Bijbelteksten voor de catechisatie

“Ontdek mijn ogen, dat ik aanschouwe de wonderen van Uw wet.”

Een gebed om verlichting, voordat het leren begint. Wie de Bijbel opent, heeft meer nodig dan verstand: God moet de ogen openen. Daarom openen veel catecheten er een avond mee, en past hij voorin een catechisatieschrift.

“Opdat gij moogt kennen de zekerheid der dingen, waarvan gij onderwezen zijt.”

Lukas schrijft zijn Evangelie zodat Theofilus zekerheid krijgt over wat hem geleerd is. Het Griekse werkwoord achter "onderwezen" is verwant aan ons woord catechisatie. Het doel van het onderwijs is dus niet alleen kennis, maar zekerheid.

“Onderzoekt de Schriften; want gij meent in dezelve het eeuwige leven te hebben; en die zijn het, die van Mij getuigen.”

De Heere Jezus wijst de Schriftgeleerden erop dat de Schriften van Hem getuigen. Dat is ook de richting van de catechisatie: wie de leer onderzoekt, moet bij Christus uitkomen. Een goede tekst voor de eerste les van een nieuw jaar.

“Al de Schrift is van God ingegeven, en is nuttig tot lering, tot wederlegging, tot verbetering, tot onderwijzing, die in de rechtvaardigheid is; Opdat de mens Gods volmaakt zij, tot alle goed werk volmaaktelijk toegerust.”

Deze tekst zegt waar het onderwijs op rust: de Schrift is van God ingegeven. Hij noemt ook waartoe zij dient: lering, wederlegging, verbetering en onderwijzing. Bruikbaar als les over het gezag van de Bijbel.

“De vreze des HEEREN is het beginsel der wijsheid, en de wetenschap der heiligen is verstand.”

Alle kennis van de leer begint bij ontzag voor God. Zonder die vreze blijft catechisatie een vak; met die vreze wordt het onderwijs voor het leven. Een geschikte motto- of jaartekst voor een catechisatiegroep.

“En gedenk aan uw Schepper in de dagen uwer jongelingschap, eer dat de kwade dagen komen, en de jaren naderen, van dewelke gij zeggen zult: Ik heb geen lust in dezelve.”

De catechisatie valt in de jaren die Prediker de jongelingschap noemt. De tekst roept op om juist dan aan de Schepper te denken. Hij wordt vaak gebruikt als vermaning en uitnodiging tegelijk, aan het begin of het eind van het seizoen.

“En deze woorden, die ik u heden gebiede, zullen in uw hart zijn. En gij zult ze uw kinderen inscherpen, en daarvan spreken, als gij in uw huis zit, en als gij op den weg gaat, en als gij nederligt, en als gij opstaat.”

Inscherpen is herhalen tot het vastzit, en dat is precies wat de catechisatie met vraag en antwoord doet. Ouders beloofden bij de doop hun kinderen te onderwijzen; de catecheet helpt hen daarbij. Bruikbaar op een ouderavond, met de vraag hoe ouders thuis het huiswerk van de catechisatie bespreken.

“Maar heiligt God, den Heere, in uw harten; en zijt altijd bereid tot verantwoording aan een iegelijk, die u rekenschap afeist van de hoop, die in u is, met zachtmoedigheid en vreze.”

Op school, op het werk of in de familie krijgen jongeren vragen over hun geloof. Deze tekst zegt waarom leren nodig is: om verantwoording te kunnen doen, met zachtmoedigheid en vreze. Een goede aanleiding voor een les waarin de groep zelf vragen formuleert.

“En dit is het eeuwige leven, dat zij U kennen, den enigen waarachtigen God, en Jezus Christus, Dien Gij gezonden hebt.”

Kennen is in deze tekst meer dan weten: het is het eeuwige leven zelf. De catechisatie leert over God, maar wil dat de catechisanten Hem leren kennen. Een tekst die het verschil tussen leerstof en geloof duidelijk maakt.

“Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods.”

God werkt het geloof door het horen van Zijn Woord. Dat geeft het onderwijs zijn ernst en zijn hoop. Kort genoeg om als huiswerktekst te leren.

“En dezen waren edeler, dan die te Thessalonica waren, als die het woord ontvingen met alle toegenegenheid, onderzoekende dagelijks de Schriften, of deze dingen alzo waren.”

De Bereërs namen het woord gretig aan en toetsten het dagelijks aan de Schriften. Dat is de houding die een catecheet bij jongeren hoopt te zien: niet alles klakkeloos aannemen, maar zelf nazoeken. Een goede tekst bij een les met opzoekwerk.

“HEERE! maak mij Uw wegen bekend, leer mij Uw paden.”

Een kort gebed om onderwijs: maak bekend, leer. Catechisanten kunnen het zelf bidden voordat zij hun huiswerk maken, en het herinnert eraan dat de eigenlijke Leraar God is. In het volgende vers gaat het gebed verder met "Leid mij in Uw waarheid, en leer mij".

“Het woord van Christus wone rijkelijk in u, in alle wijsheid; leert en vermaant elkander, met psalmen en lofzangen, en geestelijke liederen, zingende den Heere met aangenaamheid in uw hart.”

Leren gebeurt in de gemeente niet alleen vanaf de kansel, maar ook onderling en zingend. Een tekst die past bij een catechisatie die een psalmvers laat leren naast de vraag van de week.

“Geef mij het verstand, en ik zal Uw wet houden; ja, ik zal ze onderhouden met gansen harte.”

Een gebed om verstand, met een belofte erbij: wie begrijpt, wil ook doen. Een passende openingstekst voor een groep die aan een nieuw jaar met nieuwe stof begint.

“De opening Uwer woorden geeft licht, de slechten verstandig makende.”

Licht ontstaat waar Gods woorden geopend worden. De "slechten" zijn hier de eenvoudigen, en dat bemoedigt wie denkt dat de stof te moeilijk is. Een tekst voor wie tegen de catechisatie opziet.

“En, als nieuwgeborene kinderkens, zijt zeer begerig naar de redelijke onvervalste melk, opdat gij door dezelve moogt opwassen;”

Petrus vergelijkt het verlangen naar Gods Woord met de honger van een pasgeboren kind. Een tekst die vraagt naar de houding waarmee de groep begint: niet uit plicht alleen, maar uit begeerte om te groeien.

“Neemt Mijn juk op u, en leert van Mij, dat Ik zachtmoedig ben en nederig van hart; en gij zult rust vinden voor uw zielen.”

"Leert van Mij": Christus Zelf is de Leermeester. De tekst nodigt uit tot leren dat rust geeft in plaats van alleen meer last. Geschikt als jaartekst voor een belijdeniscatechisatie.

“De wijsheid is het voornaamste; verkrijg dan wijsheid, en verkrijg verstand met al uw bezitting.”

Een vader spoort zijn zoon aan wijsheid boven alles te stellen. Voor jongeren die hun avonden over veel bezigheden moeten verdelen, zegt deze tekst wat voorrang verdient.

“En Jezus zeide tot hem: Gij zult liefhebben den Heere, uw God, met geheel uw hart, en met geheel uw ziel, en met geheel uw verstand. Dit is het eerste en het grote gebod. En het tweede aan dit gelijk, is: Gij zult uw naaste liefhebben als uzelven.”

De samenvatting van de wet die de Heere Jezus gaf. In het eerste deel van de Catechismus is dit de maatstaf waaraan de mens zijn ellende leert kennen: wie kan dit volkomen houden? Een lange tekst, maar met een duidelijke opbouw.

“Want zij hebben allen gezondigd, en derven de heerlijkheid Gods; En worden om niet gerechtvaardigd, uit Zijn genade, door de verlossing, die in Christus Jezus is;”

Twee verzen die van ellende naar verlossing lopen: allen hebben gezondigd, en wie gerechtvaardigd wordt, wordt het om niet. Een sleuteltekst bij het overgaan van het eerste naar het tweede deel.

“Jezus antwoordde en zeide tot hem: Voorwaar, voorwaar zeg Ik u: Tenzij dat iemand wederom geboren worde, hij kan het Koninkrijk Gods niet zien.”

Het gesprek met Nicodemus maakt duidelijk dat kennis alleen niet genoeg is: er is wedergeboorte nodig. Juist voor goed onderwezen jongeren een tekst die doordringt tot het persoonlijke.

“Want uit genade zijt gij zalig geworden door het geloof; en dat niet uit u, het is Gods gave; Niet uit de werken, opdat niemand roeme.”

Een kernformule van de reformatorische leer: uit genade, door het geloof, niet uit de werken. Kort genoeg om te leren en rijk genoeg om er een avond over te spreken.

“Jezus zeide tot hem: Ik ben de Weg, en de Waarheid, en het Leven. Niemand komt tot den Vader, dan door Mij.”

Christus als de enige weg tot de Vader. Een leertekst die past bij het tweede deel van de Catechismus, dat over de Middelaar gaat. Hij leent zich ook voor een gesprek over andere godsdiensten.

“En de zaligheid is in geen Anderen; want er is ook onder den hemel geen andere Naam, Die onder de mensen gegeven is, door Welken wij moeten zalig worden.”

Petrus spreekt dit uit voor de Raad. De tekst sluit goed aan bij Johannes 14:6 en kan samen ermee geleerd worden, als twee getuigen van dezelfde waarheid.

“En zijt daders des Woords, en niet alleen hoorders, uzelven met valse overlegging bedriegende.”

Het derde deel van de Catechismus gaat over de dankbaarheid: hoe een verloste mens leeft. Jakobus waarschuwt dat horen zonder doen zelfbedrog is. Een korte, scherpe tekst om dat deel mee af te sluiten.

“Die Zichzelven voor ons gegeven heeft, opdat Hij ons zou verlossen van alle ongerechtigheid, en Zichzelven een eigen volk zou reinigen, ijverig in goede werken.”

Waar Jakobus waarschuwt, wijst Paulus de bron aan: goede werken komen voort uit wat Christus gaf, niet andersom. Zo laat deze tekst de drie delen in één vers zien: ongerechtigheid, verlossing en een volk dat ijverig is in goede werken. Een goede leertekst bij het begin van het deel over de dankbaarheid.

“Van alles, wat gehoord is, is het einde van de zaak: Vrees God, en houd Zijn geboden, want dit betaamt allen mensen.”

Aan het slot van zijn boek vat Prediker samen wat er van alles wat gehoord is overblijft. Op de laatste avond doet deze tekst precies dat: na een seizoen vol vragen en antwoorden blijft dit over.

“Een iegelijk dan, die deze Mijn woorden hoort en dezelve doet, dien zal Ik vergelijken bij een voorzichtig man, die zijn huis op een steenrots gebouwd heeft;”

Het slot van de Bergrede: horen en doen, als een huis op de rots. Een beeld dat jongeren meenemen naar de zomer, en dat goed past bij een korte slotoverdenking.

“Maar wast op in de genade en kennis van onzen Heere en Zaligmaker Jezus Christus. Hem zij de heerlijkheid, beide nu en in de dag der eeuwigheid. Amen.”

De laatste woorden van Petrus' tweede brief, eindigend met Amen. Opwassen in genade en kennis is het doel van elk seizoen. Een geschikte tekst op het kaartje voor de hele groep.

“Indien wij onze zonden belijden, Hij is getrouw en rechtvaardig, dat Hij ons de zonden vergeve, en ons reinige van alle ongerechtigheid.”

Een tekst om mee te geven aan jongeren die in de loop van het seizoen hun eigen schuld zijn gaan zien. Hij wijst op Gods trouw bij het belijden van zonden, en vormt zo ook een brug naar de belijdeniscatechisatie.

“En hetgeen gij van mij gehoord hebt onder vele getuigen, betrouw dat aan getrouwe mensen, welke bekwaam zullen zijn om ook anderen te leren.”

Paulus beschrijft een keten van onderwijs: van hem naar Timotheüs, en van Timotheüs naar anderen die weer anderen leren. Elke catecheet staat in die keten. Een tekst voor het eerste catechetenoverleg van het jaar, of als woord bij het aantreden van een nieuwe catecheet.

“De Heere HEERE heeft Mij een tong der geleerden gegeven, opdat Ik wete met den moede een woord ter rechter tijd te spreken; Hij wekt allen morgen, Hij wekt Mij het oor, dat Ik hore, gelijk die geleerd worden.”

Hier spreekt de Knecht des HEEREN: Hij ontvangt eerst Zelf, elke morgen wekt God Hem het oor. Daarin ligt een les voor wie leert: eerst zelf horen. Een tekst voor de voorbereiding van de les, die eraan herinnert dat de catecheet eerst leerling is.

“En die onderwezen wordt in het Woord, dele mede van alle goederen dengene, die hem onderwijst.”

Ook hier staat in het Grieks het werkwoord waarvan ons woord catechisatie is afgeleid, tweemaal zelfs. Paulus spreekt over de band tussen wie onderwezen wordt en wie onderwijst. Een passende tekst bij een bedankje voor de catecheet.

“Predik het woord; houd aan tijdelijk, ontijdelijk; wederleg, bestraf, vermaan in alle lankmoedigheid en leer.”

Een opdracht die volharding en geduld vraagt: tijdelijk en ontijdelijk, in alle lankmoedigheid. Dat herkent wie een rumoerige groep jongeren voor zich heeft. Geschikt voor een catechetenoverleg aan het begin van het jaar.