BGT vs NBV21: verschillen en keuzeadvies

Het grootste verschil tussen de BGT en de NBV21 zit in het taalniveau. De Bijbel in Gewone Taal is geschreven op taalniveau B1, het niveau dat de Raad van Europa omschrijft als "basisgebruiker". Dat betekent korte zinnen, bekende woorden, weinig bijzinnen en geen theologisch jargon. Moeilijke begrippen als "rechtvaardiging" en "heiliging" worden in de BGT omschreven in woorden die iedereen begrijpt. Beeldspraak wordt verduidelijkt of uitgelegd, zodat de lezer niet hoeft te raden wat er bedoeld wordt.

De NBV21 is geschreven in standaard modern Nederlands, vergelijkbaar met het taalniveau van een kwaliteitskrant of een non-fictie boek. Zinnen zijn langer en complexer dan in de BGT, woordkeuze is gevarieerder, en theologische begrippen worden gewoon gebruikt. De NBV21 verwacht dat de lezer een zekere basiskennis heeft van de Bijbel en het christelijk geloof, of bereid is die al lezend op te bouwen. Tegelijk is de NBV21 geen moeilijke tekst: het Nederlands is vloeiend, helder en goed toegankelijk voor iedereen met een gemiddeld leesniveau.

In de praktijk betekent dit dat de BGT geschikt is voor iedereen, ongeacht opleiding of achtergrond, terwijl de NBV21 iets meer vraagt van de lezer maar daar ook meer nuance en diepgang voor teruggeeft. De keuze hangt af van uw doelgroep en uw doel: maximale begrijpelijkheid of maximale nauwkeurigheid binnen een leesbare vertaling.

De Bijbel in Gewone Taal is bewust gemaakt voor mensen voor wie standaard Nederlands een drempel vormt. Denk aan jongeren die voor het eerst de Bijbel openslaan, aan nieuwkomers in Nederland die de taal nog aan het leren zijn, aan mensen met een lichte verstandelijke beperking, en aan ouderen voor wie moeilijke zinnen en lange teksten vermoeiend zijn geworden. De BGT is ook populair in het pastoraat: geestelijk verzorgers in zorginstellingen en gevangenissen gebruiken de BGT om de Bijbel toegankelijk te maken voor mensen die ver van de kerk staan.

De NBV21 richt zich op het brede kerkelijke publiek. Ze is de standaardvertaling in veel protestantse en katholieke kerken, wordt gebruikt in scholen en catechese, en is de eerste keuze voor veel volwassen bijbellezers die een betrouwbare, moderne vertaling zoeken. De NBV21 is interconfessioneel: ze is bruikbaar in protestantse, katholieke en oecumenische contexten. Voor wie regelmatig de Bijbel leest en enige vertrouwdheid heeft met bijbelse taal en thema's, is de NBV21 een rijke en volwaardige studievertaling.

Beide vertalingen kunnen overigens naast elkaar gebruikt worden. De BGT helpt om snel de kern van een passage te begrijpen, de NBV21 geeft vervolgens de nuances en literaire diepte. In het bijbelonderwijs wordt deze combinatie vaak toegepast.

Zowel de BGT als de NBV21 werken met functionele equivalentie. Dat betekent dat beide vertalingen niet woord voor woord vertalen, maar de betekenis van zinnen en passages overbrengen in natuurlijk Nederlands. Toch verschilt de toepassing van dit principe aanzienlijk.

De NBV21 combineert functionele equivalentie met respect voor de literaire vorm van de grondtekst. Hebreeuwse poezie klinkt als poezie in het Nederlands, Griekse retoriek behoudt haar kracht, en woordspelingen worden waar mogelijk bewaard of gecompenseerd. De NBV21 streeft ernaar dat de Nederlandse lezer dezelfde esthetische ervaring heeft als de oorspronkelijke lezer, voor zover dat kan. Dit maakt de NBV21 tot een vertaling die zowel inhoudelijk nauwkeurig als stilistisch rijk is.

De BGT gaat een stap verder in de richting van begrijpelijkheid. De vertalers hebben niet alleen de betekenis overgebracht, maar ook actief gewerkt aan de toegankelijkheid. Dat betekent: beeldspraak wordt uitgelegd, impliciete informatie wordt expliciet gemaakt, en moeilijke zinsconstructies worden vereenvoudigd. Waar de NBV21 de lezer soms uitdaagt om mee te denken, neemt de BGT de lezer bij de hand. Het gevolg is dat de BGT soms iets van de literaire gelaagdheid verliest, maar daarvoor directe begrijpelijkheid teruggeeft.

Beide vertalingen zijn volwaardige vertalingen vanuit de grondtekst, niet parafrases of navertellingen. Het verschil zit in de mate waarin de vertaling de lezer tegemoetkomt.

De BGT is ontworpen om direct begrepen te worden. De gemiddelde zinslengte is kort, het vocabulaire is beperkt tot bekende woorden, en de structuur is helder. Uit leesonderzoek blijkt dat de BGT begrepen wordt door meer dan 95% van de Nederlandse bevolking, inclusief mensen die moeite hebben met lezen. Voorlezen gaat soepel: de tekst valt goed te volgen zonder dat de luisteraar zinnen hoeft terug te spoelen. Dit maakt de BGT bijzonder geschikt voor gebruik in groepen, in het onderwijs en in situaties waar concentratie beperkt is.

De NBV21 is eveneens goed leesbaar, maar op een hoger taalniveau. Zinnen zijn langer, woordkeuze is rijker en de tekst bevat meer impliciete informatie die de lezer zelf moet interpreteren. Voor volwassenen met een gemiddeld leesniveau is de NBV21 uitstekend te volgen. Voor voorlezen in de eredienst is de NBV21 zelfs bijzonder geschikt: de tekst heeft een natuurlijk ritme en klinkt goed wanneer ze hardop gelezen wordt.

Het verschil wordt vooral zichtbaar bij moeilijke passages: profetische teksten, Paulusbrieven en apocalyptische beelden. In de NBV21 behouden deze passages hun complexiteit en gelaagdheid. In de BGT worden ze vereenvoudigd en verduidelijkt, zodat ook deze teksten zonder uitleg begrepen kunnen worden.

Beide vertalingen zijn interconfessioneel: ze zijn tot stand gekomen onder auspicien van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap en worden gedragen door zowel protestantse als katholieke tradities. Toch verschilt het gebruik in de praktijk.

De NBV21 is de standaardvertaling in de eredienst van veel protestantse en katholieke kerken in Nederland en Vlaanderen. In de Protestantse Kerk Nederland, de Rooms-Katholieke Kerk en veel oecumenische gemeenten wordt de NBV21 gebruikt voor schriftlezingen, prediking en catechese. De vertaling is ook beschikbaar met de deuterocanonieke boeken, wat haar geschikt maakt voor katholiek gebruik.

De BGT wordt minder vaak als primaire vertaling in de eredienst gebruikt. Haar kracht ligt elders: in het pastoraat, in jeugdwerk, in het onderwijs, in alpha-cursussen en in instellingen waar de doelgroep gebaat is bij eenvoudige taal. Steeds meer kerken gebruiken de BGT daarnaast als tweede vertaling, bijvoorbeeld in bijbelstudiegroepen waar deelnemers de NBV21 naast de BGT leggen om een tekst beter te begrijpen.

Voor kerkenraden die overwegen welke vertaling ze aanschaffen, is de vuistregel: de NBV21 als hoofdvertaling voor de eredienst, de BGT als aanvullende vertaling voor toegankelijkheid en bereik.

Sterke punten van de BGT

• Begrijpelijk voor vrijwel iedereen, ongeacht opleiding of achtergrond.
• Ideaal voor eerste kennismaking met de Bijbel.
• Geschikt voor mensen die Nederlands leren als tweede taal.
• Uitstekend voor pastoraat in zorginstellingen en gevangenissen.
• Prettig voor voorlezen aan kinderen en in jeugdgroepen.

Beperkingen van de BGT

• Verliest soms literaire gelaagdheid en poetisch ritme.
• Theologische nuances worden vereenvoudigd.
• Minder geschikt voor diepgaande bijbelstudie.
• Beeldspraak wordt soms wegvertaald, waardoor de oorspronkelijke kracht vermindert.

Sterke punten van de NBV21

• Uitstekende balans tussen nauwkeurigheid en leesbaarheid.
• Literaire kwaliteit: poezie klinkt als poezie, verhalen als verhalen.
• Breed gedragen door protestantse en katholieke kerken.
• Geschikt voor zowel eredienst als persoonlijke studie.
• Inclusief deuterocanonieke boeken in de katholieke editie.

Beperkingen van de NBV21

• Moeilijker te volgen voor beginnende lezers of anderstaligen.
• Functioneel-equivalente methode maakt woordstudie lastiger dan bij formeel-equivalente vertalingen.
• Theologische termen worden niet altijd uitgelegd.
• Voor wie een brontekstgetrouwe vertaling zoekt, is de HSV soms een betere keuze.

Beide vertalingen zijn waardevol en vullen elkaar aan. Het verschil zit niet in kwaliteit maar in doel en publiek. Hieronder vindt u een praktisch keuzeadvies.

Wanneer de BGT de betere keuze is

• U leest de Bijbel voor het eerst en wilt de kern direct begrijpen.
• U leest voor aan kinderen of werkt met jongeren.
• U leert Nederlands als tweede taal en wilt de Bijbel als oefenmateriaal.
• U werkt in het pastoraat met mensen voor wie standaard Nederlands te moeilijk is.
• U wilt een snelle en duidelijke indruk van een bijbelpassage.
• U zoekt een bijbelvertaling voor alpha-cursussen of introductiecursussen.

Wanneer de NBV21 de betere keuze is

• U zoekt een betrouwbare vertaling voor dagelijkse bijbellezing.
• U leest voor in de eredienst of een oecumenische setting.
• U wilt de literaire kwaliteit van de Bijbel ervaren.
• U studeert bijbelteksten in een studiegroep of bij catechisatie.
• U wilt een vertaling die breed aanvaard is in zowel protestantse als katholieke kerken.
• U zoekt een vertaling met een goed evenwicht tussen nauwkeurigheid en toegankelijkheid.

Veel gebruikers kiezen voor beide: de BGT om snel de kern van een tekst te vatten, de NBV21 voor de diepgang en het literaire karakter. Beide vertalingen zijn op BijbelAssistent nog niet beschikbaar wegens licenties; de volledige tekst leest u via debijbel.nl. Op BijbelAssistent vindt u wel bekende bijbelteksten in gewone taal en de volledige Statenvertaling, gratis en met uitleg per vers.