu’s tweede rede: wat er ook gebeurt, God doet geen onrecht.
“Maar niemand zegt: Waar is God, mijn Maker, Die de psalmen geeft in den nacht?”
Een bekend vers uit Elihu’s derde rede: God kan in de nacht van het lijden een lied geven.
“Zie, God is groot, en wij begrijpen het niet; er is ook geen onderzoeking van het getal Zijner jaren.”
Het begin van Elihu’s slot over Gods grootheid in de schepping, dat uitloopt op het spreken van God Zelf.
“Den Almachtige, Dien kunnen wij niet uitvinden; Hij is groot van kracht; doch door gericht en grote gerechtigheid verdrukt Hij niet.”
Elihu’s laatste woorden: God gaat ons begrip te boven, maar Hij verdrukt niet.
Tijdperiode
Onbekend (mogelijk tijd van de aartsvaders)
Elihu leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Elihu wachtte tot de ouderen uitgesproken waren. Dat is meer dan beleefdheid. Wie eerst luistert, hoort wat er werkelijk gezegd wordt en wat er nog ontbreekt. "Die antwoord geeft, eer hij zal gehoord hebben, dat is hem dwaasheid en schande" (Spreuken 18:13). Ook vandaag is het in een gesprek over lijden wijs om eerst te zwijgen. Elihu laat ook zien dat God in het lijden niet zwijgt, al lijkt dat zo. "God spreekt eens of tweemaal; doch men let niet daarop" (Job 33:14). Wij mogen het lijden niet verklaren als straf voor een bepaalde zonde, maar wij mogen wel vragen wat God ons erin leert. Dat is een vraag voor onszelf, niet een oordeel over een ander. Elihu spreekt zelfs van God, "Die de psalmen geeft in den nacht" (Job 35:10): ook in de donkerste tijd kan Hij een lied geven. Zijn optreden waarschuwt ook. Zelfs wie gelijk heeft over God, kan de lijdende naaste tekortdoen. Elihu begon in toorn en wenste dat Job tot het einde beproefd zou worden. IJver voor Gods eer en geduld met een broeder in nood horen samen te gaan. Elihu wijst ten slotte van zichzelf af naar God: "Neem dit, o Job, ter ore; sta, en aanmerk de wonderen Gods" (Job 37:14). Het beste wat een trooster kan doen, is ruimte maken voor God Zelf. Na Elihu spreekt de HEERE, en daar vond Job wat geen mens hem kon geven.
Veelgestelde vragen over Elihu
Wie was Elihu in de Bijbel?
Wat betekent de naam Elihu?
Waar staat Elihu in de Bijbel?
Waarom sprak Elihu pas zo laat?
Waarom was Elihu boos op Job en zijn vrienden?
Waarom berispt God Elihu niet in Job 42?
Was Elihu een wijze man of een jonge betweter?
Wat bedoelt Elihu met de Gezant, een uit duizend?
Wat is het verschil tussen Elihu en de drie vrienden van Job?
Is Elihu dezelfde als de profeet Elia?
Wat kunnen wij leren van Elihu?
Stel een vraag over Elihu
Wilt u meer weten over Elihu? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over ElihuVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Elihu in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Elihu.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Elihu in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Elihu.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Elihu aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.