Kaïn en Abel

Genesis 4 vertelt wat er gebeurde in het eerste gezin buiten de hof van Eden. Het is de geschiedenis van twee broers, Kaïn en Abel, en van de eerste doodslag in de Bijbel. Wat in de zondeval begon met één ongehoorzame daad, werkt in de volgende generatie door. In de Statenvertaling heet Abel in dit hoofdstuk Habel.

Wat deden Kaïn en Abel?

Eva baarde een zoon en noemde hem Kaïn. Zij zei erbij dat zij een man van de HEERE verkregen had (Genesis 4:1). Daarna kreeg zij een tweede zoon, Abel. Abel werd een schaapherder en Kaïn een landbouwer (Genesis 4:2). Kaïn deed daarmee het werk waarvoor Adam na de val uit de hof was gezonden: de aardbodem bewerken (Genesis 3:23).

Waarom nam God het offer van Kaïn niet aan?

Na verloop van tijd bracht Kaïn de HEERE een offer van de vrucht van het land. Abel bracht van de eerstgeborenen van zijn schapen, en van hun vet. Dan zegt de tekst: "de HEERE zag Habel en zijn offer aan" (Genesis 4:4). Kaïn en zijn offer zag Hij niet aan (Genesis 4:5). Let op de volgorde: God ziet eerst de mens aan, daarna zijn gave. Hoe Kaïn merkte dat zijn offer niet was aangenomen, vermeldt de tekst niet.

Genesis 4 geeft zelf geen reden. Het Nieuwe Testament wel. Hebreeën 11:4 zegt dat Abel door het geloof een meerdere offerande bracht dan Kaïn, en 1 Johannes 3:12 zegt dat de werken van Kaïn boos waren en die van zijn broer rechtvaardig. Het verschil lag dus eerst bij de offeraar. Of ook de soort offer een rol speelde, daarover verschillen uitleggers; zie de vragen onderaan deze pagina.

Hoe waarschuwde God Kaïn?

Kaïn ontstak zeer, en zijn gezicht betrok (Genesis 4:5). Dan spreekt de HEERE Kaïn aan. Hij vraagt waarom hij ontstoken is en waarom zijn aangezicht vervallen is. En Hij voegt eraan toe: "Is er niet, indien gij weldoet, verhoging? en zo gij niet weldoet, de zonde ligt aan de deur" (Genesis 4:7). God tekent de zonde als iets wat vlak bij de deur ligt, klaar om binnen te komen. Hij waarschuwt Kaïn voordat het kwaad gebeurt, en Hij wijst de weg: weldoen.

Hoe stierf Abel?

Kaïn sprak met zijn broer. Wat hij zei, vermeldt de tekst niet. Toen zij in het veld waren, stond Kaïn tegen Abel op en sloeg hem dood (Genesis 4:8). Meer zegt de Bijbel er niet over: geen wapen en geen verdere aanleiding. De eerste dood waarvan de Bijbel vertelt, is geen sterven van ouderdom, maar een doodslag door de hand van een broer.

Wat vroeg God aan Kaïn na de moord?

Opnieuw begint de HEERE het gesprek. Hij vraagt: "Waar is Habel, uw broeder"? Kaïn antwoordt met een leugen en een wedervraag: "Ik weet het niet; ben ik mijns broeders hoeder"? (Genesis 4:9). Een hoeder is iemand die over een ander waakt, zoals Abel als herder over zijn schapen waakte. God laat Zich niet afschepen: "Wat hebt gij gedaan? daar is een stem des bloeds van uw broeder, dat tot Mij roept van den aardbodem" (Genesis 4:10). Wat Kaïn wilde verbergen, heeft God gehoord.

Wat was de straf van Kaïn?

De HEERE spreekt het oordeel uit. Kaïn wordt vervloekt van de aardbodem die het bloed van zijn broer heeft ontvangen. Het land zal hem zijn vermogen niet meer geven, en hij zal zwervende en dolende zijn op aarde (Genesis 4:11-12). Kaïn antwoordt dat zijn misdaad groter is dan dat zij vergeven wordt. Hij zal voor Gods aangezicht verborgen zijn, en ieder die hem vindt, zal hem doodslaan (Genesis 4:13-14).

Hoe eindigt het verhaal van Kaïn en Abel?

Dan doet God iets onverwachts. Wie Kaïn doodslaat, zal zevenvoudig gewroken worden, "En de HEERE stelde een teken aan Kain; opdat hem niet versloeg al wie hem vond" (Genesis 4:15). Wat dat teken was, zegt de Bijbel niet. Wel waarvoor het diende: als bescherming (Genesis 4:15). De geschiedenis eindigt ermee dat Kaïn uitgaat van het aangezicht des HEEREN en woont in het land Nod, ten oosten van Eden (Genesis 4:16). Daarna volgen in Genesis 4 de nakomelingen van Kaïn en de geboorte van Seth, die Eva kreeg in de plaats van Abel (Genesis 4:25).

De geschiedenis speelt buiten de hof van Eden, in de eerste generatie na de zondeval. Een jaartal valt niet te geven, en de Bijbel noemt geen leeftijden van Kaïn en Abel. Genesis 4 is de eerste plaats in de Bijbel waar het woord offer valt, lang vóór de wet van Mozes. Hoe Kaïn en Abel tot het offeren kwamen, zegt de tekst niet.

De namen dragen betekenis. Eva verklaart de naam Kaïn zelf met het woord verkregen (Genesis 4:1); in het Hebreeuws klinken die woorden op elkaar. De naam Abel lijkt op het Hebreeuwse woord voor adem of damp, hetzelfde woord dat Prediker gebruikt voor ijdelheid (Prediker 1:2). Sommige uitleggers zien daarin een stille aanwijzing voor zijn korte leven; de tekst legt de naam zelf niet uit.

Over de slotzin van Genesis 4:7, "Zijn begeerte is toch tot u, en gij zult over hem heersen", bestaan twee lezingen. Sommige uitleggers betrekken hem op Abel: de jongere broer zou zich naar Kaïn blijven richten, en Kaïn hield zijn plaats als eerstgeborene. Anderen betrekken hem op de zonde, die aan de deur ligt en Kaïn wil overmeesteren; zij wijzen op dezelfde Hebreeuwse woorden tegen Eva in Genesis 3:16. Het land Nod is niet aan te wijzen. De naam klinkt als het Hebreeuwse woord voor dolen in Genesis 4:12.

In deze geschiedenis is God de Handelende. Hij ziet het offer en de offeraar aan, Hij spreekt Kaïn aan voordat het kwaad gebeurt, Hij roept hem ter verantwoording, Hij spreekt het oordeel uit en Hij beschermt de schuldige. Genesis 4 laat zo zien wie God is tegenover een mens die van Hem wegloopt.

God ziet het hart. Hebreeën 11:4 zegt: "Door het geloof heeft Abel een meerdere offerande Gode geofferd dan Kain". De gave van Abel was niet beter omdat hij meer presteerde, maar omdat hij op God vertrouwde. Johannes noemt de andere kant: Kaïn was "uit den boze", en hij sloeg zijn broer dood "omdat zijn werken boos waren, en van zijn broeder rechtvaardig" (1 Johannes 3:12). Godsdienst zonder geloof is voor God geen welgevallig offer.

God waarschuwt en zoekt. De vragen van de HEERE aan Kaïn herinneren aan Zijn vraag aan Adam: "Waar zijt gij"? (Genesis 3:9). God kent het antwoord, en toch geeft Hij de mens de gelegenheid om te belijden. Kaïn doet dat niet; hij liegt. Toch trekt God Zijn hand niet terug. Het teken van Genesis 4:15 is genade midden in het oordeel: het leven van Kaïn blijft in Gods hand en niet in die van mensen die wraak willen nemen.

De zonde breidt zich uit. Na de ongehoorzaamheid in Eden volgt de broedermoord, en later is de aarde "vervuld met wrevel" (Genesis 6:11), wat uitloopt op de zondvloed. Veel uitleggers zien in de twee broers de vijandschap die God in Genesis 3:15 aankondigde tussen het zaad van de vrouw en het zaad van de slang. Johannes wijst in die richting als hij Kaïn "uit den boze" noemt. Tegelijk zet God Zijn belofte voort: Eva zegt bij de geboorte van Seth dat God haar "een ander zaad gezet voor Habel" heeft (Genesis 4:25).

Abel wijst vooruit. De Heere Jezus spreekt over "het bloed des rechtvaardigen Abels" (Mattheüs 23:35). Hebreeën 12:24 stelt daar het bloed van Jezus tegenover, "dat betere dingen spreekt dan Abel". Het bloed van Abel riep om recht tegen de dader; het bloed van Christus spreekt van verzoening voor schuldigen.

God ziet niet alleen wat wij Hem brengen, maar ook wie wij zijn als wij het brengen. Kerkgang, gaven en dienst kunnen van buiten gelijk lijken, zoals twee offers op hetzelfde veld. Het verschil dat Hebreeën 11:4 noemt, is het geloof. Dat vraagt geen grotere prestatie, maar vertrouwen op God Zelf.

God waarschuwt voordat het kwaad doorbreekt. Hij zag de boosheid op het gezicht van Kaïn en sprak hem erop aan. Boosheid en jaloezie zijn geen onschuldige gevoelens die vanzelf overgaan. De Heere Jezus noemt toorn zonder reden tegen een broeder al strafbaar (Mattheüs 5:22), en Johannes schrijft: "Een iegelijk, die zijn broeder haat, is een doodslager" (1 Johannes 3:15). Wie zijn boosheid opmerkt, mag die bij God brengen voordat zij gaat heersen.

God vraagt naar onze broeder. Toen de HEERE vroeg waar Abel was, wierp Kaïn die vraag af met een wedervraag: was hij soms zijns broeders hoeder? God gaf het antwoord met Zijn eigen vraag: "Wat hebt gij gedaan"? (Genesis 4:10). Wij zijn verantwoordelijk voor elkaar: in het gezin, in de gemeente en daarbuiten.

God hoort wat verborgen is. Het bloed van Abel riep van de aardbodem, en God hoorde het. Dat is een ernstige waarheid voor wie kwaad doet, en een troost voor wie onrecht lijdt. Voor wie schuldig staat, is er het bloed van de Middelaar, "dat betere dingen spreekt dan Abel" (Hebreeën 12:24).