Het Onze Vader — Oude Versie (Statenvertaling)
Het Onze Vader zoals generaties Nederlanders het hebben geleerd: in de taal van de Statenvertaling (1637). Lees de volledige tekst, vergelijk met de moderne versie en ontdek de betekenis van oude woorden als “verzoekinge” en “in der eeuwigheid”.
Tekst van het Onze Vader — Statenvertaling
Dit is het Onze Vader in de taal van de Statenvertaling, de bijbelvertaling die in 1637 in opdracht van de Staten-Generaal werd vervaardigd. Deze tekst wordt nog steeds gebeden in reformatorische en bevindelijk gereformeerde kerken.
Onze Vader, Die in de hemelen zijt, Uw Naam worde geheiligd. Uw Koninkrijk kome. Uw wil geschiede, gelijk in den hemel, alzo ook op de aarde. Geef ons heden ons dagelijks brood. En vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onzen schuldenaren. En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van den boze. Want Uw is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen.
Ter vergelijking: de nieuwe versie
De oecumenische versie (1977) vertaalt dezelfde Griekse grondtekst in hedendaags Nederlands. De inhoud en betekenis zijn hetzelfde; alleen het taalniveau verschilt.
Onze Vader, die in de hemel zijt, uw naam worde geheiligd, uw Koninkrijk kome, uw wil geschiede, op aarde zoals in de hemel. Geef ons heden ons dagelijks brood en vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven onze schuldenaren. En breng ons niet in beproeving, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid in eeuwigheid. Amen.
Vergelijking oud en nieuw — woord voor woord
Hieronder vindt u de belangrijkste taalverschillen tussen de Statenvertaling en de oecumenische versie. Bij elke regel leggen we uit wat de oude woorden betekenen.
“Die in de hemelen zijt”
“die in de hemel zijt”
"Hemelen" (meervoud) volgt het Griekse ouranois. Het moderne Nederlands gebruikt het enkelvoud "hemel".
“Uw Naam worde geheiligd”
“uw naam worde geheiligd”
De Statenvertaling schrijft "Naam" met een hoofdletter uit eerbied. Inhoudelijk gelijk.
“gelijk in den hemel, alzo ook op de aarde”
“op aarde zoals in de hemel”
"Gelijk" en "alzo" zijn synoniemen voor "zoals". "Den" is de verbogen mannelijke lidwoordvorm (datief).
“gelijk ook wij vergeven onzen schuldenaren”
“zoals ook wij vergeven onze schuldenaren”
"Onzen" is de verbogen datief-/accusatiefvorm van "onze".
“En leid ons niet in verzoeking”
“En breng ons niet in beproeving”
"Verzoeking" en "beproeving" vertalen hetzelfde Griekse woord peirasmos. De nuance verschilt: verzoeking (verleiding) vs. beproeving (test).
“verlos ons van den boze”
“verlos ons van de boze”
"Den" is weer de verbogen mannelijke lidwoordvorm. "De boze" verwijst naar de duivel.
“in der eeuwigheid”
“in eeuwigheid”
"Der" is de vrouwelijke genitief/datief lidwoordvorm. Inhoudelijk identiek.
De Statenvertaling — historische achtergrond
Ontstaan (1618-1637)
De Synode van Dordrecht (1618-1619) besloot tot een nieuwe, betrouwbare bijbelvertaling uit de grondtalen (Hebreeuws en Grieks). De vertaling werd gemaakt door een team van predikanten en theologen en verscheen in 1637. De naam “Statenvertaling” verwijst naar de Staten-Generaal, die het project financierde.
Invloed op de Nederlandse taal
De Statenvertaling heeft een enorme invloed gehad op de ontwikkeling van het Nederlands. Uitdrukkingen als “de inwendige mens”, “een doorn in het vlees” en “de verloren zoon” zijn via de Statenvertaling in de Nederlandse taal terechtgekomen. Het Onze Vader in de Statenvertalingstekst is een van de bekendste fragmenten uit deze vertaling.
Gebruik vandaag
De Statenvertaling wordt vandaag de dag nog gebruikt in reformatorische kerken (onder andere de Gereformeerde Gemeenten, Oud Gereformeerde Gemeenten en Hersteld Hervormde Kerk). In 2010 verscheen de Herziene Statenvertaling (HSV), die de Statenvertalingstekst in hedendaags Nederlands heeft overgezet met behoud van het karakter van de oorspronkelijke vertaling.
Ouderwetse woorden uitgelegd
Het Onze Vader in de Statenvertaling bevat woorden die in het moderne Nederlands niet meer gangbaar zijn. Hieronder vindt u een woordenlijst met uitleg.
Gij / U
Tweede persoon enkelvoud (beleefd). In de Statenvertaling wordt God aangesproken met "Gij" (onderwerp) en "U" (lijdend voorwerp). Het moderne equivalent is "u" (kleine letter) of "jij".
Hemelen
Meervoud van "hemel". Het Griekse ouranois is een pluralisvorm. De Statenvertaling vertaalt letterlijk met "hemelen", terwijl moderne vertalingen het enkelvoud "hemel" gebruiken.
Gelijk
Vergelijkend voegwoord: "zoals" of "evenals". "Gelijk in den hemel" = "zoals in de hemel".
Alzo
"Zo ook", "evenzo", "op dezelfde wijze". Een verouderd bijwoord dat de vergelijking versterkt.
Den / der
Verbogen vormen van het lidwoord "de". "Den" is de mannelijke datief-/accusatiefvorm, "der" de vrouwelijke genitief-/datiefvorm. Deze naamvallen zijn in het moderne Nederlands verdwenen.
Onzen
Verbogen vorm van "onze" (datief). "Onzen schuldenaren" = "onze schuldenaren" (meewerkend voorwerp).
Verzoeking(e)
"Verleiding" of "beproeving". Het achtervoegsel "-inge" is een oudere spelling van "-ing". Het woord vertaalt het Griekse peirasmos.
In der eeuwigheid
"In eeuwigheid" of "tot in eeuwigheid". "Der" is hier de vrouwelijke datief-lidwoordvorm bij het zelfstandig naamwoord "eeuwigheid".
Veelgestelde vragen over het Onze Vader (oude versie)
Wat is de oude versie van het Onze Vader?
De "oude versie" van het Onze Vader verwijst naar de tekst zoals die voorkomt in de Statenvertaling (1637). Deze vertaling gebruikt klassiek Nederlands met woorden als "Gij", "Uw", "verzoekinge" en "in der eeuwigheid". De Statenvertaling was eeuwenlang de standaard bijbelvertaling in Nederland en veel ouderen kennen het Onze Vader nog in deze vorm. In reformatorische kerken wordt deze versie nog dagelijks gebeden.
Wat is het verschil tussen de oude en de nieuwe versie van het Onze Vader?
Het verschil zit in het taalniveau, niet in de inhoud. De oude versie (Statenvertaling) gebruikt 17e-eeuws Nederlands: "Gij" in plaats van "U", "hemelen" in plaats van "hemel", "verzoekinge" in plaats van "beproeving", "den boze" in plaats van "de boze", en "in der eeuwigheid" in plaats van "in eeuwigheid". De nieuwe oecumenische versie (1977) vertaalt dezelfde Griekse grondtekst in hedendaags Nederlands.
Waarom bidden sommige kerken nog de oude versie?
Reformatorische en bevindelijk gereformeerde kerken gebruiken de Statenvertaling als hun bijbelvertaling en bidden daarom ook het Onze Vader in de Statenvertalingstekst. Zij zien de Statenvertaling als een betrouwbare en eerwaardige vertaling die nauw aansluit bij de grondtekst. De vertrouwde taal van de Statenvertaling draagt voor hen ook bij aan de eerbied en plechtigheid van het gebed.
Wat betekent "verzoekinge" in het Onze Vader?
Het woord "verzoekinge" (Statenvertaling) is de oude vorm van "verzoeking" of "beproeving". Het Griekse woord peirasmos kan zowel "beproeving" (een test van het geloof) als "verleiding" (een aanzet tot zonde) betekenen. De moderne vertaling "breng ons niet in beproeving" kiest voor de bredere betekenis, terwijl de Statenvertaling met "leid ons niet in verzoeking" dichter bij de Latijnse Vulgaat-vertaling (ne nos inducas in tentationem) blijft.
Wat betekent "in der eeuwigheid" in het Onze Vader?
"In der eeuwigheid" is de oude naamvalsconstructie voor "in eeuwigheid" of "tot in eeuwigheid". Het woordje "der" is een vrouwelijke genitief/datief lidwoord in het oud-Nederlands. De betekenis is dezelfde als het moderne "in eeuwigheid": voor altijd, zonder einde. Het drukt uit dat Gods Koninkrijk, kracht en heerlijkheid niet tijdelijk zijn, maar eeuwig duren.
Vergelijk bijbelvertalingen
Bekijk het Onze Vader in verschillende bijbelvertalingen en stel uw vragen aan de BijbelAssistent.
Ontdek meer
Het Onze Vader — Overzicht
Volledige tekst, alle versies en uitleg per regel
Onze Vader — Katholiek
De rooms-katholieke versie met uitleg
Onze Vader — Uitleg
Regel voor regel het gebed begrijpen
Mattheus 6 — Uitleg
Lees de Bergrede met vers-voor-vers uitleg
Bijbelvertalingen
Overzicht van alle Nederlandse bijbelvertalingen
Bijbel in Gewone Taal
Lees de Bijbel in helder, eenvoudig Nederlands