Bijbelstudie voor jongeren: trouw aan God in uw jonge jaren

Nebukadnezar belegert Jeruzalem, en een deel van de vaten van het huis Gods wordt naar het huis van zijn god in Sinear gebracht (vers 1-2). Het lijkt een overwinning van de goden van Babel. Maar vers 2 zegt: de HEERE gaf Jojakim in zijn hand. God stuurt dit, als straf op de ontrouw van Zijn volk, zoals Hij al lang tevoren had aangekondigd (2 Koningen 20:17-18).

De koning wil jongens zonder gebrek, knap en verstandig (vers 4). Zij krijgen een opleiding van drie jaar in de taal en boeken van de Chaldeeën (vers 4-5), eten en wijn van de tafel van de koning (vers 5), en nieuwe namen (vers 7). Zo wil Babel hen helemaal Babylonisch maken. De kanttekening zegt dat zij namen van afgoden moesten dragen.

Daniël neemt in zijn hart voor dat hij zich niet zal ontreinigen (vers 8). Hij doet dat niet met protest, maar vraagt beleefd toestemming. Als de overste bang is, stelt hij aan Melzar een proef voor: tien dagen groente en water, en dan vergelijken (vers 12-13). Hij is vastberaden, maar vriendelijk en wijs. De kanttekening zegt dat zijn vrienden hetzelfde deden.

De taal en de boeken leren was geen zonde; ook Mozes werd onderwezen in alle wijsheid der Egyptenaren (Handelingen 7:22). Maar het eten raakte zijn geweten. De kanttekening noemt spijzen die God in de wet verboden had (Leviticus 11), en voedsel dat met afgodendienst besmet werd. Daniël onderscheidt wat mag en wat hem van God losmaakt. Dat onderscheid is ook nu nodig.

Niet de groente maakte Daniël sterk, maar God. God gaf hem genade en barmhartigheid bij de overste (vers 9), en God gaf de vier jongens wetenschap, verstand en wijsheid (vers 17). Daniël was trouw, maar het succes was een gave. Zo blijft trouw nederig: wij verdienen niets, God geeft. En de Heere Jezus is Degene Die volkomen trouw was, ook voor wie tekortschiet.

Denk aan een klas waar over God gelachen wordt, een stage waar dingen gevraagd worden die niet kloppen, of wat u online ziet en deelt. Niemand hoeft een voorbeeld te noemen. Daniël koos een grens en hield die vriendelijk vol. Wat helpt: vooraf in uw hart een besluit nemen (vers 8), voordat de verleiding komt, en God om genade vragen.

Daniël, Hananja, Misaël en Azarja hoorden bij elkaar (vers 6 en 11). Samen lukte wat alleen moeilijk was; in Daniël 2:17-18 bidden zij ook samen. Denk aan vrienden, ouders, een jeugdleider of iemand uit de gemeente. Wie niemand weet te noemen, mag God om zulke mensen vragen, en kan zelf zo iemand voor een ander worden.

De vraag is: waarmee zal de jongeling zijn pad zuiver houden (vers 9)? De kanttekening zegt: bij welk middel. Het antwoord is: als hij het houdt naar Uw woord. Niet door eigen kracht, wilskracht of goede vrienden alleen, maar door zich te houden aan wat God zegt. Een pad is de weg die u dagelijks gaat, met al uw keuzes.

U vindt onder andere: woord (vers 9 en 16), geboden (vers 10), rede (vers 11), inzettingen (vers 12 en 16), rechten (vers 13), getuigenissen (vers 14), bevelen (vers 15) en paden (vers 15). Elk woord laat een andere kant van Gods Woord zien: het gebiedt, het getuigt, het wijst de weg. Het is geen kil wetboek, maar het woord van Gods mond (vers 13).

Hij zoekt God met zijn hele hart (vers 10), verbergt het Woord in zijn hart (vers 11), vertelt het met zijn lippen (vers 13), is er vrolijk over (vers 14), overdenkt het en let erop (vers 15), vermaakt zich erin en vergeet het niet (vers 16). Hart, mond en gedachten doen allemaal mee. Bijbellezen is meer dan een stukje lezen en weer doorgaan.

Verbergen is hier: zorgvuldig wegleggen, zoals een schat, zodat het er is wanneer u het nodig hebt. Wie een vers kent, heeft het bij zich op het moment van de verleiding. De Heere Jezus deed dat Zelf: Hij antwoordde de duivel met de woorden er is geschreven (Mattheüs 4:4). Het Woord in het hart maakt de strijd niet overbodig, maar geeft een wapen (Efeze 6:17).

Hij zoekt God met zijn hele hart, en toch bidt hij: laat mij niet afdwalen (vers 10), leer mij Uw inzettingen (vers 12). Hij weet dat hij zich niet zelf zuiver kan houden. Dat maakt de psalm eerlijk. Wie het Woord wil bewaren, heeft God nodig om het te verstaan en te doen. De Catechismus zegt in zondag 7 dat de Heilige Geest het geloof door het Evangelie in het hart werkt.

Denk aan sport, muziek, vrienden, een telefoon, een baan of geld. Die dingen zijn niet slecht, maar ze kunnen de eerste plaats innemen. De dichter is vrolijker in de weg van Gods getuigenissen dan over allen rijkdom (vers 14). Dat is geen plicht die hij moet opbrengen, maar een vreugde die groeit naarmate hij God beter leert kennen. Niemand hoeft zijn antwoord hardop te geven.

Kies een kort vers, bijvoorbeeld vers 9 of vers 11. Schrijf het op een kaartje of in de notitie-app, en lees het elke ochtend en avond. Na een week kent u het. Ouders en jeugdleiders kunnen meedoen. Vers 16 zegt: Uw woord zal ik niet vergeten. Een vers dat u kent, gaat mee naar plaatsen waar geen Bijbel open ligt.

In woord (wat u zegt), in wandel (hoe u leeft), in liefde (hoe u met anderen omgaat), in den geest (de kanttekening zegt: ijver of gaven van de Geest), in geloof (vertrouwen op God en trouw) en in reinheid (zuiverheid in gedachten en gedrag). Het gaat om het hele leven, niet alleen om wat er in de kerk zichtbaar is.

Lichamelijke oefening is tot weinig nut, maar godzaligheid is tot alle dingen nut (vers 8). De kanttekening noemt twee uitleggingen: training van het lichaam, of uiterlijke vrome oefeningen zoals onthouding van spijzen (vergelijk vers 3). Hoe dan ook: wat alleen het uiterlijke raakt, helpt maar voor even. Godzaligheid heeft de belofte van dit leven en van het toekomende.

Hij moet aanhouden in het lezen, het vermanen en het leren (vers 13), de gave niet verzuimen (vers 14), deze dingen bedenken en erin bezig zijn (vers 15), en acht hebben op zichzelf en op de leer (vers 16). Het gaat om de Schrift, om het onderwijs aan anderen en om zijn eigen leven. Deze werkwoorden zijn goed uit de verzen te halen.

Timotheüs gold als jong en moest toch de gemeente leiden en valse leraars weerspreken (1:3). Dan is het gemakkelijk om op hem neer te kijken. De kanttekening legt uit: geef niemand door uw handel en wandel oorzaak om u terecht te verachten. Het antwoord is niet een groot woord of een titel, maar een leven dat klopt met wat hij zegt (vers 12).

Oefenen en volhouden kost moeite; Paulus zegt dat zij daarvoor arbeiden en versmaad worden (vers 10). Dat houdt alleen vol wie hoopt op de levende God. De kanttekening legt Behouder hier uit als beschermer en bewaarder van alle mensen, maar het meest van de gelovigen. God draagt wie zich voor Hem inzet. Vers 6 noemt Timotheüs een goed dienaar van Jezus Christus: de oefening is dienst aan Hem, geen eigen prestatie.

Denk aan sport, gamen, uiterlijk, school of werk. Niemand hoeft zijn antwoord te noemen. Oefenen tot godzaligheid kan heel concreet: een vast moment om de Bijbel te lezen, een gebed voor het slapen, de kerkdienst als vast punt, of iets doen voor een ander. Wie traint voor een wedstrijd, doet dat elke week; zo groeit ook godzaligheid, onder Gods zegen.

Paulus bedoelt de gave voor het ambt van Timotheüs. Maar ieder lid van de gemeente heeft gaven ontvangen. De Catechismus zegt in zondag 21 dat ieder zich schuldig moet weten zijn gaven ten nutte van de andere lidmaten gewillig en met vreugde aan te wenden. Denk aan muziek, een luisterend oor, helpen bij de kinderclub, techniek, of bidden voor anderen.

De jongeling mag zich verblijden in zijn jeugd, zijn hart laten genieten en wandelen in de wegen van zijn hart en wat zijn ogen zien (11:9). Maar dan volgt: weet dat God u om al deze dingen zal doen komen voor het gericht. De kanttekening hoort in het eerste deel spot, andere uitleggers een echte oproep. De waarschuwing is in elk geval ernstig gemeend.

Hij moet de toornigheid uit zijn hart doen wijken en het kwade wegdoen van zijn vlees (11:10). De reden: de jeugd en de jonkheid zijn ijdelheid, dat is: vergankelijk en haast voorbijgaande. De kanttekening zegt ook dat het woord voor jonkheid eigenlijk dageraad betekent: de morgen van het leven is snel voorbij. Wat u in uw jeugd laat groeien, neemt u mee in de rest van uw leven.

Het woordje is eer, dat is: voordat (12:1, 2 en 6). Gedenk uw Schepper voordat de kwade dagen komen, voordat de zon verduisterd wordt, voordat het zilveren koord ontketend wordt. De Prediker drukt op de tijd: er komt een moment dat het te laat is. Dat klinkt streng, maar het is liefdevol bedoeld: nu is de tijd om de Schepper te zoeken.

Genieten en het gericht staan in vers 9 naast elkaar. God gunt de mens Zijn gaven (vergelijk Prediker 2:24 en 9:7), maar de mens blijft verantwoordelijk voor hoe hij leeft. Wie geniet met God voor ogen, doet dat dankbaar en zonder zonde. Wie geniet en God vergeet, zal toch rekenschap moeten geven (12:14). Het gericht maakt het genieten niet kapot, maar zuiver.

De kanttekeningen lezen de wachters des huizes als de armen, de sterke mannen als de benen, de maalsters als de tanden, en die door de vensteren zien als de ogen (12:3). Bij de amandelboom die bloeit (vers 5) denken zij aan grijze haren. Het gedicht toont hoe het lichaam langzaam afneemt. Het staat hier om te zeggen: ook een jong lichaam wordt oud. Gebruik de tijd die u nu hebt.

Gedenken is volgens de kanttekening: zich schikken tot de vreze des Heeren en het onderhouden van Zijn geboden. Het gaat om heel het leven, niet om één moment. 12:7 laat zien waarom: de geest keert tot God, Die hem gegeven heeft. U komt van Hem en gaat naar Hem terug. Het Nieuwe Testament zegt dat alle dingen door Christus geschapen zijn (Kolossenzen 1:16): uw Schepper is ook de Verlosser.

De gedachte dat er later nog tijd genoeg is, is begrijpelijk: het leven lijkt lang. Maar niemand weet hoe lang hij heeft, en het hart wordt niet vanzelf zachter met de jaren. 12:1 zegt: nu. Dat is geen dreiging om bang te maken, maar een uitnodiging van God Die u nu roept. De Catechismus begint in zondag 1 bij de enige troost: het eigendom zijn van Christus.