Elisa en de kruik met olie

De geschiedenis van Elisa en de kruik met olie staat in 2 Koningen 4:1-7. Het is het eerste van meerdere wonderen in dit hoofdstuk, nadat Elisa de opvolger van Elia was geworden (zie Elia wordt opgenomen in de hemel). De hoofdpersoon is een weduwe van wie de Bijbel de naam niet noemt.

Waarom riep de weduwe Elisa om hulp?

De vrouw was de weduwe van een van de zonen der profeten, de leerlingen van de profeten in die tijd. Zij riep tot Elisa: "Uw knecht, mijn man, is gestorven, en gij weet, dat uw knecht den HEERE was vrezende" (2 Koningen 4:1). Nu was de schuldheer gekomen om haar beide kinderen als knechten mee te nemen. Na haar man dreigde zij ook haar zonen te verliezen.

Wat zei Elisa tegen de weduwe met de kruik olie?

Elisa vroeg: "Wat zal ik u doen? Geef mij te kennen, wat gij in het huis hebt" (2 Koningen 4:2). Zij had niets meer, alleen een kruik met olie. Toen gaf Elisa haar een opdracht. Zij moest bij al haar buren lege vaten vragen: "maak er niet weinig te hebben" (2 Koningen 4:3). Daarna moest zij met haar zonen naar binnen gaan, de deur sluiten en de olie in al die vaten gieten. Elk vol vat moest zij wegzetten.

Hoe vulde de olie uit één kruik alle vaten?

De vrouw deed wat Elisa zei. Zij sloot de deur achter zich en haar zonen. De jongens brachten haar de vaten, en zij goot. Toen alle vaten vol waren, vroeg zij haar zoon om nog een vat. Hij antwoordde: "Er is geen vat meer". Direct daarop staat: "En de olie stond stil" (2 Koningen 4:6). Zolang er een leeg vat was, bleef de olie komen. Hoeveel vaten het waren, zegt de tekst niet.

Wat deed de weduwe met de olie?

Zij ging terug naar Elisa, de man Gods, en vertelde wat er gebeurd was. Hij zei: "Ga heen, verkoop de olie, en betaal uw schuldheer; gij dan met uw zonen, leef bij het overige" (2 Koningen 4:7). De opbrengst was genoeg om de schuld af te lossen, en er bleef over om van te leven. Daarmee eindigt de geschiedenis. Direct daarna volgt de geschiedenis van Elisa en de Sunamitische vrouw.

De zonen der profeten waren groepen leerlingen van de profeten, onder andere in Bethel en Gilgal (2 Koningen 2:3; 2 Koningen 4:38). Zij konden getrouwd zijn: deze man had een vrouw en twee zonen. De wet van Mozes kende dat iemand die zijn schuld niet kon betalen, voor een ander ging werken. Wel stelde de wet grenzen: een Israëliet mocht niet als slaaf behandeld worden en moest weer vrij worden (Exodus 21:2; Leviticus 25:39-41). Olijfolie was een gewone handelswaar, voor het eten, de lamp en de zalving. Een jaartal geeft de Bijbel niet; het gebeurde in de tijd van Elisa, waarschijnlijk in de negende eeuw voor Christus.

In 2 Koningen 4:1-7 wordt de HEERE alleen in het eerste vers genoemd, maar Hij is Degene Die werkt. De weduwe beroept zich erop dat haar man "den HEERE was vrezende" (2 Koningen 4:1), en zij gaat terug naar "den man Gods" (2 Koningen 4:7). Het wonder gebeurt op het woord van de profeet. Verderop in hetzelfde hoofdstuk eten honderd mannen en houden over, en daar staat uitdrukkelijk: "naar het woord des HEEREN" (2 Koningen 4:44). De wet had al gezegd dat God het roepen van de weduwe en de wees hoort (Exodus 22:22-23), en de psalm noemt Hem "een Vader der wezen, en een Rechter der weduwen" (Psalm 68:6). In dit ene huis laat Hij zien dat het waar is.

God begint bij wat er is. Elisa vraagt niet eerst wat de vrouw nodig heeft, maar wat zij in huis heeft. Uit bijna niets geeft God overvloed, en Hij geeft zoveel als er lege vaten zijn. Veel uitleggers zien in het lenen en gieten het geloof van de vrouw: zij moest gehoorzamen voordat zij iets zag.

De geschiedenis lijkt op wat God eerder deed bij de weduwe in Sarfath, toen meel en olie niet opraakten (1 Koningen 17:14-16; zie Elia en de raven). De HEERE Die met Elia was, is ook met Elisa. Het Nieuwe Testament noemt deze geschiedenis niet, maar Paulus schrijft: "Doch mijn God zal naar Zijn rijkdom vervullen al uw nooddruft, in heerlijkheid, door Christus Jezus" (Filippenzen 4:19).

God ziet wie geen helper meer heeft. De weduwe had haar man verloren en stond op het punt haar zonen kwijt te raken, maar de HEERE liet haar niet aan de schuldheer over. Daarom vraagt Hij ook van Zijn gemeente om naar weduwen en wezen om te zien: "wezen en weduwen bezoeken in hun verdrukking" (Jakobus 1:27). Diaconale zorg begint niet bij onze goedheid, maar bij Gods hart voor wie zwak is.

Wij mogen met lege handen bij God komen. De vrouw zei eerlijk dat zij "niet met al" had, op één kruik na, en God vulde juist de lege vaten. Dat is geen belofte dat wie genoeg gelooft, rijk wordt: de olie was genoeg voor de schuld en om van te leven. Wel weet onze hemelse Vader wat wij nodig hebben (Mattheüs 6:32). Zie ook Goddelijke voorzienigheid.

God helpt langs de rechte weg. Elisa zei dat de vrouw eerst haar schuldheer moest betalen; pas daarna kwam het leven van wat overbleef. Wie van God ontvangt, gaat ook recht om met wat hij anderen schuldig is (Romeinen 13:8).