Bijbelstudie over bidden: Heere, leer ons bidden

Vers 1 zegt dat de Heere Jezus Zelf aan het bidden was. De discipelen zien Hem bidden en worden daardoor naar het gebed getrokken. Hun vraag is eenvoudig: "Heere, leer ons bidden". Zij weten dat bidden niet vanzelf gaat en geleerd moet worden; ook Johannes de Doper had zijn discipelen onderwezen. Wie wil leren bidden, begint dus bij de Heere Jezus Zelf, en kijkt eerst hoe Hij bidt.

Het eerste woord is Vader (vers 2): dichtbij, en toch in de hemelen. De eerste beden gaan over God: Zijn Naam, Zijn Koninkrijk, Zijn wil. Pas daarna komen brood, vergeving en bewaring. De Heidelbergse Catechismus zegt in zondag 46 dat Christus ons zo leert bidden om kinderlijke vreze en vertrouwen te wekken, omdat God door Christus onze Vader geworden is.

Iemand krijgt om middernacht onverwacht bezoek en heeft geen brood in huis. Hij klopt aan bij een vriend, die al met zijn kinderen in bed ligt en eerst weigert. Toch staat die vriend op, niet omdat het zijn vriend is, maar om de onbeschaamdheid van de vrager (vers 8): hij blijft aanhouden. Kinderen kunnen dit verhaal goed navertellen en uitspelen.

De gelijkenis werkt van klein naar groot. Als zelfs een slaperige vriend opstaat omdat er wordt aangehouden, hoeveel te meer zal God geven, Die niet slaapt en graag geeft. God hoeft niet overgehaald te worden; de les is dat wij niet moeten ophouden. De kanttekening bij vers 8 zegt dat zulk aanhouden bij mensen soms lastig is, maar bij God niet (vergelijk Lukas 18:1).

Bidden, zoeken en kloppen worden steeds dringender: vragen met woorden, zoeken met inzet, aankloppen bij een gesloten deur. Het gaat om een gebed dat volhoudt. Vers 10 maakt de belofte breed: een iegelijk die bidt, ontvangt. Wie in nood tot God roept, hoeft niet eerst te bewijzen dat hij goed genoeg is. Tegelijk bepaalt God als wijze Vader wat Hij geeft en wanneer.

Een aardse vader geeft zijn kind brood en geen steen (vers 11-12). De hemelse Vader geeft nog meer: de Heilige Geest. Door de Geest leren wij Christus kennen en God als Vader aanroepen (Romeinen 8:15). Wie om allerlei dingen bidt, mag vooral om de Geest bidden. De Catechismus zegt in zondag 45 dat God Zijn genade en Geest geeft aan wie daar zonder ophouden om bidden.

Er kunnen veel redenen zijn: het gevoel dat God te groot is voor kleine dingen, schuld, teleurstelling over eerdere gebeden, of gewoon drukte. Niemand hoeft zijn reden hardop te noemen. Vers 11-13 zeggen dat God een Vader is Die goede gaven geeft, en een kind gebruikt geen mooie woorden om brood te vragen. Welke eenvoudige vraag kunt u deze week aan God voorleggen?

Vers 1 noemt het doel vooraf: men moet altijd bidden en niet vertragen, dat is: niet verslappen of de moed opgeven. De rechter vreest God niet en ontziet geen mens (vers 2): hij heeft geen ontzag voor God en trekt zich van mensen niets aan. De weduwe is kwetsbaar en heeft geen machtige helper. Zij vraagt alleen om recht tegen haar tegenpartij (vers 3).

De rechter verandert niet van hart. Hij zegt het zelf: hij vreest God niet en ontziet geen mens (vers 4). Hij helpt de weduwe omdat zij hem moeilijk valt en hij bang is dat zij blijft komen (vers 5). Hij doet het alleen om van haar af te zijn. Juist dat maakt het verschil met God zo groot, zoals vers 6 tot 8 laten zien.

De Farizeeër staat en bidt bij zichzelf (vers 11). Hij kijkt naar anderen en naar zichzelf, en noemt wat hij wel doet: vasten en tienden geven. Hij vraagt God eigenlijk niets. De tollenaar staat van verre, slaat zijn ogen niet op en slaat op zijn borst. Hij kijkt naar God en naar zijn eigen zonde, en vraagt alleen om genade (vers 13).

God is in alles het tegendeel van deze rechter. Hij is rechtvaardig, en de bidders zijn geen lastige vreemden maar Zijn uitverkorenen die dag en nacht tot Hem roepen (vers 7). Hij zal hun haastelijk recht doen (vers 8), ook al lijkt Hij lang te wachten; de kanttekening zegt bij lankmoedig: Hij schijnt langzaam te komen. Volhardend bidden is geen overhalen van God, maar geloof dat Hem aan Zijn woord houdt.

De Farizeeër vertrouwde op zijn eigen gerechtigheid en keek neer op anderen (vers 9). De tollenaar had niets aan te bieden en vroeg om genade. Gerechtvaardigd betekent volgens de kanttekening: van God voor rechtvaardig gehouden. Dat ontvangt wie zich vernedert, niet wie zich verhoogt (vers 14). De Heidelbergse Catechismus zegt in zondag 23: rechtvaardig voor God alleen door een waar geloof in Jezus Christus, uit louter genade.

Denk aan een gebed om een kind dat van God afdwaalt, om genezing, om werk of om bekering. Niemand hoeft zijn gebedspunt te noemen. Vers 1 zegt: blijf bidden en geef de moed niet op. Vers 7 belooft dat God Zijn uitverkorenen hoort die dag en nacht tot Hem roepen. Zijn antwoord kan anders zijn dan wij vragen, maar wie tot Hem roept, wordt niet vergeten.

God hoort niet om het aantal of de schoonheid van de woorden. Het kortste gebed in deze gelijkenis wordt verhoord. Wie zich schaamt omdat hij niet mooi kan bidden, mag weten dat God een gebroken en verslagen hart niet veracht (Psalm 51:19). U mag eenvoudig zeggen wat de tollenaar zei, en dat ook aan kinderen leren. Mooie woorden zonder ootmoed brachten de Farizeeër niets.

Daniël leest in de boeken; de kanttekening zegt: in de schriften van de profeet Jeremia. Daar staat dat de verwoesting van Jeruzalem zeventig jaar zou duren (Jeremia 25:11-12; 29:10). Wat hij leest, zet hij om in gebed: hij stelt zijn aangezicht tot God, met smekingen, vasten, zak en as (vers 3). De kanttekening merkt op dat zelfs een wijze profeet als Daniël de Schrift bleef lezen.

Daniël stapelt de woorden op: gezondigd, onrecht gedaan, goddelooslijk gehandeld, gerebelleerd, afgeweken (vers 5), en niet gehoord naar de profeten (vers 6). Hij zegt steeds wij. Hij stelt zich niet boven het volk, al was hij zelf trouw (Daniël 6:5). Hij weet zich één met het volk en de vaders, en in vers 20 belijdt hij ook zijn eigen zonde.

Daniël noemt God groot en verschrikkelijk, Die het verbond houdt (vers 4). Bij God is de gerechtigheid (vers 7), bij Hem zijn de barmhartigheden en vergevingen (vers 9), en Hij is rechtvaardig in al Zijn werken (vers 14). Gods recht en Zijn barmhartigheid staan naast elkaar. Daniël doet niets af van Gods recht in de straf, en toch hoopt hij op Zijn genade.

Gods belofte maakt Daniël niet lui, maar doet hem bidden. Jeremia 29:10-13 verbindt de belofte van terugkeer zelf al met roepen en zoeken. God voert Zijn plan uit langs de weg van het gebed van Zijn volk. Een belofte geeft ook vrijmoedigheid: Daniël vraagt om wat God beloofd heeft. Zo mogen ook wij Gods beloften in ons gebed meenemen en Hem erop aanspreken.

Daniël pleit niet op de gerechtigheden van het volk, maar op Gods barmhartigheden, die groot zijn (vers 18). Hij vraagt het om Uws Zelfs wil (vers 19), omdat Gods Naam over stad en volk genoemd is. Bij vers 17 legt de kanttekening om des HEEREN wil uit als: niet om onze waardigheid, maar om de wil van de Heere Christus. Onze gerechtigheid wankelt; Gods barmhartigheid in Christus staat vast.

Daniël bidt niet over anderen, maar met hen: wij hebben gezondigd. Zo kunt u bidden voor uw gezin, uw familie, uw gemeente, uw woonplaats of ons land, en daarbij beginnen bij uw eigen aandeel. Er is ook troost in: niemand hoeft te wachten tot de gemeenschap beter wordt voordat hij voor haar bidt. Bij God zijn de barmhartigheden en vergevingen (vers 9).

Daniël las Jeremia (vers 2) en kende de wet van Mozes (vers 11 en 13). Zijn gebed is doortrokken van wat hij gelezen had. Dat helpt ook ons: wie na het bijbellezen bidt, krijgt woorden en inhoud aangereikt, en vraagt naar Gods wil in plaats van alleen naar eigen wensen. Probeer deze week na het lezen één vers om te zetten in een gebed.

Twee keer: verblijdt u, en wederom zeg ik: verblijdt u (vers 4). De blijdschap is in den Heere, niet in de omstandigheden. Daarom kan zij te allen tijd, ook in de gevangenis waar Paulus zit. Het is geen opgewekte stemming die u zelf moet maken, maar vreugde over Wie de Heere is en wat Hij in Christus gegeven heeft (vergelijk Filippenzen 3:1 en 3:8).

Er staan drie woorden: bidden, smeken en dankzegging. Smeken is dringend vragen om iets concreets. En het gaat om alles: in geen ding bezorgd, maar in alles uw begeerten, dat zijn uw verzoeken, bekend maken. Geen zorg is te klein of te groot. God weet het al, maar Hij wil dat wij het Hem vertellen, zoals een kind dat bij zijn vader doet.

Paulus weet niet of hij vrijkomt of sterft (Filippenzen 1:20-23). Toch kan hij dit schrijven, omdat de Heere nabij is (vers 5). De kanttekening noemt zelf twee uitleggingen: de Heere is overal bij ons en hoort en ziet alles, of Hij is nabij met Zijn toekomst om te oordelen. Beide zijn waar volgens de Schrift. In beide gevallen staat de gelovige niet alleen, en hebben zijn zorgen niet het laatste woord.

Dankzegging houdt de blik op wat God al gegeven heeft: Christus, Zijn trouw in het verleden, Zijn beloften. Dat maakt de nood niet kleiner, maar zet haar in het licht van Gods goedheid. De Heidelbergse Catechismus noemt in zondag 45 het gebed het voornaamste stuk der dankbaarheid. Wie dankt terwijl hij nog vraagt, belijdt dat God goed is, ook voordat de uitkomst er is.

Paulus belooft niet dat alles opgelost wordt. Hij belooft dat de vrede Gods uw harten en zinnen bewaart. Die vrede gaat alle verstand te boven: u kunt hem niet verklaren uit de omstandigheden. De plaats van die vrede is in Christus Jezus. Wie in Hem is, heeft vrede bij God (Romeinen 5:1), en daarom kan het hart rust vinden, ook als de vragen blijven.

Paulus noemt wat waarachtig, eerlijk, rechtvaardig, rein, liefelijk en welluidend is (vers 8). Het gaat niet om een kunstje met gedachten, maar om waar het hart zich mee voedt: Gods Woord, Zijn werken, het goede dat Hij in anderen geeft. Dat staat tegenover tobben en klagen, en tegenover veel wat schermen en berichten aanbieden. Vers 9 voegt er het doen aan toe.

Wie wil, noemt in stilte een zorg voor God: gezondheid, werk, een kind, geld of een relatie. Maak er bewust een gebed van met dankzegging erbij, en noem ook iets waarvoor u God dankt. Niemand hoeft zijn zorg te delen. Wie zich al lange tijd overspoeld voelt door zorgen, mag ook met een ambtsdrager of de huisarts spreken; dat is geen gebrek aan geloof.