Het avondmaal in de Bijbel begint in de nacht waarin Jezus werd verraden, tijdens het laatste avondmaal met Zijn discipelen. De bekendste bijbeltekst over het avondmaal is Lukas 22:19: "Dit is Mijn lichaam, dat voor u gegeven wordt. Doe dat tot Mijn gedachtenis." Als sacrament neemt het Avondmaal een centrale plaats in binnen het christelijk geloof: bij brood en wijn gedenken gelovigen het offer van Christus en verkondigen zij Zijn dood totdat Hij komt (1 Korinthe 11:26). Het Avondmaal wijst daarmee zowel terug naar het kruis als vooruit naar de wederkomst van Christus, wanneer het bruiloftsmaal van het Lam zal worden gevierd. Deze veertien verzen belichten de rijke betekenis van het Avondmaal — van instelling en verbond tot zelfbeproeving en gemeenschap — en bereiden het hart voor op de viering.
14 bijbelteksten voor het avondmaal
1 Korinthe 11:23-26
“Want ik heb van de Heere ontvangen, wat ik u ook heb overgeleverd, dat de Heere Jezus in de nacht waarin Hij werd verraden, brood nam, en nadat Hij gedankt had, brak Hij het en zei: Neem, eet, dit is Mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt. Doe dat tot Mijn gedachtenis. Evenzo nam Hij ook de drinkbeker, na het eten van de maaltijd, en zei: Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in Mijn bloed. Doe dat, zo dikwijls als u die drinkt, tot Mijn gedachtenis. Want zo dikwijls als u dit brood eet en deze drinkbeker drinkt, verkondig de dood van de Heere, totdat Hij komt.”
De instelling van het Avondmaal door Paulus overgeleverd. De kern: gedachtenis aan Christus' offer en verkondiging van Zijn dood tot Hij terugkomt.
Lukas 22:19-20
“En Hij nam brood en nadat Hij gedankt had, brak Hij het en gaf het aan hen met de woorden: Dit is Mijn lichaam, dat voor u gegeven wordt. Doe dat tot Mijn gedachtenis. Evenzo nam Hij ook de drinkbeker na de maaltijd en zei: Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in Mijn bloed, dat voor u vergoten wordt.”
Jezus' eigen woorden bij de instelling van het Avondmaal. Brood en wijn als tekenen van Zijn lichaam en bloed.
Mattheüs 26:27-28
“Hij nam ook de drinkbeker en nadat Hij gedankt had, gaf Hij hun die, en zei: Drink allen daaruit, want dit is Mijn bloed, het bloed van het nieuwe verbond, dat voor velen vergoten wordt tot vergeving van zonden.”
Het bloed van het nieuwe verbond — vergoten tot vergeving van zonden. De kern van het Avondmaal.
Johannes 6:35
“En Jezus zei tegen hen: Ik ben het Brood des levens; wie tot Mij komt, zal beslist geen honger lijden; en wie in Mij gelooft, zal nooit meer dorst hebben.”
Jezus is het ware Brood des levens. In het Avondmaal gedenken we dat Hij onze diepste honger stilt.
1 Korinthe 10:16-17
“De drinkbeker der dankzegging, die wij met dankzegging zegenen, is die niet de gemeenschap met het bloed van Christus? Het brood dat wij breken, is dat niet de gemeenschap met het lichaam van Christus? Omdat het één brood is, zijn wij, hoewel velen, één lichaam, want wij allen hebben deel aan het ene brood.”
Het Avondmaal is gemeenschap: met Christus en met elkaar. Eén brood, één lichaam.
Jesaja 53:5
“Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden verbrijzeld. De straf die ons de vrede aanbrengt, was op Hem, en door Zijn striemen is er voor ons genezing gekomen.”
De profetie die vervuld werd aan het kruis. Bij het Avondmaal gedenken we dit offer van Christus.
Openbaring 3:20
“Zie, Ik sta aan de deur en Ik klop. Als iemand Mijn stem hoort en de deur opent, zal Ik bij hem binnenkomen en de maaltijd met hem gebruiken, en hij met Mij.”
Christus nodigt uit tot maaltijdgemeenschap. Het Avondmaal is een voorproefje van het hemelse feestmaal.
1 Korinthe 11:28
“Maar laat ieder mens zichzelf beproeven, en laat hij zó eten van het brood en drinken uit de drinkbeker.”
Zelfbeproeving hoort bij het Avondmaal. Toets uw hart voordat u deelneemt aan de maaltijd des Heren.
Markus 14:22-24
“En terwijl zij aten, nam Jezus brood en toen Hij het gezegend had, brak Hij het en gaf het hun en zei: Neem, eet, dit is Mijn lichaam. En Hij nam de drinkbeker en nadat Hij gedankt had, gaf Hij hun die, en zij dronken er allen uit. En Hij zei tegen hen: Dit is Mijn bloed, het bloed van het nieuwe verbond, dat voor velen vergoten wordt.”
De instelling van het Avondmaal volgens het Markusevangelie. Jezus verbindt brood en wijn onlosmakelijk aan Zijn offer en het nieuwe verbond.
Johannes 1:29
“De volgende dag zag Johannes Jezus naar zich toe komen en zei: Zie het Lam van God, Dat de zonde van de wereld wegneemt!”
Johannes de Doper wijst Jezus aan als het Lam van God. Bij het Avondmaal gedenken wij dat dit Lam geofferd is tot verzoening van onze zonden.
Hebreeën 9:22
“En bijna alles wordt volgens de wet door bloed gereinigd, en zonder het vergieten van bloed vindt er geen vergeving plaats.”
Zonder bloedstorting geen vergeving. Het Avondmaal herinnert aan het bloed van Christus als grond voor het nieuwe verbond en de vergeving van zonden.
2 Korinthe 13:5
“Onderzoek uzelf of u in het geloof bent, beproef uzelf. Of erkent u niet van uzelf dat Jezus Christus in u is? Of het moet zijn dat u op de proef gesteld niet betrouwbaar blijkt.”
Zelfonderzoek is een wezenlijk onderdeel van de Avondmaalsvoorbereiding. Ben ik oprecht in mijn geloof en wandel ik in gemeenschap met Christus?
Handelingen 2:42
“En zij volhardden in de leer van de apostelen en in de gemeenschap, in het breken van het brood en in de gebeden.”
De eerste christengemeente kwam samen rond het breken van het brood. Het Avondmaal is vanaf het begin een pijler van de christelijke gemeenschap.
Openbaring 19:9
“En hij zei tegen mij: Schrijf: Zalig zijn zij die geroepen zijn tot het avondmaal van de bruiloft van het Lam. En hij zei tegen mij: Dit zijn de waarachtige woorden van God.”
Het Avondmaal op aarde is een voorproefje van het grote bruiloftsmaal van het Lam. Wij vieren het in verwachting van Christus' wederkomst en het eeuwige feest.
Wat is de betekenis van het avondmaal?
De betekenis van het avondmaal is drievoudig: gedachtenis, gemeenschap en verwachting. Het brood verwijst naar het lichaam van Christus dat aan het kruis voor de gelovigen gegeven werd; de wijn naar Zijn bloed, waarmee het nieuwe verbond is bekrachtigd (Mattheüs 26:27-28). Wie het avondmaal viert, gedenkt dus het offer van Christus, oefent gemeenschap met Hem en met de gemeente (1 Korinthe 10:16-17) en ziet vooruit naar Zijn wederkomst. Brood en wijn zijn daarbij tekenen: gewone gaven die heenwijzen naar wat Christus eens en voorgoed gedaan heeft. Over de vraag hoe Christus in brood en wijn aanwezig is, wordt binnen de kerken verschillend gedacht. De rooms-katholieke traditie spreekt van transsubstantiatie, waarbij brood en wijn in wezen lichaam en bloed van Christus worden; de lutherse traditie belijdt een werkelijke tegenwoordigheid in, met en onder de tekenen; en de gereformeerde traditie spreekt van een geestelijke gemeenschap met de gekruisigde en opgestane Christus, door het geloof en door het werk van de Heilige Geest. Wat die tradities delen is de richting: brood en wijn wijzen niet naar zichzelf, maar naar Hem.
Het laatste avondmaal in de Bijbel
Het laatste avondmaal — de paasmaaltijd van Jezus met Zijn twaalf discipelen, aan de vooravond van Zijn kruisiging — staat in drie evangeliën beschreven: Mattheüs 26:17-30, Markus 14:12-26 en Lukas 22:7-23. Johannes 13 vertelt over dezelfde avond hoe Jezus de voeten van Zijn discipelen wast. Tijdens deze maaltijd stelde Jezus het avondmaal in: Hij brak het brood, liet de drinkbeker rondgaan en gaf Zijn lijden en sterven daarmee blijvend een plaats in het hart van de gemeente.
De viering zelf ziet er niet overal hetzelfde uit. In veel gereformeerde en hervormde gemeenten wordt het avondmaal enkele keren per jaar gevierd, vaak vier keer, met een voorbereidingsdienst op de zondag ervoor en een dankzegging erna. In evangelische, anglicaanse en rooms-katholieke gemeenschappen ligt de frequentie hoger, tot wekelijks toe. Ook de vorm verschilt: ergens schuift de gemeente in groepen aan een lange tafel aan, elders staat men in een kring of loopt men naar voren; het brood wordt gebroken of in stukjes doorgegeven, en de wijn gaat rond in één beker of in kleine bekertjes, in sommige gemeenten met druivensap in plaats van wijn. Zelfs de naam wisselt. Naast heilig avondmaal komt u in het Nieuwe Testament de maaltijd van de Heere tegen (1 Korinthe 11:20) en het breken van het brood (Handelingen 2:42 en 20:7); in Afrikaanstalige kerken heet dezelfde viering nagmaal, en in de rooms-katholieke traditie de eucharistie, met de communie als het moment van uitdelen. Achter al die verschillen ligt steeds hetzelfde: brood, wijn en de woorden die Jezus er zelf bij sprak. Weet u niet hoe het in een gemeente gaat waar u te gast bent, vraag het dan vooraf; niemand vindt die vraag vreemd.
Voorbereiding op het heilig avondmaal
In veel gemeenten gaat aan de viering een week van voorbereiding vooraf. De kern daarvan is zelfbeproeving, zoals Paulus die vraagt: "Maar laat ieder mens zichzelf beproeven" (1 Korinthe 11:28). Drie vragen kunnen daarbij helpen: ken ik mijn zonde en schuld, zoek ik mijn behoud niet in mijzelf maar in Christus, en verlang ik ernaar uit dankbaarheid voor Hem te leven? Teksten die zich goed lenen voor een leesrooster of overdenking in de voorbereidingsweek zijn Jesaja 53, Psalm 51, Johannes 6:35 en 1 Korinthe 11:23-32. Na de viering volgt in de gereformeerde traditie de nabetrachting: dankbaar terugzien op wat in brood en wijn is ontvangen.
Wie de week vóór de viering met een vast leesrooster wil doorlopen, kan de zeven dagen langs de lijn van het avondmaal zelf leggen. Dag 1: Psalm 51, het gebed van David om een rein hart. Dag 2: Jesaja 53, de profetie over de lijdende Knecht. Dag 3: Lukas 22:7-23, de instelling tijdens het laatste avondmaal. Dag 4: Johannes 6:22-40, waar Jezus Zichzelf het Brood des levens noemt. Dag 5: 1 Korinthe 11:23-32, met de oproep tot zelfbeproeving. Dag 6: Psalm 116, de psalm van de dankbare die vraagt wat hij de HEERE zal vergelden. Dag 7, de zondag zelf: Openbaring 19:6-9, over het bruiloftsmaal van het Lam. Lees per dag één gedeelte en houd één vraag vast: wat zegt dit gedeelte over Christus, en wat betekent dat voor mij aan de tafel? Op de zondag na de viering pakt de nabetrachting die lijn weer op, nu in de toonsoort van de dankzegging.
Rond het avondmaal wordt op drie momenten gebeden. Vooraf, in de voorbereiding, is het gebed vooral een vraag om zelfkennis. Aan de tafel spreekt de predikant de dankzegging uit over brood en wijn, in het spoor van Jezus Zelf, Die dankte voordat Hij het brood brak (Lukas 22:19). Na de viering volgt de dankzegging voor wat ontvangen is. Wie zelf woorden zoekt voor een van die momenten, hoeft niets bijzonders te bedenken: de Bijbel reikt ze aan, en juist de kortste gebeden zijn hier de sterkste.
Psalm 139:23-24
“Doorgrond mij, o God, en ken mijn hart, beproef mij en ken mijn gedachten. Zie of er bij mij een schadelijke weg is en leid mij op de eeuwige weg.”
Het gebed voor de voorbereiding. Zelfbeproeving is in de Bijbel geen zelfonderzoek in eigen kracht: u vraagt God om te doen wat u zelf niet kunt, namelijk uw eigen hart doorzien.
Lukas 18:13
“O God, wees mij, de zondaar, genadig.”
Het gebed van de tollenaar, en misschien wel het kortste avondmaalsgebed dat er is. Wie met deze woorden aan tafel gaat, komt met lege handen en precies dat is de bedoeling.
Psalm 116:12-13
“Wat zal ik de HEERE vergelden voor al Zijn weldaden aan mij bewezen? Ik zal de beker van het heil heffen en de Naam van de HEERE aanroepen.”
Het gebed voor na afloop. De beker uit deze psalm klinkt mee in de drinkbeker van het avondmaal; de vraag "wat zal ik vergelden" krijgt haar antwoord in een leven van dankbaarheid.
Tips voor het kiezen van een bijbeltekst
Bij het kiezen van een bijbeltekst voor het avondmaal is het belangrijk om na te denken over de context en de mensen voor wie de tekst bedoeld is. Kies een vers dat aansluit bij de sfeer van de gelegenheid en dat herkenbaar is voor de aanwezigen.
De bovenstaande bijbelteksten zijn zorgvuldig geselecteerd en voorzien van uitleg, zodat u begrijpt waarom elk vers past bij het avondmaal. Wilt u meer bijbelteksten ontdekken of heeft u een specifieke vraag? Stel deze dan aan de BijbelAssistent.
Veelgestelde vragen over bijbelteksten voor het avondmaal
Wat is het Heilig Avondmaal?
Het Heilig Avondmaal is het sacrament waarbij de gemeente brood eet en wijn drinkt ter gedachtenis aan het lijden en sterven van Jezus Christus. Het is door Hem zelf ingesteld tijdens het laatste avondmaal (Lukas 22:19-20) en wordt gevierd "totdat Hij komt" (1 Korinthe 11:26).
Waar staat de instelling van het avondmaal in de Bijbel?
De instelling van het avondmaal staat in Mattheüs 26:26-29, Markus 14:22-25 en Lukas 22:19-20. Paulus geeft de instellingswoorden door in 1 Korinthe 11:23-26 — de tekst die in veel kerken bij de viering wordt gelezen.
Wat betekenen brood en wijn bij het avondmaal?
Het brood wijst op het lichaam van Christus, dat aan het kruis voor de gelovigen gegeven is; de wijn wijst op Zijn bloed, het bloed van het nieuwe verbond dat tot vergeving van zonden vergoten is (Mattheüs 26:27-28). Brood en wijn zijn zichtbare tekenen die het geloof richten op het offer van Christus.
Mag ik aan het avondmaal deelnemen?
Dat verschilt per kerk: in veel gemeenten is het avondmaal voor belijdende leden, andere gemeenten nodigen ieder die in Jezus Christus gelooft. De Bijbel vraagt in elk geval om zelfbeproeving vooraf (1 Korinthe 11:28). Leeft deze vraag bij u, bespreek haar dan gerust met de predikant of kerkenraad van uw gemeente.
Wat is het avondmaalsformulier?
Het avondmaalsformulier is de klassieke liturgische tekst uit de gereformeerde traditie die vóór de viering wordt gelezen. Het legt de betekenis van het avondmaal uit, roept op tot zelfbeproeving en nodigt aan de tafel. Van het formulier bestaan ook hertaalde versies in hedendaags Nederlands.
Waarom heet het avondmaal ook de maaltijd van de Heere?
Die naam komt rechtstreeks uit 1 Korinthe 11:20, waar Paulus de samenkomst in Korinthe toetst aan "des Heeren avondmaal" — in hedendaags Nederlands: de maaltijd van de Heere. Het Nieuwe Testament noemt de viering ook "het breken van het brood" (Handelingen 2:42 en 20:7). Alle drie de namen duiden dezelfde maaltijd aan.
Hoe bereid je je voor op het heilig avondmaal?
Door in de week ervoor tijd te nemen voor zelfbeproeving, zoals 1 Korinthe 11:28 vraagt. Praktisch gebeurt dat met gebed, met het lezen van een vast gedeelte per dag en in veel gemeenten met een voorbereidingsdienst op de zondag ervoor. In het leesrooster hierboven staat een indeling van zeven dagen, van Psalm 51 tot Openbaring 19.
Welke bijbeltekst past bij een avondmaalsdienst?
Veelgekozen teksten voor een avondmaalsdienst zijn 1 Korinthe 11:23-26 (de overgeleverde instellingswoorden), Lukas 22:19-20 en Johannes 6:35 ("Ik ben het Brood des levens"). Voor de week van voorbereiding passen Jesaja 53:5 en 2 Korinthe 13:5 over zelfonderzoek.
Meer bijbelteksten voor het avondmaal?
Stel uw vraag aan de BijbelAssistent en krijg direct persoonlijke suggesties met bijbelverwijzingen.