Voorbereiding op het Heilig Avondmaal

De voorbereiding op het Heilig Avondmaal gaat terug op wat Paulus aan de gemeente te Korinthe schreef. Daar werd de maaltijd van de Heere gehouden zonder op elkaar te wachten, en Paulus herinnert de gemeente aan wat hij 'van den Heere ontvangen' had (1 Korinthe 11:23): de instelling in de nacht waarin de Heere Jezus verraden werd. Wie eet zonder 'het lichaam des Heeren' te onderscheiden, haalt zich een oordeel op de hals (1 Korinthe 11:29). Daarom roept hij op tot zelfbeproeving. Het klassieke avondmaalsformulier van de gereformeerde kerken werkt dat uit in drie stukken: de mens bedenkt zijn zonden, hij onderzoekt of hij gelooft dat ze om het lijden en sterven van Christus vergeven zijn, en hij vraagt zich af of hij voortaan God dankbaar wil dienen en in liefde met zijn naaste wil leven. De Heidelbergse Catechismus behandelt het avondmaal in zondag 28 tot 30, en zegt dat het lichaam van Christus 'zo zekerlijk voor mij aan het kruis geofferd en gebroken' is als het brood aan de gelovige gebroken wordt (vraag 75).

Het doel van dit plan is niet dat de lezer zichzelf waardig maakt. De zeven gedeelten wijzen van de zonde naar Christus, Die Zichzelf gaf, en van Christus naar de gemeente die samen eet. De laatste dagen leggen de nadruk op de troost. De Catechismus noemt als gasten aan de tafel van de Heere hen die 'zichzelven vanwege hun zonden mishagen, en nochtans vertrouwen, dat deze hun om Christus wil vergeven zijn' (vraag 81). Hetzelfde antwoord voegt eraan toe dat het mensen zijn 'die ook begeren hoe langer hoe meer hun geloof te sterken en hun leven te beteren', en zegt daarna: 'Maar de hypocrieten en die zich niet met waren harte tot God bekeren, eten en drinken zichzelven een oordeel'. Troost en ernst staan in de Catechismus naast elkaar, en dit plan wil ze niet uit elkaar halen.

Het plan is bedoeld voor wie aan het avondmaal deelneemt en zich in de week ervoor wil voorbereiden, voor wie onlangs belijdenis deed, en ook voor wie niet of nog niet aangaat en wil weten wat er gevraagd wordt. In de gemeente hoort de toegang tot de tafel bij belijdenis en leven, en de kerkenraad ziet daarop toe (vraag 82). Het plan neemt niemand de beslissing om aan te gaan uit handen; wie erover twijfelt, kan er ook met de predikant of een ouderling over spreken.

Het plan telt zeven dagen van vijf tot tien minuten. De lezingen zijn kort, zodat ze ook te lezen zijn naast de voorbereidingspreek die veel gemeenten in die week houden.

Paulus bedenkt deze maaltijd niet zelf. Hij geeft door wat hij 'van den Heere ontvangen' had (1 Korinthe 11:23). Opvallend is het moment dat de Heere Jezus kiest: 'in den nacht, in welken Hij verraden werd' (1 Korinthe 11:23). Terwijl het verraad al gaande is, dankt Hij en geeft Hij Zichzelf. Bij het brood zegt Hij 'dat voor u gebroken wordt' (1 Korinthe 11:24), en de drinkbeker noemt Hij 'het Nieuwe Testament in Mijn bloed' (1 Korinthe 11:25).

Gedachtenis is hier meer dan terugdenken. De Heidelbergse Catechismus zegt dat het lichaam van Christus 'zo zekerlijk voor mij aan het kruis geofferd en gebroken' is, als de gelovige met de ogen ziet dat het brood des Heeren hem gebroken wordt (Heidelbergse Catechismus, vraag 75). Aan de tafel ontvangen de gelovigen dus door het geloof wat de Heere Zelf geeft en Zelf heeft ingesteld: Christus en Zijn weldaden, bezegeld met brood en wijn. En telkens als zij eet en drinkt, kijkt zij ook vooruit: 'zo verkondigt den dood des Heeren, totdat Hij komt' (1 Korinthe 11:26).