Rizpa in de Bijbel
Rizpa (רִצְפָּה, Hebreeuws) - “Mogelijk: gloeiende kool”
Wie was Rizpa?
Rizpa was een bijwijf van koning Saul en de moeder van Armoni en Mefiboseth. Toen David haar zonen aan de Gibeonieten uitleverde, waakte zij bij hun lichamen tot de regen kwam (2 Samuël 21:10). Daarna liet David hen begraven in het graf van Kis, met Saul en Jonathan.
Rizpa komt twee keer in de Bijbel voor, beide keren in 2 Samuël. In 2 Samuël 3:7 wordt zij genoemd als "Rizpa, dochter van Aja", het bijwijf van Saul, om wie Isboseth en Abner met elkaar braken. In 2 Samuël 21:8-14 staat haar eigen verhaal: de wake bij de lichamen van haar zonen. Het is een zwaar hoofdstuk. Er was drie jaar honger, en de HEERE zei tot David: "Het is om Saul en om des bloedhuizes wil, omdat hij de Gibeonieten gedood heeft" (2 Samuël 21:1). De Gibeonieten vroegen geen geld, maar zeven mannen uit Sauls nakomelingen. David spaarde Mefiboset, de zoon van Jonathan, om de eed met Jonathan, maar gaf wel de twee zonen van Rizpa en vijf zonen van Sauls dochter Merab, die in de Statenvertaling Michals zuster heet. Wat Rizpa daarna deed, beschrijft de tekst in één zin. Zij nam een zak, spreidde die uit op een rots, en "liet het gevogelte des hemels op hen niet rusten des daags, noch het gedierte van het veld des nachts" (2 Samuël 21:10). Zij zegt geen woord in het hele verhaal. Toen David hoorde wat zij gedaan had, liet hij de beenderen van Saul en Jonathan halen uit Jabes, waar zij begraven lagen (1 Samuël 31:13), en zette ze met de gehangenen bij in het graf van Kis. Niet te verwarren met Mefiboset, de zoon van Jonathan. De Statenvertaling schrijft beiden Mefiboseth (2 Samuël 21:7-8). De zoon van Rizpa was een halfbroer van Jonathan en van Isboseth.
Historische context
Het verhaal speelt in de regering van David, rond 1000 voor Christus. Wanneer precies, zegt de Bijbel niet; 2 Samuël 21 tot en met 24 worden vaak gezien als een aanhangsel bij de geschiedenis van David, niet in chronologische volgorde. Veel uitleggers plaatsen de honger vóór de opstand van Absalom (vergelijk 2 Samuël 16:8). De Gibeonieten waren geen Israëlieten, "maar van het overblijfsel der Amorieten" (2 Samuël 21:2). In de tijd van Jozua hadden zij met list een verbond gesloten, en de oversten van Israël hadden hun bij de HEERE gezworen dat zij in leven zouden blijven (Jozua 9:15, Jozua 9:19-20). Saul brak die eed "in zijn ijver voor de kinderen van Israel en Juda" (2 Samuël 21:2). Waar en wanneer dat gebeurde, vertelt de Bijbel nergens anders. Een bijwijf was een wettige bijvrouw, lager in rang dan de hoofdvrouw. Na de dood van Saul bleef Rizpa tot zijn huis behoren; daarom raakte de omgang van Abner met haar aan de positie van Isboseth (2 Samuël 3:7). De zeven werden gedood "in de dagen van den oogst, in de eerste dagen, in het begin van den gersteoogst" (2 Samuël 21:9), in het voorjaar. Rizpa bleef "totdat er water op hen drupte van den hemel". In Israël valt de regen meestal pas weer in het najaar; dan zou de wake maanden hebben geduurd. Het kan ook om een ongewone regenbui gaan. De tekst laat het open. De regen na drie jaar honger wordt vaak gezien als het teken dat God het land weer zegende; de tekst zegt na de begrafenis: "Alzo werd God na dezen den lande verbeden" (2 Samuël 21:14). Een onbegraven lichaam was een diepe schande. De wet bepaalde dat een opgehangene niet aan het hout mocht overnachten (Deuteronomium 21:22-23). Waarom dat hier anders ging, legt de tekst niet uit. Uitleggers zien het verband met de verzoening voor het land, die pas met de regen haar einde vond.
Karaktereigenschappen
+Positieve eigenschappen
- Trouw tot na de dood: zij bleef dag en nacht bij haar zonen (2 Samuël 21:10)
- Volhardend, van de gersteoogst tot de regen (2 Samuël 21:10)
- Haar stille daad bewoog de koning tot recht doen aan de doden (2 Samuël 21:11-12)
Theologische betekenis
2 Samuël 21 stelt vragen die de tekst niet wegneemt. Waarom moesten zonen sterven voor de daad van hun vader, terwijl de wet zegt dat de kinderen niet voor de vaders gedood zullen worden (Deuteronomium 24:16)? De tekst laat wel zien hoe zwaar God een eed neemt. Israël had de Gibeonieten bij de HEERE trouw gezworen; Saul brak dat woord. "Het bloed ontheiligt het land," zegt de wet (Numeri 35:33). De HEERE noemt niet alleen Saul, maar ook "des bloedhuizes" (2 Samuël 21:1); veel uitleggers zien daarin dat Sauls huis aan de daad deel had. Deuteronomium 24:16 is een regel voor menselijke rechtspraak; hier wijst de HEERE Zelf de oorzaak aan, Die "de misdaad der vaderen bezoek aan de kinderen" (Exodus 20:5). Het ophangen eisten de Gibeonieten (2 Samuël 21:6); de tekst zegt niet dat God het gebood. Een sluitend antwoord geeft de Schrift niet, en wij moeten er ook geen bedenken. Tegenover die harde gerechtigheid staat de vrouw op de rots. Zij verdedigt alleen de waardigheid van de doden. Toch verandert er door haar iets: David hoort van haar, laat de gehangenen begraven en brengt de beenderen van Saul en Jonathan uit Jabes over naar het graf van hun vader Kis. Pas dan staat er: "Alzo werd God na dezen den lande verbeden" (2 Samuël 21:14). De verzoening van het land en de eerbied voor de doden horen in dit verhaal bij elkaar. Wie dit hoofdstuk naast het Nieuwe Testament legt, ziet dat de vloek van het hout een andere richting krijgt. Paulus citeert de wet: "Vervloekt is een iegelijk, die aan het hout hangt", en zegt dat Christus "een vloek geworden zijnde voor ons" verlost heeft van de vloek der wet (Galaten 3:13). Rizpa kon haar zonen niet redden; Christus droeg de vloek zelf.
Naamsbetekenis
Oorspronkelijke naam
Rizpa (רִצְפָּה, Hebreeuws)
Betekenis
Mogelijk: gloeiende kool
Sleutelmomenten
Een bijwijf van Saul
Na de dood van Saul vraagt Isboseth aan Abner waarom hij is ingegaan tot Rizpa, het bijwijf van zijn vader. De vraag leidt tot de breuk tussen beide mannen.
2 Samuël 3:7
Honger en de eis van de Gibeonieten
Drie jaar lang is er honger. David zoekt het aangezicht van de HEERE en hoort dat het om het bloed van de Gibeonieten is. Zij vragen geen zilver of goud, maar zeven mannen uit de zonen van Saul.
2 Samuël 21:1-6
Haar zonen uitgeleverd
David spaart Mefiboset, de zoon van Jonathan, maar geeft Armoni en Mefiboseth, de zonen van Rizpa, en vijf kleinzonen van Saul. De Gibeonieten hangen hen op de berg op, in het begin van de gersteoogst.
2 Samuël 21:8-9
De wake op de rots
Rizpa spreidt een zak op een rots en blijft daar. Overdag houdt zij de vogels weg, ’s nachts de wilde dieren, totdat het water van de hemel op de lichamen drupt.
2 Samuël 21:10
Een graf voor het huis van Saul
David hoort wat Rizpa heeft gedaan. Hij haalt de beenderen van Saul en Jonathan uit Jabes in Gilead en begraaft hen met de beenderen van de gehangenen in het graf van Kis. Daarna wordt God het land verbeden.
2 Samuël 21:11-14
Belangrijke bijbelteksten
De volgende bijbelgedeelten zijn van belang om het leven en de rol van Rizpa beter te begrijpen.
2 Samuël 3:7
“Saul nu had een bijwijf gehad, welker naam was Rizpa, dochter van Aja; en Isboseth zeide tot Abner: Waarom zijt gij ingegaan tot mijns vaders bijwijf?”
De eerste vermelding van Rizpa. Haar naam staat in een politieke ruzie tussen twee mannen, zonder dat zij zelf iets zegt.
2 Samuël 21:1
“En er was in Davids dagen een honger, drie jaren, jaar achter jaar; en David zocht het aangezicht des HEEREN. En de HEERE zeide: Het is om Saul en om des bloedhuizes wil, omdat hij de Gibeonieten gedood heeft.”
De aanleiding van het drama. De oorzaak van de honger ligt bij Sauls schending van de eed aan de Gibeonieten.
2 Samuël 21:8
“Maar de koning nam de twee zonen van Rizpa, dochter van Aja, die zij Saul gebaard had, Armoni en Mefiboseth; daartoe de vijf zonen van Michals zuster, Sauls dochter, die zij Adriel, den zoon van Barzillai, den Meholathiet, gebaard had;”
De namen van haar zonen. Deze Mefiboseth is een zoon van Saul, niet de zoon van Jonathan die David spaarde.
2 Samuël 21:10
“Toen nam Rizpa, de dochter van Aja, een zak, en spande dien voor zich uit op een rotssteen, van het begin van den oogst, totdat er water op hen drupte van den hemel; en zij liet het gevogelte des hemels op hen niet rusten des daags, noch het gedierte van het veld des nachts.”
De wake van Rizpa. De zak was een teken van rouw; zij maakte er een plaats van om te blijven.
2 Samuël 21:11
“En het werd David aangezegd, wat Rizpa, de dochter van Aja, Sauls bijwijf, gedaan had.”
Haar daad blijft niet onopgemerkt. Het bericht brengt de koning in beweging.
2 Samuël 21:14
“En zij begroeven de beenderen van Saul en zijn zoon Jonathan in het land van Benjamin te Zela, in het graf van zijn vader Kis, en deden alles, wat de koning geboden had. Alzo werd God na dezen den lande verbeden.”
Het slot. Na de begrafenis wordt God het land verbeden: de honger is voorbij.
Tijdperiode
~1000 v.Chr.
Rizpa leefde in de tijd van het Oude Testament.
Gerelateerde personen
Lessen voor vandaag
Rizpa zegt in de hele Bijbel geen woord. Wij kennen haar alleen van wat zij deed: blijven. Voor wie rouwt om een verlies dat niet ongedaan te maken is, is dat herkenbaar. Rouw is soms niets anders dan waken bij wat verloren is. De Schrift schaamt zich daar niet voor; zie ook het onderwerp Rouw in de Bijbel. Haar trouw bracht de koning in beweging. Wat zij deed, leek nutteloos, want haar zonen waren dood. Maar haar volharding werd gezien en leidde tot recht voor de doden en voor het huis van Saul. Kleine, stille trouw kan anderen wakker maken. Het verhaal leert ook eerlijkheid in onze vragen. 2 Samuël 21 strijkt de vraag naar Gods gerechtigheid niet glad, en wij hoeven dat ook niet te doen. Wij mogen naast Rizpa staan zonder een sluitende verklaring te geven. Ook dan blijft waar wat Klaagliederen zegt: "Want Hij plaagt of bedroeft des mensenkinderen niet van harte" (Klaagliederen 3:33). Haar verhaal doet ook denken aan Hem die de vloek van het hout droeg (Galaten 3:13), zodat wie in Hem gelooft niet onder de vloek blijft.
Veelgestelde vragen over Rizpa
Wie was Rizpa in de Bijbel?
Waar staat Rizpa in de Bijbel?
Wat betekent de naam Rizpa?
Waarom ging het tussen Isboseth en Abner om Rizpa?
Waarom werden de zonen van Rizpa gedood?
Hoe lang waakte Rizpa bij haar zonen?
Was het rechtvaardig dat de zonen van Saul moesten sterven?
Wie waren Armoni en Mefiboseth, de zonen van Rizpa?
Wat kunnen wij leren van Rizpa?
Stel een vraag over Rizpa
Wilt u meer weten over Rizpa? Onze AI-gestuurde assistent helpt u met achtergrond, context en diepere inzichten uit de Bijbel.
Stel een vraag over RizpaVerdiep u verder
Bijbelse tijdlijn
Bekijk Rizpa in de context van de bijbelse geschiedenis.
Bijbelse onderwerpen
Ontdek thema's die verbonden zijn met het leven van Rizpa.
Lees de Bijbel
Lees het verhaal van Rizpa in de Bijbel.
Bijbeluitleg
Lees commentaar en uitleg bij de bijbelgedeelten over Rizpa.
AI BijbelAssistent
Stel uw vragen over Rizpa aan onze AI-assistent.
Woordstudie
Bestudeer de oorspronkelijke betekenis van bijbelse namen en begrippen.
Heidelbergse Catechismus
Ontdek de gereformeerde leer over bijbelse personen en thema's.