Adam in de Bijbel

Levensverhaal

Adam is de eerste mens, de kroon van Gods zesdaagse scheppingswerk. Genesis 1 vertelt het plechtige besluit in de raad van God: "Laten Wij mensen maken naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis" (Genesis 1:26). Na de schepping van hemel en aarde, van licht en zeeën, van planten, zon, maan en dieren, komt de mens als het hoogtepunt, als degene die in bijzondere zin op God mag lijken. Anders dan de andere schepselen draagt de mens het imago Dei — het beeld van God — en daarmee een unieke waardigheid, roeping en verantwoordelijkheid. Genesis 2 geeft het meer persoonlijke verhaal: "Toen vormde de HEERE God de mens uit het stof van de aardbodem en blies de levensadem in zijn neusgaten; zo werd de mens tot een levend wezen" (Genesis 2:7). De naam Adam is verwant aan adamah, "aardbodem" — de mens is uit de aarde genomen en verwijst zo voortdurend naar zijn schepselmatige oorsprong, terwijl de goddelijke levensadem hem boven de overige schepping uittilt. God plaatste Adam in een hof in Eden, een door Hem bereide plaats van vrede, overvloed en gemeenschap. Daar gaf Hij hem een tweeledige opdracht: de hof "te bewerken en te onderhouden" (Genesis 2:15). Adam was geen passieve genieter, maar een cultuurdrager, geroepen om Gods schepping verder te ontplooien en te bewaken. In Genesis 2:19-20 brengt God de dieren bij Adam opdat hij ze namen zou geven — een koninklijke daad die zijn heerschappij over het dierenrijk tot uitdrukking bracht en die ook zijn verstand, taal en onderscheidingsvermogen liet zien. Maar onder alle dieren werd geen hulp gevonden die bij hem paste. Daarom bracht God een diepe slaap over Adam en vormde uit een van zijn ribben de vrouw — Eva — die Adam met vreugde herkende als "been van mijn beenderen en vlees van mijn vlees" (Genesis 2:23). Het huwelijk vindt hier zijn scheppingsgrond: een man en een vrouw, door God samengevoegd, één vlees. In de hof stonden twee bomen die bijzondere betekenis hadden: de boom des levens en de boom van de kennis van goed en kwaad. God gaf Adam één gebod: van alle bomen mocht hij eten, maar van de boom van de kennis van goed en kwaad niet, "want op de dag dat u daarvan eet, zult u zeker sterven" (Genesis 2:17). Dit proefgebod was geen willekeurige beperking, maar een gelegenheid waarin Adam zijn liefde en gehoorzaamheid aan God kon tonen. De gereformeerde theologie spreekt hier van het werkverbond: God trad met Adam, als hoofd van het menselijke geslacht, een verbond aan waarin leven werd beloofd bij gehoorzaamheid en dood werd aangekondigd bij overtreding. De beproeving kwam via de slang, het listigste dier van het veld, achter wiens mond de satan schuilging. In Genesis 3 lezen we de hartverscheurende gebeurtenis van de zondeval. De slang zaaide twijfel aan Gods woord ("Is het echt zo dat God gezegd heeft …?"), draaide Gods dreiging om ("U zult zeker niet sterven") en stelde de duistere verdachtmaking voor dat God iets goeds aan de mens onthield. Eva werd verleid en at; Adam, die blijkens Genesis 3:6 bij haar was, nam het vruchtje aan en at eveneens. Op dat moment braken de ogen van hen beiden open — niet in glorieuze kennis, maar in beschaamde naaktheid, schuld en angst. Zij verstopten zich voor God, naaiden vijgenbladeren aan elkaar, en toen God in de avondkoelte verscheen, trachtten zij Hem te ontvluchten. Op Gods vraag "Waar bent u?" reageerde Adam met afschuif: het was de vrouw, en uiteindelijk de God die haar hem gegeven had. De gevolgen waren zwaar en alomvattend. God sprak het vonnis uit: de slang werd vervloekt, de vrouw zou smart kennen in haar zwangerschap, en Adam zou de aardbodem bewerken met zweet en moeite, totdat hij zou terugkeren tot het stof waaruit hij genomen was (Genesis 3:17-19). Het werkverbond was verbroken. Toch klonk in dat oordeel reeds het eerste evangelie, het protevangelium: "Ik zal vijandschap teweegbrengen tussen u en de vrouw, en tussen uw nageslacht en haar Nageslacht; Dat zal u de kop vermorzelen, en u zult Het de hiel vermorzelen" (Genesis 3:15). Al bij de eerste zonde beloofde God een Verlosser: de Christus die door Zijn lijden en dood de duivel zou overwinnen. God maakte voor Adam en Eva klederen van vellen — met vergoten bloed — en kleedde hen: een eerste aanduiding van plaatsvervangend offer en bedekking van schuld. Verdreven uit de hof, buiten de toegang tot de boom des levens, begon Adams leven "onder de zon". Hij en Eva kregen zonen en dochters, onder wie Kaïn, Abel en Set. In Kaïns broedermoord werd zichtbaar hoe snel de zonde verder vrat; in Sets lijn bleef de roeping van de HEERE bewaard (Genesis 4:26). Adam leefde, volgens Genesis 5:5, in totaal 930 jaar en stierf — de aangekondigde dood voltrok zich, maar niet zonder de belofte van leven door het komende Zaad. In de geslachtslijst van Lukas wordt Jezus teruggevoerd tot "Set, de zoon van Adam, de zoon van God" (Lukas 3:38) — een indicatie dat Adam, als Gods zoon door schepping, wijst naar Christus, Gods Zoon door natuur. In het Nieuwe Testament wordt Adam nadrukkelijk als het hoofd van de gevallen mensheid getekend en als type van Christus. Paulus schrijft: "Zoals door één mens de zonde in de wereld is gekomen, en door de zonde de dood, en zo de dood over alle mensen is gekomen, in wie allen gezondigd hebben" (Romeinen 5:12). En: "Zoals allen in Adam sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden" (1 Korinthe 15:22). Adam is de eerste vertegenwoordiger, Christus de tweede en laatste Adam (1 Korinthe 15:45). Wat in Adam verloren ging — gemeenschap met God, gerechtigheid, heerschappij, leven — wordt in Christus hersteld en overtroffen.