Bijbelstudie over de Heilige Geest: Trooster en Vernieuwer

De Heere Jezus zal de Vader bidden, en de Vader zal de Trooster geven (vers 16). Zo zijn de Vader, de Zoon en de Geest alle drie betrokken: de Geest komt op de bede van Christus. Hij blijft in der eeuwigheid; de kanttekening zegt: zonder ooit van de discipelen te scheiden, anders dan de Heere Jezus met Zijn lichamelijke tegenwoordigheid voor een tijd zou doen.

Hij heet de Trooster (vers 16 en 26), de Geest der waarheid (vers 17) en de Heilige Geest (vers 26). Een trooster staat iemand bij; de kanttekening geeft ook Advocaat en Voorspraak. Volgens vers 26 zal de Geest de discipelen alles leren en hun indachtig maken, dat is: doen herinneren, wat Christus gezegd heeft. Veel uitleggers zien daarin ook de belofte achter wat de apostelen later schreven.

Andere betekent: een tweede naast Hem. De Heere Jezus was ongeveer drie jaar bij Zijn discipelen geweest als hun Trooster; nu komt Iemand Die Zijn plaats bij hen inneemt. De kanttekening zegt dat Hij een ander genoemd wordt, niet omdat Hij een ander wezen heeft dan de Vader en de Zoon, maar omdat Hij een andere Persoon is. Hij brengt niets nieuws naast Christus, maar leert wat Christus gezegd heeft (vers 26). De Catechismus belijdt in zondag 20 dat Hij waarachtig en eeuwig God is.

De wereld ziet Hem niet en kent Hem niet (vers 17). Wereld is hier de mensheid die buiten God om leeft. Van de discipelen zegt de Heere Jezus: gij kent Hem, want Hij blijft bij u en zal in u zijn. Het verschil ligt niet in hun eigen verdienste, maar in de genade dat Christus Zich aan hen geopenbaard heeft, zoals Judas, niet de Iskariot, in vers 22 verwonderd vraagt.

In vers 23 belooft de Heere Jezus dat de Vader en Hij komen en woning maken bij wie Hem liefheeft. Dat gebeurt door de Geest, Die in de gelovige is (vers 17). God woont niet alleen in een tempel van stenen, maar bij Zijn volk; Paulus noemt het lichaam van de gelovige een tempel van de Heilige Geest (1 Korinthe 6:19). Dat is een grote troost en ook een roeping om Zijn woord te bewaren.

Denk aan rouw, eenzaamheid, ziekte, of het gevoel dat God ver weg is. Wie nu zulk een tijd doormaakt, hoeft niets te delen. De kanttekening zegt bij wezen: hulpeloos en troosteloos. De Heere Jezus belooft het tegendeel: Ik kom weder tot u (vers 18). Die belofte hangt niet aan wat wij voelen, maar aan Zijn woord. De Geest blijft, ook als het donker is.

U kunt voor het lezen bidden dat God uw ogen opent (vergelijk Psalm 119:18), en na het lezen dat Hij u het gelezene laat onthouden en doen. De Geest werkt door het Woord, niet ernaast. Wie de Bijbel leest en gepreekt hoort, mag verwachten dat de Geest het levend maakt. Ook wat u nu niet begrijpt, kan Hij later indachtig maken, zoals bij de discipelen (Johannes 2:22).

Zij horen een geluid als van een geweldige, gedreven wind, dat het hele huis vult (vers 2). Er worden verdeelde tongen gezien als van vuur, op ieder van hen (vers 3). Zij worden allen vervuld met de Heilige Geest en spreken met andere talen, zoals de Geest het hun gaf uit te spreken (vers 4). Let op het woord allen: de kanttekening denkt aan de twaalf apostelen; de belofte van vers 17-18 reikt verder.

Ieder hoort hen spreken in de taal waarin hij geboren is (vers 8), en zij spreken over de grote werken Gods (vers 11). De reactie is verdeeld: ontzetting en twijfel, met de vraag wat dit toch wil zijn (vers 12), en spot: zij zijn vol zoeten wijns (vers 13). Zo gaat het vaker als God werkt: sommigen gaan vragen, anderen lachen.

In het Oude Testament kwam de Geest vooral op bijzondere mensen voor een bijzondere taak, zoals profeten, richters en koningen; Mozes wenste al dat heel het volk profeet was (Numeri 11:29). Joël belooft een uitstorting op alle vlees: zonen en dochters, jong en oud, dienstknechten en dienstmaagden (vers 17-18). Leeftijd en stand maken geen verschil meer. De Geest is voor heel Gods volk, en straks voor alle volken.

Veel uitleggers zien hier een tegenhanger van Babel. In Babel gebruikten mensen hun ene taal om zichzelf een naam te maken, en God verwarde hun spraak (Genesis 11:4-9). Op Pinksteren blijven de talen bestaan, maar ze worden gebruikt om Gods grote werken te verkondigen (vers 11). God maakt Zich een volk uit alle volken en talen. Vergelijk Openbaring 7:9, waar een grote schare uit alle natiën en talen voor de troon staat.

Vers 19-20 spreken over tekenen en over de grote en doorluchtige dag des Heeren. Maar Petrus eindigt bij vers 21: wie de Naam des Heeren aanroept, zal zalig worden. Daar wil hij zijn hoorders brengen. Verderop zegt hij Wie die Heere is: Jezus, Die zij gekruisigd hebben en Die God tot een Heere en Christus gemaakt heeft (vers 36). De Geest leidt tot het aanroepen van Christus.

Het gaat niet om grote toespraken. De discipelen spraken over wat God gedaan had. Dat kan in een gesprek over een zieke, over de zondag, over een gebedsverhoring of over een vers dat u raakte. Wie het spannend vindt, mag om vrijmoedigheid bidden: de Geest werd juist gegeven om getuigen te maken (Handelingen 1:8). Niemand hoeft zich te forceren of te vergelijken met anderen.

Spot is niet nieuw; ook hier lachen sommigen (vers 13). Petrus wordt niet boos, maar legt rustig uit wat er aan de hand is (vers 14-15) en wijst op de Schrift. Dat is een voorbeeld. Wie spot ervaart, op school, op het werk of in de familie, hoeft niet direct in de verdediging. De Geest geeft woorden op Zijn tijd (vergelijk Lukas 12:11-12).

Nicodemus is een Farizeeër en een overste der Joden (vers 1); in vers 10 wordt hij een leraar van Israël genoemd. Hij komt des nachts (vers 2). Hij erkent dat de Heere Jezus een Leraar van God is, omdat niemand zulke tekenen kan doen zonder God. Dat is waar, maar het is niet genoeg. De Heere Jezus is meer dan een leraar, zoals het gesprek laat zien.

Nicodemus denkt aan een tweede lichamelijke geboorte: kan een oud mens weer in de moederschoot ingaan (vers 4)? Hij begrijpt dat dit onmogelijk is, maar mist waar het over gaat. In vers 9 vraagt hij: hoe kunnen deze dingen geschieden? Dat is een eerlijke vraag. De Heere Jezus antwoordt niet met een uitleg van het hoe, maar wijst naar Zichzelf (vers 13-15).

Vlees is hier de mens zoals hij van nature geboren wordt, met een zondige aard; uit vlees komt alleen vlees voort (vers 6). Geest is het nieuwe leven dat de Heilige Geest geeft. Zoals niemand zijn eigen geboorte bewerkt, kan niemand zichzelf wederbaren. De Heidelbergse Catechismus zegt in zondag 3 dat wij onbekwaam zijn tot enig goed, tenzij wij door de Geest Gods wedergeboren worden.

De wind blaast waarheen hij wil (vers 8). U hoort hem en ziet wat hij doet, maar u weet niet waar hij begint of eindigt. De kanttekening zegt: de werkingen van de Geest merkt u wel, maar hoe het toegaat, begrijpt u niet. De Geest is vrij en soeverein. Niemand kan Zijn werk afdwingen of in een vast schema vastleggen, ook niet in dat van een ander.

Wie door een slang gebeten was, keek op naar de koperen slang en leefde (Numeri 21:8-9). Zo moet de Zoon des mensen verhoogd worden, aan het kruis, opdat wie in Hem gelooft het eeuwige leven heeft (vers 14-15). De wedergeboorte is geen eigen verbetering, maar leven dat uit Christus voortkomt. De Geest brengt de zondaar ertoe op Christus te zien en in Hem te geloven.

Kennis van de Bijbel is een grote zegen, maar redt niet vanzelf. Nicodemus wist veel, en toch moest hij dit horen (vers 10). Dat is een ernstige vraag voor wie al jaren meegaat. Het is ook bemoedigend: de Heere Jezus wees Nicodemus niet af, maar nam de tijd voor hem. Wie hierover onrustig is, mag de vraag aan God voorleggen en erover spreken met een ambtsdrager.

U kunt de wedergeboorte niet zelf bewerken, maar u mag erom bidden: de Vader geeft de Heilige Geest aan wie Hem bidden (Lukas 11:13). Vers 16 spreekt van een iegelijk die in Hem gelooft. Bid met die woorden voor uzelf, voor uw kinderen of voor iemand die u liefhebt, dat zij op Christus zien en leven. Gods liefde tot de wereld is de grond van dat gebed.

Paulus zegt: wandelt door den Geest, en volbrengt de begeerlijkheden des vleses niet (vers 16). Wandelen is de manier waarop u dagelijks leeft. In vers 17 beschrijft hij de strijd: het vlees begeert tegen de Geest en de Geest tegen het vlees. De kanttekening zegt dat de kwade lusten strijden tegen de goede lusten die de Heilige Geest in de wedergeborenen verwekt.

De lijst noemt zonden van het lichaam (overspel, hoererij, onreinheid), van de godsdienst (afgoderij, venijngeving), van de omgang (vijandschap, twist, afgunst, toorn, gekijf, tweedracht, ketterijen, nijd, moord) en van gebrek aan maat (dronkenschap, brasserijen). Opvallend veel gaan over de omgang met anderen. Zonde is niet alleen wat u alleen doet, maar ook wat gemeenschap kapotmaakt.

Liefde, blijdschap, vrede, lankmoedigheid (geduld), goedertierenheid (vriendelijkheid), goedheid, geloof, zachtmoedigheid en matigheid (vers 22). Bij geloof zegt de kanttekening: trouw. Bij matigheid: kuisheid, onthouding van onbehoorlijke lusten. Kinderen kunnen de negen woorden tellen en bij elk woord een voorbeeld noemen. Liefde staat voorop; de andere woorden laten zien hoe liefde eruitziet.

Werken zijn daden die een mens zelf voortbrengt; het meervoud laat de verdeeldheid zien. Vrucht groeit aan een boom die leeft. De vrucht van de Geest is één geheel, geen negen losse deugden waaruit u kunt kiezen. Het is wat de Geest werkt in wie met Christus verbonden is (vergelijk Johannes 15:5). De kanttekening zegt: de werken die de Geest Gods in de wedergeborenen werkt.

Die van Christus zijn, hebben het vlees gekruist met de bewegingen en begeerlijkheden (vers 24). Paulus denkt aan wat met Christus gebeurd is: wie aan Hem verbonden is, is met Hem gestorven aan de oude mens (vergelijk Romeinen 6:6 en Galaten 2:20). De strijd van vers 17 blijft, maar de beslissende overwinning ligt in het kruis. De Catechismus noemt dat in zondag 33 de afsterving van de oude mens.

IJdele eer is erkenning zoeken, tergen is elkaar uitdagen, benijden is de ander iets misgunnen (vers 26). Denk aan een gezin, een kerkenraad, een klas, een werkplek of berichten online. Niemand hoeft een voorbeeld te geven. De vraag is waar het in uw eigen leven schuurt. Vers 25 zegt: als wij door de Geest leven, laat ons dan ook door de Geest wandelen.

Kies in stilte één woord uit vers 22, bijvoorbeeld geduld of zachtmoedigheid, en maak er een concreet gebed van voor een situatie waarin u het nodig hebt. De vrucht blijft één geheel; u noemt één woord omdat u daar uw nood het eerst ziet. Het doel is niet om het zelf op te brengen, maar om de Geest te vragen het te werken. Een vrucht groeit langzaam. Wie terugvalt, mag opnieuw bidden; de Vader geeft de Geest aan wie Hem bidden (Lukas 11:13).