Over deze studie
Deze bijbelstudie is het tweede deel bij Deuteronomium. In deel 1 las u de preken van Mozes rondom de wet: zijn terugblik op de woestijnreis, de Tien Geboden en de Sjema, de waarschuwing om de HEERE niet te vergeten in voorspoed, zegen en vloek, de keuze voor het leven en het afscheid op de berg Nebo. Deel 2 leest wat daartussen ligt. In acht sessies leest u hoe Israël verkoren werd uit vrije liefde, hoe Mozes het volk voorhoudt dat het niets verdiend heeft en hoe hij voor het volk in de bres sprong, en daarna vijf gedeelten uit het wetsgedeelte van hoofdstuk 12-26: de plaats van de eredienst, het jaar der vrijlating, de drie feesten, de belofte van een Profeet als Mozes, en de zorg voor de arme, de vreemdeling, de wees en de weduwe met de dankbare belijdenis bij de eerstelingen. De zegen van Mozes over de stammen sluit af. Elke sessie heeft een inleiding, een leeswijzer, vragen die lopen van wat er staat naar wat het betekent en wat u ermee doet, een gebed en een suggestie voor verdere studie. De kernverzen komen uit de Statenvertaling. De gids is geschikt voor persoonlijke studie en voor de bijbelkring.
- Bijbelboek
- Deuteronomium 7, 9, 12, 15-16, 18, 24, 26, 33 (deel 2)
- Sessies
- 8
- Duur
- 8 weken
- Per sessie
- ±39 minuten
Voor wie: Deze studie is bedoeld voor wie deel 1 van de Deuteronomium-bijbelstudie heeft gedaan en verder wil lezen, en voor iedereen die de wetten van Mozes beter wil leren verstaan als Woord van God voor nu. U hebt geen theologische voorkennis nodig, wel enige vertrouwdheid met de Bijbel. De vragen helpen u om nauwkeurig te lezen, de wetten in hun eigen tijd te verstaan, de lijn naar Christus te zien en de tekst op uw eigen leven toe te passen. Geschikt voor persoonlijke stille tijd, voor huiskringen en voor bijbelstudiegroepen in de gemeente.
Wat u leert in deze studie
- Ontdekken dat Israël verkoren werd uit Gods vrije liefde en het land niet kreeg om eigen gerechtigheid, en die lijn doortrekken naar de genade in Christus.
- Begrijpen hoe de wetten van Deuteronomium 12-26 het leven van een verlost volk vormgeven: in de eredienst, in de omgang met geld en schulden, in de feesten en in de rechtspraak.
- Leren zien hoe de herinnering aan de verlossing uit Egypte de drijfveer is voor barmhartigheid met de arme, de vreemdeling, de wees en de weduwe.
- Herkennen hoe de belofte van een Profeet als Mozes in de Heere Jezus vervuld is, en nagaan wat het betekent naar Hem te horen.
- Oefenen in dankbaar gedenken en in het toevertrouwen van het eigen leven aan de eeuwige God, naar het voorbeeld van de belijdenis van Deuteronomium 26 en de zegen van Mozes.
Wat hebt u nodig?
- Een Bijbel (bij voorkeur de Statenvertaling)
- Een notitieboekje of dagboek om antwoorden en inzichten op te schrijven
- Een pen of potlood
Overzicht van de sessies
- 1Verkoren omdat de HEERE u liefhadDeuteronomium 7:1-26 · ±40 minuten
- 2Niet om uw gerechtigheidDeuteronomium 9:1-29 · ±40 minuten
- 3De plaats die de HEERE verkiezen zalDeuteronomium 12:1-32 · ±45 minuten
- 4Het jaar der vrijlatingDeuteronomium 15:1-23 · ±35 minuten
- 5Gij zult immers vrolijk zijnDeuteronomium 16:1-20 · ±35 minuten
- 6Een Profeet als MozesDeuteronomium 18:9-22 · ±30 minuten
- 7Gedenk dat gij een knecht geweest zijtDeuteronomium 24:10-22; 26:1-19 · ±45 minuten
- 8Van onder eeuwige armenDeuteronomium 33:1-29 · ±40 minuten
1Sessie 1: Verkoren omdat de HEERE u liefhad
Deuteronomium 7:1-26±40 minuten
Waar het in deze sessie om gaatU ontdekt dat de Heere Israël niet verkoos om zijn grootte, maar omdat Hij het liefhad, en dat Hij een getrouw God is Die Zijn verbond houdt.
Lees Deuteronomium 7:1-26Gij zult dan weten, dat de HEERE, uw God, die God is, die getrouwe God, welke het verbond en de weldadigheid houdt dien, die Hem liefhebben, en Zijn geboden houden tot in duizend geslachten. — Deuteronomium 7:9 (SV)
- Woord om te onthouden:
die getrouwe God, welke het verbond en de weldadigheid houdt
(Deuteronomium 7:9)- Om te zingen:
- Psalm 105:5 (berijming 1773)
In deel 1 las u de eerste preken van Mozes in de vlakten van Moab: zijn terugblik op de woestijnreis, de Tien Geboden en de Sjema van hoofdstuk 6, en zijn waarschuwing om de HEERE niet te vergeten in voorspoed. Hoofdstuk 7 staat daar precies tussenin en werd in deel 1 overgeslagen. Israël staat aan de oostkant van de Jordaan. Aan de overkant wonen zeven volken die groter en sterker zijn. Mozes zegt twee dingen tegelijk. Het eerste is hard: Israël mag met die volken geen verbond sluiten en moet hun altaren en beelden vernietigen. Het tweede is teder: de HEERE heeft dit kleine volk verkoren, niet omdat het iets voorstelde, maar omdat Hij het liefhad en Zijn eed aan de vaderen hield. Beide horen bij elkaar. Wie zo bemind is, kan niet tegelijk andere goden dienen.
Zo leest u dit gedeelte
Lees het hoofdstuk in drie delen. Vers 1-5 gaat over de volken van Kanaän; let op de reden die vers 4 geeft. Vers 6-16 zegt waarom Israël anders moet leven; let op hoe vaak het woord liefhebben terugkomt, en op wat Israël volgens vers 7 juist niet was. Vers 17-26 gaat over de vrees voor de overmacht; let op het woord gedenken in vers 18 en op het woord allengskens in vers 22. De opdracht tot verbanning in vers 2 is zwaar om te lezen. Lees haar eerlijk en in haar eigen verband: een opdracht voor die ene periode van de inname van het land, en geen voorbeeld voor nu. Neem deze vraag mee: waarom begint Mozes bij Gods liefde, en niet bij de trouw van Israël?
Vragen bij deze sessie
Observatie: wat staat er?
- Welke zeven volken noemt Mozes in vers 1, en wat mag Israël volgens vers 2-5 niet met hen doen? Welke reden geeft vers 4 daarvoor?
- Wat zegt Mozes in vers 6-8 over de reden waarom de HEERE Israël verkoren heeft? Noem wat niet de reden was, en wat wel.
Interpretatie: wat betekent het?
- In vers 9-10 staat de getrouwe God, Die het verbond houdt tot in duizend geslachten, naast Zijn vergelding aan wie Hem haten. Hoe horen Gods trouw en Zijn rechtvaardigheid in dit hoofdstuk bij elkaar?
- De opdracht tot verbanning in vers 2 is moeilijk om te lezen. Lees ook vers 4 en Deuteronomium 9:4-5. Welke twee redenen geeft de tekst zelf, en waarom is dit een unieke opdracht in die geschiedenis en geen voorbeeld voor de omgang met andersdenkenden nu?
- Israël werd verkoren omdat de HEERE het liefhad, niet om zijn grootte (vers 7-8). Lees Efeze 1:4-6 en 1 Petrus 2:9. Hoe spreekt het Nieuwe Testament over de gemeente met dezelfde woorden, en waar ligt de grond van die verkiezing?
Toepassing: wat betekent het voor u?
- Mozes zegt het volk niet te vrezen, maar te gedenken wat de HEERE aan Farao gedaan heeft (vers 17-19). Welke overmacht ziet u op dit moment voor u, en wat uit Gods daden in de Schrift of in uw eigen leven mag u daartegenover zetten?
- Vers 25-26 waarschuwt voor het zilver en goud aan de beelden, dat een strik kan worden. Wat zou in uw leven zo een strik kunnen zijn: iets wat waardevol lijkt, maar uw hart van de Heere aftrekt?
Gebed bij deze sessie
HEERE, getrouwe God, U houdt het verbond en de weldadigheid tot in duizend geslachten. Wij hebben niets in onszelf waarom U ons zou liefhebben, en toch hebt U Uw liefde gezet op wie klein en zwak zijn. Dank U voor die vrije liefde, die wij zien in de gave van Uw Zoon. Bewaar ons hart voor de afgoden van onze tijd, en leer ons U te vrezen en niet de machten om ons heen. Laat ons gedenken wat U gedaan hebt, en daarin rust vinden. Amen.
Verder studeren: Lees 1 Johannes 4:9-10 en 4:19, waar Johannes zegt dat de liefde bij God begint en niet bij ons. Lees ook in deel 1, sessie 4, hoe Mozes in Deuteronomium 10:15 opnieuw zegt dat de HEERE lust had aan de vaderen om hen lief te hebben.
Voor de kringleider
Opzet voor een avond van 60 minuten
Opening: Vraag wie weleens gekozen werd voor iets zonder dat hij het verdiend had. Houd het licht. Lees daarna Deuteronomium 7 samen, verdeeld over enkele lezers.
De kernvragen
- Wat zegt Mozes in vers 6-8 over de reden waarom de HEERE Israël verkoren heeft? Noem wat niet de reden was, en wat wel. (vraag 2)
- In vers 9-10 staat de getrouwe God, Die het verbond houdt tot in duizend geslachten, naast Zijn vergelding aan wie Hem haten. Hoe horen Gods trouw en Zijn rechtvaardigheid in dit hoofdstuk bij elkaar? (vraag 3)
- Israël werd verkoren omdat de HEERE het liefhad, niet om zijn grootte (vers 7-8). Lees Efeze 1:4-6 en 1 Petrus 2:9. Hoe spreekt het Nieuwe Testament over de gemeente met dezelfde woorden, en waar ligt de grond van die verkiezing? (vraag 5)
- Mozes zegt het volk niet te vrezen, maar te gedenken wat de HEERE aan Farao gedaan heeft (vers 17-19). Welke overmacht ziet u op dit moment voor u, en wat uit Gods daden in de Schrift of in uw eigen leven mag u daartegenover zetten? (vraag 6)
Indeling
- 10 min
- Welkom, zingen (Psalm 105:5), gebed en de opening
- 10 min
- Samen lezen: Deuteronomium 7:1-26
- 30 min
- Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
- 10 min
- Gebedsrondje en afsluiting
Als het stil valt: De opdracht tot verbanning in vers 2 roept heftige vragen op. Neem ze serieus maar kort, lees vers 4 en Deuteronomium 9:4-5 erbij, en keer terug naar vers 7-8.
Gebedsrondje: Dank samen dat Gods liefde niet rust op onze grootte of waarde. Bid om bewaring voor wat het hart van de Heere aftrekt. Wie wil, noemt een overmacht waar hij tegenop ziet.
Om te zingen: Psalm 105:5 (berijming 1773)
2Sessie 2: Niet om uw gerechtigheid
Deuteronomium 9:1-29±40 minuten
Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat Israël het land niet krijgt om eigen gerechtigheid, en dat Mozes voor het volk alleen pleit op Gods Naam en verbond.
Lees Deuteronomium 9:1-29Weet dan, dat u de HEERE, uw God, niet om uw gerechtigheid, ditzelve goede land geeft, om dat te erven; want gij zijt een hardnekkig volk. — Deuteronomium 9:6 (SV)
- Woord om te onthouden:
Niet om uw gerechtigheid, noch om de oprechtheid uws harten
(Deuteronomium 9:5)- Om te zingen:
- Psalm 130:2 en 4 (berijming 1773)
In Exodus deel 1, sessie 8, las u hoe Israël aan de voet van de Sinaï het gouden kalf maakte. Hier vertelt Mozes die geschiedenis opnieuw, bijna veertig jaar later, aan de kinderen van die generatie. Hij doet dat niet om het verleden op te rakelen, maar om één gedachte de pas af te snijden. Straks verdrijft de HEERE de volken van Kanaän, en dan zou Israël kunnen denken dat het dit land verdiend heeft. Drie keer weerlegt Mozes daarom de gedachte dat Israël het land verdiend heeft (vers 4, 5 en 6). De volken worden verdreven om hun goddeloosheid, en Israël krijgt het land omdat God Zijn woord aan Abraham, Izak en Jakob houdt. Daarna somt Mozes op waar het volk de HEERE vertoornde, van Horeb tot Kades-barnea. Het hoofdstuk eindigt met zijn voorbede van veertig dagen en nachten, waarin hij alleen pleit op Gods eigen Naam en verbond.
Zo leest u dit gedeelte
Lees eerst vers 1-6 en tel hoe vaak Mozes de gedachte afwijst dat het om de gerechtigheid van het volk gaat. Lees daarna vers 7-24 als een lijst van bewijsstukken: Horeb, Thab-era, Massa, Kibroth-Thaava en Kades-barnea. Let op het woord wederspannig in vers 7 en vers 24, dat het hele gedeelte omsluit. Lees tot slot het gebed van Mozes in vers 25-29 en let op waar hij zich op beroept, en waarover hij juist zwijgt. Neem deze vraag mee: als Israël niets kon aanvoeren, waarom kreeg het dan toch het land?
Vragen bij deze sessie
Observatie: wat staat er?
- Welke twee redenen geeft Mozes in vers 4-5 waarom de HEERE de volken verdrijft en Israël het land geeft? Hoe noemt hij het volk aan het einde van vers 6?
- Wat deed Mozes volgens vers 9, 18 en 25 op de berg, en wat deed hij met de tafelen en met het kalf (vers 17 en 21)?
Interpretatie: wat betekent het?
- Drie keer weerlegt Mozes de gedachte dat Israël het land verdiend heeft (vers 4, 5 en 6). Waarom is die herhaling nodig voor een volk dat op het punt staat een overwinning te behalen? Welke gedachte wil hij voorkomen?
- In zijn gebed (vers 26-29) noemt Mozes geen enkele goede eigenschap van het volk. Waarop pleit hij wel? Wat leert dat over de manier waarop een zondaar tot God kan naderen?
- Lees Titus 3:5 en Efeze 2:8-9. Hoe zegt het Nieuwe Testament over de zaligheid wat Mozes hier over het land zegt? De Heidelbergse Catechismus (zondag 23) belijdt dat wij God niet aangenaam zijn om de waardigheid van ons geloof, maar alleen door de genoegdoening en gerechtigheid van Christus. Waarom is dat een troost en geen vernedering?
- Mozes lag veertig dagen en nachten voor het aangezicht des HEEREN voor het volk neer. Lees Hebreeën 7:25. Wat is het verschil tussen de voorbede van Mozes en die van Christus?
Toepassing: wat betekent het voor u?
- Waar bent u geneigd te denken dat u de zegen van God in uw leven een beetje verdiend hebt? Hoe kan de herinnering aan uw eigen verleden, zoals Mozes die hier oproept, u nederig en dankbaar houden?
- Mozes bad voor een volk dat hem veel verdriet had gedaan, en ook voor Aäron (vers 20). Voor wie zou u, naar zijn voorbeeld, in de voorbede kunnen gaan staan, ook als dat moeite kost?
Gebed bij deze sessie
Heere, HEERE, wij hebben niets om voor U te brengen dan onze schuld. Wij zijn van nature net zo wederspannig als Uw volk in de woestijn. Dank U dat U ons niet geeft wat wij verdiend hebben, maar dat U Uw woord en Uw verbond houdt om Uws Naams wil. Dank U voor de Heere Jezus, Die altijd leeft om voor de Zijnen te bidden. Neem alle roem bij ons weg, en leer ons te leven van Uw genade alleen. Amen.
Verder studeren: Lees Exodus 32:30-34, waar Mozes bereid is uit Gods boek gedelgd te worden voor het volk, en Romeinen 8:33-34 over Christus, Die voor ons bidt. In Exodus deel 1, sessie 8, las u de geschiedenis van het gouden kalf in Exodus 32 zelf.
Voor de kringleider
Opzet voor een avond van 60 minuten
Opening: Kijk kort terug op de verkiezing uit liefde van de vorige avond. Lees daarna Deuteronomium 9 samen, met extra aandacht voor vers 4-6 en vers 25-29.
De kernvragen
- Welke twee redenen geeft Mozes in vers 4-5 waarom de HEERE de volken verdrijft en Israël het land geeft? Hoe noemt hij het volk aan het einde van vers 6? (vraag 1)
- Drie keer weerlegt Mozes de gedachte dat Israël het land verdiend heeft (vers 4, 5 en 6). Waarom is die herhaling nodig voor een volk dat op het punt staat een overwinning te behalen? Welke gedachte wil hij voorkomen? (vraag 3)
- In zijn gebed (vers 26-29) noemt Mozes geen enkele goede eigenschap van het volk. Waarop pleit hij wel? Wat leert dat over de manier waarop een zondaar tot God kan naderen? (vraag 4)
- Waar bent u geneigd te denken dat u de zegen van God in uw leven een beetje verdiend hebt? Hoe kan de herinnering aan uw eigen verleden, zoals Mozes die hier oproept, u nederig en dankbaar houden? (vraag 7)
Indeling
- 10 min
- Welkom, zingen (Psalm 130:2 en 4), gebed en de opening
- 10 min
- Samen lezen: Deuteronomium 9:1-29
- 30 min
- Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
- 10 min
- Gebedsrondje en afsluiting
Als het stil valt: Het verhaal van het gouden kalf kan het gesprek naar oordelen over het volk van toen trekken. Breng het terug naar het eigen hart: waar denken wij zelf dat wij iets verdiend hebben?
Gebedsrondje: Bid in de geest van vers 26-29, zonder te pleiten op eigen goedheid. Wie wil, bidt voor iemand die het hem moeilijk maakt. Dank dat Christus altijd leeft om voor de Zijnen te bidden.
Om te zingen: Psalm 130:2 en 4 (berijming 1773)
3Sessie 3: De plaats die de HEERE verkiezen zal
Deuteronomium 12:1-32±45 minuten
Waar het in deze sessie om gaatU ontdekt dat God Zelf bepaalt waar en hoe Hij gediend wil worden, en dat Zijn dienst vreugde is voor Zijn aangezicht, met het hele huis.
Lees Deuteronomium 12:1-32Al dit woord, hetwelk ik ulieden gebiede, zult gij waarnemen om te doen; gij zult daar niet toedoen, en daarvan niet afdoen. — Deuteronomium 12:32 (SV)
- Woord om te onthouden:
gij zult daar niet toedoen, en daarvan niet afdoen
(Deuteronomium 12:32)- Om te zingen:
- Psalm 84:1 (berijming 1773)
Met hoofdstuk 12 begint het wetsgedeelte van Deuteronomium, dat doorloopt tot en met hoofdstuk 26. Deel 1 sloeg die hoofdstukken over; deze gids leest er vijf sessies uit. Mozes begint niet bij het recht of bij het geld, maar bij de eredienst. In Kanaän stonden overal altaren: op de hoge bergen, op de heuvels en onder elke groene boom. Israël mocht daar niet bij aansluiten. De HEERE zou Zelf een plaats verkiezen om Zijn Naam daar te doen wonen, en daar moest het volk Hem dienen met offers en tienden. Later bleek dat eerst Silo te zijn, waar de tabernakel stond, en daarna Jeruzalem met de tempel. Opvallend is hoe vaak in dit hoofdstuk het woord vrolijk staat. De dienst van God is geen last, maar een maaltijd voor Zijn aangezicht, met het hele huis en met de Leviet.
Zo leest u dit gedeelte
Lees vers 1-14 en onderstreep elke keer de woorden over de plaats die de HEERE verkiezen zal. Let in vers 8-9 op wat Israël tot dan toe deed, ieder wat recht was in zijn eigen ogen, en waarom dat in het land moest veranderen. Lees daarna vers 15-28 over het slachten en eten van vlees, en let op wat vers 16 en 23 over het bloed zeggen. Lees tot slot vers 29-32, waar Mozes waarschuwt om niet te vragen hoe de volken hun goden dienden. Neem deze vraag mee: wie bepaalt in dit hoofdstuk hoe God gediend wordt?
Vragen bij deze sessie
Observatie: wat staat er?
- Wat moet Israël volgens vers 2-3 doen met de plaatsen waar de volken hun goden dienden, en wat zegt vers 5 daartegenover over de plaats van de eredienst?
- Wie mogen er volgens vers 7, 12 en 18 meedoen aan de maaltijd voor het aangezicht des HEEREN? Waarom wordt de Leviet steeds apart genoemd (vers 12 en 19)?
Interpretatie: wat betekent het?
- Vers 4 en vers 31 zeggen dat Israël de HEERE niet mag dienen zoals de volken hun goden dienden. Waarom is de manier waarop God gediend wordt niet onverschillig, ook als de bedoeling goed is?
- Het bloed mocht niet gegeten worden, want het bloed is de ziel (vers 23), en het bloed van de offers kwam op het altaar (vers 27). Lees Leviticus 17:11 en Hebreeën 9:22. Waarom is het bloed zo kostbaar, en hoe wijst dat naar Christus?
- De Heere Jezus zegt tegen de Samaritaanse vrouw dat de ure komt waarin de ware aanbidders de Vader aanbidden in geest en waarheid (Johannes 4:21-24). Wat bleef er na de komst van Christus over van het gebod van de ene plaats, en wat veranderde er?
- Vers 32 verbiedt iets aan Gods woord toe te doen of ervan af te doen. De Heidelbergse Catechismus (zondag 35) leert dat wij God niet anders mogen dienen dan Hij in Zijn Woord bevolen heeft. Waarom is dat een bescherming en geen beperking?
Toepassing: wat betekent het voor u?
- Vreugde voor het aangezicht van God, met het hele huis, is het kenmerk van de dienst in dit hoofdstuk. Hoe beleeft u de zondag en de eredienst: meer als verplichting of als vreugde? Wat zou daarin kunnen groeien?
- Waar loopt u het gevaar God te dienen naar wat recht is in uw eigen ogen (vers 8; vergelijk Richteren 17:6 en 21:25), met eigen voorkeur en eigen gevoel als maatstaf? Hoe kunt u zich laten leiden door wat Hij in Zijn Woord vraagt?
Gebed bij deze sessie
HEERE, onze God, U hebt Zelf de plaats verkozen waar U wilde wonen, en U hebt ons in Uw Zoon de ware tempel gegeven. Vergeef ons wanneer wij U dienen naar onze eigen gedachten, en wanneer de dienst van U voor ons een last is in plaats van een vreugde. Leer ons U te aanbidden in geest en waarheid, naar Uw Woord, zonder daaraan iets toe te doen of af te doen. Maak ons huis een plaats waar wij samen vrolijk zijn voor Uw aangezicht. Amen.
Verder studeren: Lees Jeremia 7:1-15, waar de profeet waarschuwt dat de plaats van Gods Naam geen schuilplaats is voor wie leeft zonder bekering, en Johannes 2:19-21, waar de Heere Jezus spreekt over de tempel van Zijn lichaam.
Voor de kringleider
Opzet voor een avond van 60 minuten
Opening: Vraag wat ieder het meest waardeert aan de zondag. Lees daarna Deuteronomium 12:1-14 en 12:28-32 samen; de verzen over het eten van vlees mag ieder vlot doorlezen.
De kernvragen
- Wie mogen er volgens vers 7, 12 en 18 meedoen aan de maaltijd voor het aangezicht des HEEREN? Waarom wordt de Leviet steeds apart genoemd (vers 12 en 19)? (vraag 2)
- Vers 4 en vers 31 zeggen dat Israël de HEERE niet mag dienen zoals de volken hun goden dienden. Waarom is de manier waarop God gediend wordt niet onverschillig, ook als de bedoeling goed is? (vraag 3)
- Vers 32 verbiedt iets aan Gods woord toe te doen of ervan af te doen. De Heidelbergse Catechismus (zondag 35) leert dat wij God niet anders mogen dienen dan Hij in Zijn Woord bevolen heeft. Waarom is dat een bescherming en geen beperking? (vraag 6)
- Vreugde voor het aangezicht van God, met het hele huis, is het kenmerk van de dienst in dit hoofdstuk. Hoe beleeft u de zondag en de eredienst: meer als verplichting of als vreugde? Wat zou daarin kunnen groeien? (vraag 7)
Indeling
- 10 min
- Welkom, zingen (Psalm 84:1), gebed en de opening
- 10 min
- Samen lezen: Deuteronomium 12:1-32
- 30 min
- Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
- 10 min
- Gebedsrondje en afsluiting
Als het stil valt: Het gesprek kan uitlopen op vergelijkingen tussen kerken en hun eredienst. Houd het bij de tekst en het eigen hart: vraag wat vers 8 en vers 32 over onze maatstaf zeggen.
Gebedsrondje: Bid om vreugde in de dienst van God, voor uzelf en voor de jongeren in de gemeente. Dank samen voor de prediking van Gods Woord. Bid voor de voorgangers en ambtsdragers.
Om te zingen: Psalm 84:1 (berijming 1773)
4Sessie 4: Het jaar der vrijlating
Deuteronomium 15:1-23±35 minuten
Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat God in het jaar der vrijlating een open hand vraagt, omdat Hij Zijn volk eerst Zelf uit de slavernij verloste.
Lees Deuteronomium 15:1-23En gij zult gedenken, dat gij een dienstknecht in Egypteland geweest zijt, en dat u de HEERE, uw God, verlost heeft; daarom gebiede ik u heden deze zake. — Deuteronomium 15:15 (SV)
- Woord om te onthouden:
dat u de HEERE, uw God, verlost heeft
(Deuteronomium 15:15)- Om te zingen:
- Psalm 41:1 (berijming 1773)
In deel 1 las u in Deuteronomium 10:18-19 dat de HEERE het recht doet van wees en weduwe en de vreemdeling liefheeft. Hoofdstuk 15 maakt dat concreet. Om de zeven jaar moest er een jaar der vrijlating zijn, waarin een schuldeiser zijn broeder niet meer mocht manen. Wie arm werd, kon zich als knecht verkopen, maar na zes jaar moest hij vrij weggaan, en niet met lege handen. Het hoofdstuk eindigt met de eerstgeborenen van het vee, die de HEERE toekwamen. De vraag is niet alleen wat Israël moet doen, maar ook waarom. Het antwoord staat in vers 15: Israël was zelf een dienstknecht in Egypte, en de HEERE heeft het verlost. Dat motief komt in deze gids nog vaker terug. Wie zelf door God uit de slavernij is verlost, kan zijn broeder niet in de schuld laten zitten.
Zo leest u dit gedeelte
Lees vers 1-11 over het jaar der vrijlating. Let op de spanning tussen vers 4, waar staat dat er geen bedelaar onder het volk zal zijn, en vers 11, waar staat dat de arme niet zal ophouden. Uitleggers verschillen over de vraag of een schuld in dat jaar helemaal verviel of een jaar werd opgeschort; de tekst zelf legt de nadruk op de houding van het hart (vers 9-10). Lees daarna vers 12-18 over de Hebreeuwse knecht, en ten slotte vers 19-23 over de eerstgeborenen. Neem deze vraag mee: wat heeft het gedenken van Egypte te maken met een open hand?
Vragen bij deze sessie
Observatie: wat staat er?
- Wat moest er volgens vers 1-3 gebeuren aan het einde van zeven jaren? Welk onderscheid maakt vers 3 tussen de broeder en de vreemde?
- Waarvoor waarschuwt Mozes in vers 9, als het jaar der vrijlating nadert? Wat moest de heer volgens vers 13-14 aan zijn knecht meegeven als die vrij werd?
Interpretatie: wat betekent het?
- Vers 4 zegt dat er geen bedelaar onder het volk zal zijn, vers 11 dat de arme niet zal ophouden. Hoe verhouden die twee uitspraken zich? Wat zeggen zij over de wereld waarin Israël leefde, en over wat God van Zijn volk vraagt?
- De wet spreekt hier niet alleen over de hand, maar ook over het hart en het oog (vers 7, 9 en 10). Waarom gaat het God niet alleen om het geven zelf, maar ook om de manier waarop het gebeurt?
- In vers 15 staat de reden voor dit alles: Israël was zelf een dienstknecht in Egypte, en de HEERE heeft het verlost. Lees Mattheüs 18:23-35, de gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht. Hoe legt de Heere Jezus hetzelfde verband tussen ontvangen kwijtschelding en zelf kwijtschelden?
Toepassing: wat betekent het voor u?
- De Heidelbergse Catechismus noemt bij het vierde gebod de christelijke handreiking aan de armen (zondag 38), en bij het achtste gebod het bevorderen van het welzijn van de naaste (zondag 42). Wie is in uw omgeving de arme broeder of zuster, en waar is uw hand misschien dichter dan die zou moeten zijn?
- Christus heeft het handschrift dat tegen ons was aan het kruis genageld (Kolossenzen 2:14). Is er iemand die bij u in de schuld staat, met geld of met woorden, die u zou kunnen vrijlaten omdat u zelf zoveel vergeven is?
Gebed bij deze sessie
Heere, U hebt ons verlost uit een slavernij die veel dieper ging dan die van Egypte, en U hebt onze schuld in Christus kwijtgescholden. Vergeef ons ons dichte hart en ons boze oog, wanneer wij onze naaste niet geven wat wij kunnen geven. Open onze handen voor wie arm is, en maak ons blijmoedig in het geven. Laat ons nooit vergeten waar U ons vandaan hebt gehaald. Amen.
Verder studeren: Lees Exodus 21:1-11, de eerdere wet over de Hebreeuwse knecht, en vergelijk wat Deuteronomium daaraan toevoegt, zoals de gaven bij het vrijlaten. In Exodus deel 2, sessie 3, leest u dat gedeelte uitvoerig. Lees ook 2 Korinthe 9:6-8 over de blijmoedige gever.
Voor de kringleider
Opzet voor een avond van 60 minuten
Opening: Vraag kort of iemand weleens een schuld kwijtgescholden kreeg, groot of klein. Lees daarna Deuteronomium 15:1-18 samen; vers 19-23, over de eerstgeborenen van het vee, mag ieder stil doorlezen.
De kernvragen
- Waarvoor waarschuwt Mozes in vers 9, als het jaar der vrijlating nadert? Wat moest de heer volgens vers 13-14 aan zijn knecht meegeven als die vrij werd? (vraag 2)
- De wet spreekt hier niet alleen over de hand, maar ook over het hart en het oog (vers 7, 9 en 10). Waarom gaat het God niet alleen om het geven zelf, maar ook om de manier waarop het gebeurt? (vraag 4)
- In vers 15 staat de reden voor dit alles: Israël was zelf een dienstknecht in Egypte, en de HEERE heeft het verlost. Lees Mattheüs 18:23-35, de gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht. Hoe legt de Heere Jezus hetzelfde verband tussen ontvangen kwijtschelding en zelf kwijtschelden? (vraag 5)
- Christus heeft het handschrift dat tegen ons was aan het kruis genageld (Kolossenzen 2:14). Is er iemand die bij u in de schuld staat, met geld of met woorden, die u zou kunnen vrijlaten omdat u zelf zoveel vergeven is? (vraag 7)
Indeling
- 10 min
- Welkom, zingen (Psalm 41:1), gebed en de opening
- 10 min
- Samen lezen: Deuteronomium 15:1-23
- 30 min
- Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
- 10 min
- Gebedsrondje en afsluiting
Als het stil valt: Het gesprek kan gaan over armoedebeleid en politiek. Erken dat dit echte vragen zijn, maar breng het terug naar vers 7-10: wat vraagt God van het hart en de hand van Zijn volk?
Gebedsrondje: Bid voor wie in armoede of schulden leeft, dichtbij en ver weg. Wie wil, bidt in stilte voor iemand die hij iets moet vergeven. Dank voor de kwijtschelding die in Christus geschonken is.
Om te zingen: Psalm 41:1 (berijming 1773)
5Sessie 5: Gij zult immers vrolijk zijn
Deuteronomium 16:1-20±35 minuten
Waar het in deze sessie om gaatU ontdekt dat Israëls feesten Gods verlossing en zorg vieren, met een vreugde voor iedereen in huis en poort, en dat zij in Christus vervuld worden.
Lees Deuteronomium 16:1-20Zeven dagen zult gij den HEERE, uw God, feest houden, in de plaats, die de HEERE verkiezen zal; want de HEERE, uw God, zal u zegenen in al uw inkomen, en in al het werk uwer handen; daarom zult gij immers vrolijk zijn. — Deuteronomium 16:15 (SV)
- Woord om te onthouden:
daarom zult gij immers vrolijk zijn
(Deuteronomium 16:15)- Om te zingen:
- Psalm 81:1 (berijming 1773)
Na de vrijlating volgt de feestkalender. Drie keer per jaar moesten alle mannen in Israël voor het aangezicht des HEEREN verschijnen, op de plaats die Hij verkiezen zou en die u in sessie 3 leerde kennen. Het Pascha in de maand Abib herinnerde aan de nacht van de uittocht, met ongezuurde broden die Mozes een brood der ellende noemt. Zeven weken later volgde het feest der weken, bij de oogst van het graan. In het najaar, na de inzameling van dorsvloer en wijnpers, kwam het loofhuttenfeest. Bij elk feest hoort vreugde, en die vreugde is nooit voor de eigen familie alleen: de knecht, de Leviet, de vreemdeling, de wees en de weduwe vieren mee. Het hoofdstuk sluit af met de aanstelling van rechters in de poorten. Wie feest viert voor Gods aangezicht, mag in de poort het recht niet buigen.
Zo leest u dit gedeelte
Lees vers 1-8 over het Pascha en let op het woord gedenken in vers 3. Lees vers 9-12 over het feest der weken en let erop waarnaar de gave zich richt (vers 10). Lees vers 13-17 over het loofhuttenfeest en let op de woorden vrolijk zijn in vers 11, 14 en 15. Maak bij vers 11 en 14 een lijstje van wie er meevieren. Lees tot slot vers 18-20 over de rechters, en let op de verdubbeling van het woord gerechtigheid in vers 20. Neem deze vraag mee: waarom staan feest en recht in één hoofdstuk bij elkaar?
Vragen bij deze sessie
Observatie: wat staat er?
- Welke drie feesten noemt Mozes in dit hoofdstuk, en in welke tijd van het jaar werden zij gevierd? Hoe noemt vers 3 het ongezuurde brood, en waarom moest het zo gegeten worden?
- Wie vieren er volgens vers 11 en 14 mee? Wat zegt vers 16-17 over de manier waarop men voor het aangezicht des HEEREN moest verschijnen?
Interpretatie: wat betekent het?
- Het Pascha herinnerde aan de verlossing uit Egypte. Paulus schrijft dat Christus ons Pascha is, voor ons geslacht (1 Korinthe 5:7). Wat zegt het dat het brood der ellende juist bij de verlossing hoort? Waaraan denkt u daarbij bij het Heilig Avondmaal?
- Het feest der weken lag zeven weken na het begin van de oogst. Op de Pinksterdag, die met dit feest samenviel, werd in Jeruzalem de Heilige Geest uitgestort (Handelingen 2:1-4). Wat zegt het dat God juist een oogstfeest koos om de eerste vrucht van het evangelie binnen te halen?
- Op de laatste dag van het loofhuttenfeest nodigde de Heere Jezus ieder die dorst heeft uit om tot Hem te komen en te drinken (Johannes 7:2 en 7:37-38). Hoe vervult Hij wat dit feest van vreugde over Gods zorg bedoelde?
- Waarom volgt op de feesten direct het gebod over rechters die het gericht niet buigen en geen geschenk nemen (vers 18-20)? Wat heeft een rechtvaardige poort te maken met een vrolijk feest?
Toepassing: wat betekent het voor u?
- Mozes zegt tot een volk dat de HEERE zal zegenen dat het daarom vrolijk zal zijn (vers 15). Is de vreugde in de Heere bij u te zien, in uw huis en in de gemeente? Wat staat die vreugde soms in de weg?
- Wie zijn in uw omgeving de vreemdeling, de wees en de weduwe die bij een feest makkelijk buiten blijven? Hoe kunt u bij de komende christelijke feestdagen iemand bij uw vreugde betrekken?
Gebed bij deze sessie
HEERE, onze God, U hebt Uw volk feesten gegeven om Uw verlossing te gedenken en om U te danken voor de oogst. Dank U dat Christus ons Pascha is, en dat U op het feest der weken Uw Geest hebt uitgestort. Geef ons een vreugde in U die niet alleen ons eigen huis vervult, maar ook ruimte maakt voor wie alleen is. Bewaar ons ervoor dat wij Uw feesten vieren en in het dagelijks leven het recht buigen. Leer ons gerechtigheid na te jagen, tot eer van Uw Naam. Amen.
Verder studeren: Lees Leviticus 23, waar de feesten uitvoeriger beschreven staan, en Nehemia 8:13-18, waar het loofhuttenfeest na de ballingschap opnieuw gevierd wordt met zeer grote blijdschap.
Voor de kringleider
Opzet voor een avond van 60 minuten
Opening: Vraag welk christelijk feest ieder het meest liefheeft, en waarom. Lees daarna Deuteronomium 16:1-17 samen; vers 18-20 bewaart u voor later op de avond.
De kernvragen
- Welke drie feesten noemt Mozes in dit hoofdstuk, en in welke tijd van het jaar werden zij gevierd? Hoe noemt vers 3 het ongezuurde brood, en waarom moest het zo gegeten worden? (vraag 1)
- Het Pascha herinnerde aan de verlossing uit Egypte. Paulus schrijft dat Christus ons Pascha is, voor ons geslacht (1 Korinthe 5:7). Wat zegt het dat het brood der ellende juist bij de verlossing hoort? Waaraan denkt u daarbij bij het Heilig Avondmaal? (vraag 3)
- Waarom volgt op de feesten direct het gebod over rechters die het gericht niet buigen en geen geschenk nemen (vers 18-20)? Wat heeft een rechtvaardige poort te maken met een vrolijk feest? (vraag 6)
- Mozes zegt tot een volk dat de HEERE zal zegenen dat het daarom vrolijk zal zijn (vers 15). Is de vreugde in de Heere bij u te zien, in uw huis en in de gemeente? Wat staat die vreugde soms in de weg? (vraag 7)
Indeling
- 10 min
- Welkom, zingen (Psalm 81:1), gebed en de opening
- 10 min
- Samen lezen: Deuteronomium 16:1-20
- 30 min
- Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
- 10 min
- Gebedsrondje en afsluiting
Als het stil valt: De details van data, offers en de ene plaats kunnen veel tijd kosten. Laat de kring niet gaan rekenen, maar vraag steeds wat het feest over God zegt en voor wie het bedoeld is.
Gebedsrondje: Dank samen voor de verlossing in Christus, ons Pascha. Bid voor wie bij feestdagen alleen is. Wie wil, noemt iemand die hij bij de komende feestdagen wil uitnodigen.
Om te zingen: Psalm 81:1 (berijming 1773)
6Sessie 6: Een Profeet als Mozes
Deuteronomium 18:9-22±30 minuten
Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat God Zijn volk weghoudt bij waarzeggers en doden, en een Profeet belooft naar Wie het moet horen: Christus.
Lees Deuteronomium 18:9-22Een Profeet, uit het midden van u, uit uw broederen, als mij, zal u de HEERE, uw God, verwekken; naar Hem zult gij horen. — Deuteronomium 18:15 (SV)
- Woord om te onthouden:
naar Hem zult gij horen
(Deuteronomium 18:15)- Om te zingen:
- Psalm 78:1 (berijming 1773)
In deel 1 las u bij het grafschrift van Mozes dat er in Israël geen profeet meer opstond zoals hij (34:10), en u zag hoe het Nieuwe Testament daar de Heere Jezus naast zet. In deze sessie leest u de belofte zelf. Mozes weet dat hij binnenkort sterft. Hoe zal Israël dan de wil van God kennen? De volken van Kanaän hadden er hun eigen wegen voor: waarzeggers, tovenaars, mensen die op vogelgeschrei letten en die de doden raadpleegden. Voor Israël is dat alles een gruwel. In plaats daarvan belooft de HEERE een Profeet uit het midden van de broeders, als Mozes, in Wiens mond Hij Zijn woorden zal geven. Die belofte gaat terug op de dag bij Horeb, toen het volk de stem van God niet kon verdragen. Het hoofdstuk sluit af met een toets voor de valse profeet.
Zo leest u dit gedeelte
Lees eerst vers 9-14 en noteer wat er allemaal verboden wordt. Let op vers 13: tegenover al die praktijken vraagt de HEERE dat Zijn volk oprecht met Hem is. Lees daarna vers 15-19 en let op de woorden als mij en als u. Lees vers 16-17 naast Deuteronomium 5:23-28, dat u in deel 1, sessie 2, las, en naast Exodus 20:18-19, waar het volk bij de Sinaï Mozes vraagt om in hun plaats naar God te luisteren. Lees tot slot vers 20-22 over de valse profeet. Ga bij vers 10-11 niet dieper in op de praktijken zelf; het gaat erom wat God ervoor in de plaats geeft. Neem deze vraag mee: waar zoekt een mens leiding en zekerheid als hij niet naar God wil horen?
Vragen bij deze sessie
Observatie: wat staat er?
- Welke praktijken noemt Mozes in vers 10-11? Wat zegt vers 12 over de reden waarom de HEERE de volken van Kanaän verdrijft?
- Wat belooft de HEERE in vers 15 en 18 over de Profeet die komen zal? Waaraan herkent Israël volgens vers 21-22 een woord dat de HEERE niet gesproken heeft?
Interpretatie: wat betekent het?
- Waarom zet Mozes de belofte van de Profeet direct na het verbod op waarzeggerij en het vragen van de doden? Wat zegt dat over de plaats waar het hart van de mens zekerheid zoekt?
- De belofte komt voort uit de vrees van het volk bij Horeb (vers 16-17), en God noemt hun verzoek goed. Waarom had het volk een middelaar nodig om de stem van God te kunnen horen?
- Na de spijziging zeiden de mensen dat Jezus waarlijk de Profeet is Die in de wereld komen zou (Johannes 6:14), en op de berg zei de Vader van Zijn geliefde Zoon dat de discipelen Hem moesten horen (Mattheüs 17:5). De Heidelbergse Catechismus (zondag 12) noemt Christus onze hoogste Profeet en Leraar. Lees ook Hebreeën 1:1-2. In welk opzicht is Hij als Mozes, en in welk opzicht is Hij meer?
Toepassing: wat betekent het voor u?
- Vers 19 zegt dat God het zal zoeken van wie niet hoort naar de woorden van deze Profeet. Hoe hoort u naar Christus in uw dagelijks leven: in het lezen van de Schrift, in de prediking en in het gebed?
- Waar loopt u het gevaar leiding en zekerheid te zoeken buiten Gods Woord om, bijvoorbeeld in gevoelens, tekenen, voorspellingen of de mening van anderen? Wat helpt u om oprecht met de Heere te zijn (vers 13)?
Gebed bij deze sessie
HEERE, onze God, U hebt ons niet overgelaten aan ons eigen zoeken naar zekerheid. Dank U dat U de Profeet hebt verwekt van Wie Mozes sprak, Uw eigen Zoon, in Wiens mond U Uw woorden hebt gegeven. Vergeef ons wanneer wij leiding zoeken waar U die niet beloofd hebt. Open onze oren en ons hart voor Zijn stem, in Uw Woord en in de prediking. Maak ons oprecht met U, en leer ons naar Hem te horen. Amen.
Verder studeren: Lees Handelingen 7:37, waar Stefanus deze belofte aanhaalt, en Johannes 1:21 en 1:46: eerst vraagt men Johannes de Doper of hij de Profeet is, en hij zegt nee; daarna zegt Filippus dat hij Hem gevonden heeft van Wie Mozes in de wet geschreven heeft. In deel 1, sessie 7, las u bij het grafschrift ook Handelingen 3:22-23 en Hebreeën 3:1-6.
Voor de kringleider
Opzet voor een avond van 60 minuten
Opening: Vraag kort waar mensen in onze tijd zekerheid over de toekomst zoeken. Houd het algemeen. Lees daarna Deuteronomium 18:9-22 samen.
De kernvragen
- Wat belooft de HEERE in vers 15 en 18 over de Profeet die komen zal? Waaraan herkent Israël volgens vers 21-22 een woord dat de HEERE niet gesproken heeft? (vraag 2)
- Waarom zet Mozes de belofte van de Profeet direct na het verbod op waarzeggerij en het vragen van de doden? Wat zegt dat over de plaats waar het hart van de mens zekerheid zoekt? (vraag 3)
- Na de spijziging zeiden de mensen dat Jezus waarlijk de Profeet is Die in de wereld komen zou (Johannes 6:14), en op de berg zei de Vader van Zijn geliefde Zoon dat de discipelen Hem moesten horen (Mattheüs 17:5). De Heidelbergse Catechismus (zondag 12) noemt Christus onze hoogste Profeet en Leraar. Lees ook Hebreeën 1:1-2. In welk opzicht is Hij als Mozes, en in welk opzicht is Hij meer? (vraag 5)
- Waar loopt u het gevaar leiding en zekerheid te zoeken buiten Gods Woord om, bijvoorbeeld in gevoelens, tekenen, voorspellingen of de mening van anderen? Wat helpt u om oprecht met de Heere te zijn (vers 13)? (vraag 7)
Indeling
- 10 min
- Welkom, zingen (Psalm 78:1), gebed en de opening
- 10 min
- Samen lezen: Deuteronomium 18:9-22
- 30 min
- Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
- 10 min
- Gebedsrondje en afsluiting
Als het stil valt: Het gesprek kan zich vastzetten op occulte praktijken, horoscopen of spannende verhalen. Benoem kort het gevaar en breng het terug naar vers 15: naar Wie moet Israël horen?
Gebedsrondje: Bid om een hart dat naar Christus hoort, in de Schrift en in de prediking. Wie wil, bidt voor iemand die zekerheid zoekt op een verkeerde plek. Dank voor de Profeet Die God gaf.
Om te zingen: Psalm 78:1 (berijming 1773)
7Sessie 7: Gedenk dat gij een knecht geweest zijt
Deuteronomium 24:10-22; 26:1-19±45 minuten
Waar het in deze sessie om gaatU ontdekt dat Israël barmhartig moest zijn omdat het zelf knecht in Egypte was geweest, en dat dankbaarheid begint bij het vertellen van Gods daden.
Lees Deuteronomium 24:10-22; 26:1-19Maar gij zult gedenken, dat gij een knecht in Egypte geweest zijt, en de HEERE, uw God, heeft u van daar verlost; daarom gebiede ik u deze zaak te doen. — Deuteronomium 24:18 (SV)
- Woord om te onthouden:
gij zult gedenken, dat gij een knecht in Egypte geweest zijt
(Deuteronomium 24:18)- Om te zingen:
- Psalm 103:1 (berijming 1773)
Tussen hoofdstuk 18 en 24 staan veel bepalingen over oorlog, huwelijk, eigendom en reinheid. Deze sessie leest twee gedeelten die samen een lijn trekken: de zorg voor wie zwak staat, en de dankbare belijdenis van wie gezegend is. In Deuteronomium 24 gaat het om het pand van de arme, het loon van de dagloner en de vergeten garf op de akker. Steeds klinkt dezelfde reden: Israël is zelf knecht in Egypte geweest. In Deuteronomium 26 brengt de Israëliet de eerste vruchten van zijn land naar het heiligdom. Hij spreekt dan niet over zijn eigen verdienste, maar vertelt de geschiedenis van een vader die ten onder dreigde te gaan, een verdrukt volk en een God Die hoorde en verloste. Het hoofdstuk eindigt met het verbond: Israël belooft in de wegen van de HEERE te wandelen, en de HEERE neemt Israël aan als volk des eigendoms.
Zo leest u dit gedeelte
Lees Deuteronomium 24:10-22 en maak een lijstje van de mensen voor wie de wet hier opkomt. Let op de reden die in vers 18 en 22 terugkomt. Lees daarna 26:1-11 en let vooral op de belijdenis van vers 5-10: wanneer spreekt de Israëliet over mijn vader, en wanneer gaat hij over op ons en wij? De tekst noemt geen naam, maar wie met weinig volks naar Egypte afreisde, is Jakob, die lang bij Laban in Syrië woonde. Lees dan 26:12-15 over de tienden in het derde jaar, en 26:16-19 over het heden van het verbond. Neem deze vraag mee: hoe verandert dankbaarheid voor wat u ontvangen hebt de manier waarop u met de zwakke omgaat?
Vragen bij deze sessie
Observatie: wat staat er?
- Welke regels geeft Mozes in 24:10-15 over het pand en het loon? Waarom moest het pand van een arme vóór zonsondergang terug (vers 12-13)?
- Voor wie waren de vergeten garf, de olijven aan de takken en de druiven die na de oogst bleven hangen (24:19-21)? Wat moest de Israëliet volgens 26:12-13 in het derde jaar met de tienden doen?
Interpretatie: wat betekent het?
- In 24:18 en 24:22 geeft Mozes dezelfde reden als in hoofdstuk 15 en 16: Israël is zelf knecht in Egypte geweest. Waarom is de herinnering aan de eigen verlossing een sterkere drijfveer voor barmhartigheid dan alleen een gebod?
- De belijdenis van 26:5-10 begint bij een vader die een bedorven Syriër heet, en eindigt bij een land vloeiende van melk en honing. Waarom vertelt de Israëliet bij het brengen van zijn eerstelingen eerst de hele geschiedenis? Wat leert u dat over dankbaarheid?
- Ruth las aren op achter de maaiers op de akker van Boaz (Ruth 2), op grond van de wetten over de nalezing en de vergeten garf (Leviticus 19:9-10; Deuteronomium 24:19). Hoe gebruikte God deze bepalingen om een Moabitische vreemdelinge in de geslachtslijn van David en van Christus te brengen (Ruth 4:17; Mattheüs 1:5)?
- Lees 26:18-19 naast 1 Petrus 2:9-10. Hoe spreekt Petrus over de gemeente met de woorden die hier over Israël gebruikt worden, en wat is volgens hem het doel daarvan?
Toepassing: wat betekent het voor u?
- Het derde deel van de Heidelbergse Catechismus gaat over de dankbaarheid voor de verlossing (zondag 1, vraag 2). Als u uw eigen geschiedenis met God zou vertellen zoals de Israëliet in 26:5-10, waar zou u dan beginnen, en wat zou u noemen?
- Wie is in uw omgeving de dagloner, de vreemdeling, de wees of de weduwe? Wat zou het voor u betekenen om bewust iets van uw oogst voor hen te laten liggen, in geld, in tijd of in aandacht?
Gebed bij deze sessie
Heere, U hebt gehoord en gezien toen Uw volk riep in de verdrukking, en U hebt ook ons verlost door Uw sterke hand in Christus. Leer ons onze geschiedenis met U te vertellen zonder ons eigen werk te roemen, en U de eerstelingen te geven van wat U ons schenkt. Geef ons ogen voor de arme, de vreemdeling, de wees en de weduwe, en een hart dat niet alles voor zichzelf wil houden. Laat ons Uw eigendom zijn, tot lof van Uw Naam. Amen.
Verder studeren: Lees Ruth 2 naast Leviticus 19:9-10 en Deuteronomium 24:19-22, en Jakobus 1:27 over de zuivere godsdienst. In de Ruth-bijbelstudie, sessie 2, leest u hoe Ruth opraapt op de akker van Boaz. Lees ook Efeze 2:11-13: zo kan de gemeente uit de heidenen haar eigen geschiedenis met God vertellen.
Voor de kringleider
Opzet voor een avond van 60 minuten
Opening: Kijk kort terug op het jaar der vrijlating uit hoofdstuk 15. Lees daarna Deuteronomium 24:10-22 en 26:1-15 samen.
De kernvragen
- Voor wie waren de vergeten garf, de olijven aan de takken en de druiven die na de oogst bleven hangen (24:19-21)? Wat moest de Israëliet volgens 26:12-13 in het derde jaar met de tienden doen? (vraag 2)
- In 24:18 en 24:22 geeft Mozes dezelfde reden als in hoofdstuk 15 en 16: Israël is zelf knecht in Egypte geweest. Waarom is de herinnering aan de eigen verlossing een sterkere drijfveer voor barmhartigheid dan alleen een gebod? (vraag 3)
- De belijdenis van 26:5-10 begint bij een vader die een bedorven Syriër heet, en eindigt bij een land vloeiende van melk en honing. Waarom vertelt de Israëliet bij het brengen van zijn eerstelingen eerst de hele geschiedenis? Wat leert u dat over dankbaarheid? (vraag 4)
- Wie is in uw omgeving de dagloner, de vreemdeling, de wees of de weduwe? Wat zou het voor u betekenen om bewust iets van uw oogst voor hen te laten liggen, in geld, in tijd of in aandacht? (vraag 8)
Indeling
- 10 min
- Welkom, zingen (Psalm 103:1), gebed en de opening
- 10 min
- Samen lezen: Deuteronomium 24:10-22; 26:1-19
- 30 min
- Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
- 10 min
- Gebedsrondje en afsluiting
Als het stil valt: Het gesprek over de vergeten garf kan blijven hangen bij landbouw of oude gebruiken. Vraag wat er in onze tijd mee overeenkomt, en breng het terug naar de reden in 24:18 en 24:22.
Gebedsrondje: Dank voor Gods trouw in deze geschiedenis en in ons leven, en dat Hij de vreemdelinge Ruth in de lijn van Christus bracht. Ieder die wil, noemt in één zin een weldaad. Bid voor dagloners, vreemdelingen, wezen en weduwen.
Om te zingen: Psalm 103:1 (berijming 1773)
8Sessie 8: Van onder eeuwige armen
Deuteronomium 33:1-29±40 minuten
Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat Mozes zijn volk voor zijn sterven met een zegen achterlaat, en het toevertrouwt aan de eeuwige God met Zijn eeuwige armen.
Lees Deuteronomium 33:1-29De eeuwige God zij u een woning, en van onder eeuwige armen. — Deuteronomium 33:27 (SV)
- Woord om te onthouden:
De eeuwige God zij u een woning, en van onder eeuwige armen
(Deuteronomium 33:27)- Om te zingen:
- Psalm 90:1 (berijming 1773)
In deel 1 las u het lied van Mozes, zijn afscheid op de berg Nebo en het grafschrift. Daartussen staat de zegen, die deel 1 alleen noemde. Mozes, de man Gods, zegent de stammen van Israël voor zijn dood, zoals Jakob eens zijn zonen zegende in Genesis 49. Hij begint niet bij de stammen, maar bij God: de HEERE kwam van Sinaï en gaf Zijn volk een vurige wet. Dan volgt een zegen voor bijna elke stam. Levi krijgt de taak om Gods rechten en wet te leren en te offeren. Benjamin heet de beminde des HEEREN, en Jozef krijgt de rijkste zegen over zijn land. Simeon wordt niet genoemd; waarom niet, zegt de tekst niet. Het slot gaat weer over God Zelf: de eeuwige God is de woning van Zijn volk, en daaronder zijn eeuwige armen.
Zo leest u dit gedeelte
Lees vers 1-5 en vers 26-29 eerst samen: het begin en het einde van de zegen gaan over God, en de stammen staan daartussen. Lees daarna de zegen per stam (vers 6-25). Sommige zegeningen zijn kort en beeldend, en de betekenis is niet overal zeker; blijf bij wat de tekst duidelijk zegt. Let vooral op Levi (vers 8-11), Benjamin (vers 12) en Jozef (vers 13-17). Lees het slot langzaam en let op de vraag in vers 29. Neem deze vraag mee: wat maakt een volk gelukzalig volgens Mozes?
Vragen bij deze sessie
Observatie: wat staat er?
- Hoe wordt Mozes in vers 1 genoemd? Hoe beschrijft hij in vers 2-5 de komst van de HEERE en de gave van de wet?
- Wat zegt Mozes over Levi (vers 8-11), over Benjamin (vers 12) en over Jozef (vers 13-17)? Let bij Jozef op de manier waarop God in vers 16 genoemd wordt.
Interpretatie: wat betekent het?
- De zegen begint en eindigt bij God (vers 2-5 en 26-29). Wat zegt die opbouw over de bron van de zegen voor de stammen?
- Levi krijgt de taak om Jakob de rechten van God en Israël Zijn wet te leren (vers 10). Waarom staat het onderwijzen van Gods Woord voorop bij de stam die geen eigen land kreeg?
- Vers 27 noemt God een woning en spreekt van eeuwige armen. Het opschrift van Psalm 90 noemt dezelfde Mozes de man Gods, en die psalm begint met God als toevlucht van geslacht tot geslacht. Wat betekent het dat een sterfelijk mens als Mozes aan het einde van zijn leven zijn volk aan de eeuwige God toevertrouwt?
- Vers 29 noemt Israël gelukzalig, een volk verlost door de HEERE. De Heidelbergse Catechismus begint in zondag 1 met de enige troost: dat ik met lichaam en ziel het eigendom ben van mijn getrouwe Zaligmaker Jezus Christus. Hoe sluit die troost aan op het slot van de zegen van Mozes?
Toepassing: wat betekent het voor u?
- Mozes zegent het volk vlak voor zijn dood, en laat het niet achter met verwijten maar met een zegen. Wat wilt u, zoals Mozes, doorgeven aan wie na u komen: uw kinderen, kleinkinderen of jongeren in de gemeente?
- Terugkijkend op deze acht sessies door het hart van Deuteronomium: welk gedeelte heeft u het meest geraakt? Wat betekent het voor u dat onder alles wat u in dit leven draagt eeuwige armen zijn?
Gebed bij deze sessie
HEERE, eeuwige God, U bent de woning van Uw volk van geslacht tot geslacht, en onder ons zijn Uw eeuwige armen. Dank U dat U Uw volk liefhebt en zegent, niet om wat het is, maar om wie U bent. Dank U dat wij in Christus mogen behoren bij een volk dat door U verlost is, met U als Schild van onze hulp. Wanneer wij moe worden of bang zijn voor het einde, draag ons dan en houd ons vast. Leer ons ook anderen te zegenen, zoals Mozes deed. Amen.
Verder studeren: Lees Genesis 49, de zegen van Jakob over zijn zonen, en vergelijk wat daar over Levi en Simeon gezegd wordt (Genesis 49:5-7) met Deuteronomium 33:8-11, en lees Exodus 32:26-29 om te zien hoe de vloek over Levi een zegen werd. Lees ook Psalm 90 als het gebed van dezelfde man Gods. In deel 1, sessie 7, las u het afscheid van Mozes op de berg Nebo.
Voor de kringleider
Opzet voor een avond van 60 minuten
Opening: Vraag wie zich een zegen of afscheidswoord van een ouder of grootouder herinnert. Lees daarna Deuteronomium 33:1-5 en 33:26-29 samen; de zegen over de stammen kort per stam.
De kernvragen
- Hoe wordt Mozes in vers 1 genoemd? Hoe beschrijft hij in vers 2-5 de komst van de HEERE en de gave van de wet? (vraag 1)
- De zegen begint en eindigt bij God (vers 2-5 en 26-29). Wat zegt die opbouw over de bron van de zegen voor de stammen? (vraag 3)
- Vers 27 noemt God een woning en spreekt van eeuwige armen. Het opschrift van Psalm 90 noemt dezelfde Mozes de man Gods, en die psalm begint met God als toevlucht van geslacht tot geslacht. Wat betekent het dat een sterfelijk mens als Mozes aan het einde van zijn leven zijn volk aan de eeuwige God toevertrouwt? (vraag 5)
- Mozes zegent het volk vlak voor zijn dood, en laat het niet achter met verwijten maar met een zegen. Wat wilt u, zoals Mozes, doorgeven aan wie na u komen: uw kinderen, kleinkinderen of jongeren in de gemeente? (vraag 7)
Indeling
- 10 min
- Welkom, zingen (Psalm 90:1), gebed en de opening
- 10 min
- Samen lezen: Deuteronomium 33:1-29
- 30 min
- Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
- 10 min
- Gebedsrondje en afsluiting
Als het stil valt: De zegen over de afzonderlijke stammen bevat veel moeilijke beelden en namen. Laat de kring niet elke stam uitzoeken, maar keer steeds terug naar het begin en het slot over God.
Gebedsrondje: Bid voor de kinderen, kleinkinderen en jongeren van de kring. Wie wil, zegt in één zin wat hij hun zou willen meegeven. Dank voor de eeuwige armen waaronder de Zijnen gedragen worden.
Om te zingen: Psalm 90:1 (berijming 1773)
Toets uw kennis: De woestijnreis: veertig jaar onderweg
Tips voor het groepsgesprek
- Begin elke sessie met een korte terugblik: wat is de deelnemers bijgebleven van de vorige keer, en waar zagen zij in de afgelopen week iets van Gods trouw of van Zijn zorg voor de zwakke?
- Deuteronomium 12-26 bevat veel bepalingen die ver van ons af lijken te staan. Vraag daarom steeds eerst wat de wet in die tijd voor Israël betekende, en pas daarna wat God daarin over Zichzelf zegt en wat dat voor de gemeente nu betekent. Laat het gesprek niet uitlopen op hedendaagse politiek of staatsrecht.
- Ga bij hoofdstuk 7 rustig en eerlijk te werk. Laat de moeilijke opdracht tot verbanning niet weg, maar lees haar in haar eigen verband: een unieke opdracht in die geschiedenis, geen voorbeeld voor nu. Geef ruimte aan wie er moeite mee heeft, zonder het gesprek te laten afdwalen.
- Sluit elke sessie af met een concreet voornemen en met gebed. Vraag elke deelnemer wat hij of zij deze week wil meenemen uit wat we gelezen hebben, bijvoorbeeld voor iemand die in de gemeente of in de buurt aan de rand staat.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil met deel 1?
Deel 1 leest in zeven sessies de preken van Mozes rondom de wet: de terugblik op de woestijnreis, de Tien Geboden en de Sjema, de waarschuwing in voorspoed, wat de HEERE vraagt, zegen en vloek, de keuze voor het leven en het afscheid van Mozes. Deel 2 leest in acht sessies wat daartussen ligt: de preken over verkiezing (hoofdstuk 7) en genade (hoofdstuk 9), vijf sessies uit het wetsgedeelte van hoofdstuk 12-26 over de eredienst, het jaar der vrijlating, de feesten, de Profeet als Mozes en de zorg voor de zwakke, en tot slot de zegen van Mozes over de stammen (hoofdstuk 33). Samen vormen de twee delen een doorlopende studie door het boek.
Moet ik eerst deel 1 gedaan hebben?
Nee, elke sessie is ook los te volgen. Het helpt wel, omdat deel 1 de grondtoon van het boek legt: de Sjema, de liefde tot God en de oproep om niet te vergeten. De wetten van deel 2 werken die grondtoon uit in het gewone leven, in de eredienst, in de omgang met geld en in de zorg voor de zwakke. Waar dat nodig is, noemt de inleiding van een sessie kort wat u in deel 1 las.
Hoe moet ik de opdracht tot verbanning in Deuteronomium 7 verstaan?
De tekst noemt zelf twee redenen: het oordeel over de goddeloosheid van de volken van Kanaän (9:4-5) en de bescherming van Israël tegen afgoderij (7:4). God had eeuwen geduld met deze volken (Genesis 15:16), en Hij dreigt Israël met hetzelfde oordeel als het hun goden gaat dienen (8:19-20). Het was een opdracht van God Zelf voor die ene periode van de inname van het land, en geen algemene regel. Het Nieuwe Testament geeft de gemeente het zwaard van de Geest, dat is Gods Woord (Efeze 6:17), en geen opdracht tot geweld. De sessie leest het hoofdstuk daarom eerlijk en zorgvuldig, en legt de nadruk op wat Mozes zelf benadrukt: de vrije liefde van God.
Gelden de wetten uit Deuteronomium 12-26 nog voor christenen?
De Nederlandse Geloofsbelijdenis (artikel 25) zegt dat de ceremoniën en schaduwen van de wet met de komst van Christus opgehouden hebben, maar dat de gemeente de getuigenissen uit de wet en de profeten blijft gebruiken, ook om het leven in alle eerbaarheid naar Gods wil in te richten. De bepalingen voor Israël als volk in het land zijn niet zonder meer over te zetten op een staat van nu. Toch zeggen zij veel over wie God is en wat Hij van Zijn volk vraagt: eerlijk recht, een open hand voor de arme en vreugde voor Zijn aangezicht. Daarom leest deze gids ze als Woord van God voor nu, zonder er politiek beleid uit af te leiden.
Wie is de Profeet van Deuteronomium 18?
Het Nieuwe Testament past deze belofte toe op de Heere Jezus: Petrus in Handelingen 3:22-23 en Stefanus in Handelingen 7:37. Ook in de tijd van Jezus leefde de verwachting van de Profeet die komen zou (Johannes 1:21; 6:14). Tegelijk zorgde God in de tussentijd voor profeten die Zijn woord spraken, en vers 20-22 geeft een toets om ware en valse profeten te onderscheiden. De Heidelbergse Catechismus noemt Christus onze hoogste Profeet en Leraar (zondag 12).
Hoeveel tijd heb ik per sessie nodig?
Reken op 30 tot 45 minuten per sessie voor het lezen, de vragen en het gebed. Hoofdstuk 9, hoofdstuk 12 en de sessie met hoofdstuk 24 en 26 zijn de langste gedeelten; Deuteronomium 18:9-22 is kort. In een groep duurt het vaak iets langer door het gesprek.