Bijbelteksten voor een vacante gemeente

“En Hij, de scharen ziende, werd innerlijk met ontferming bewogen over hen, omdat zij vermoeid en verstrooid waren, gelijk schapen, die geen herder hebben. Toen zeide Hij tot Zijn discipelen: De oogst is wel groot; maar de arbeiders zijn weinige; Bidt dan den Heere des oogstes, dat Hij arbeiders in Zijn oogst uitstote.”

De tekst begint niet bij het gebed, maar bij de ontferming van Christus over schapen zonder herder. Een vacante gemeente mag weten dat Hij haar zo ziet. Vers 38 is de gebedsopdracht die in veel vacante gemeenten in de voorbede terugkomt.

“Dat de HEERE, de God der geesten van alle vlees, een man stelle over deze vergadering. Die voor hun aangezicht uitga, en die voor hun aangezicht inga, en die hen uitleide, en die hen inleide; opdat de vergadering des HEEREN niet zij als schapen, die geen herder hebben.”

Mozes bidt om een opvolger voordat hij sterft. Het is een van de oudste gebeden om een herder voor Gods volk, en het vraagt niet om een begaafd spreker, maar om iemand die voorgaat. Geschikt voor de kerkenraad als opening van een vergadering over het beroepingswerk.

“En Ik zal ulieden herders geven naar Mijn hart; die zullen u weiden met wetenschap en verstand.”

Een belofte aan een afkerig volk dat terugkeert. Een gemeente kan haar gebed om een predikant op deze belofte bouwen: herders "naar Mijn hart", niet naar onze wensenlijst. Een tekst voor het kerkblad of de voorbede.

“O Herder Israëls! neem ter ore, Die Jozef als schapen leiddet; Die tussen de cherubim zit, verschijn blinkende.”

Een gebed van een volk in nood dat God aanspreekt als zijn Herder. Een vacante gemeente heeft geen eigen herder, maar wel de Herder Israëls. Psalm 80 is ook als geheel geschikt om in een leesdienst te lezen.

“Want zo zegt de Heere HEERE: Ziet, Ik, ja, Ik zal naar Mijn schapen vragen, en zal ze opzoeken. Gelijk een herder zijn kudde opzoekt, ten dage als hij in het midden zijner verspreide schapen is, alzo zal Ik Mijn schapen opzoeken; en Ik zal ze redden uit al de plaatsen, waarhenen zij verstrooid zijn, ten dage der wolke en der donkerheid.”

Ezechiël 34 is een aanklacht tegen slechte herders, gevolgd door Gods belofte dat Hij Zelf Zijn schapen zoekt. Voor een gemeente in een vacature, zeker na een moeilijk vertrek, is dit een sterke troost: God laat Zijn kudde niet los.

“Want gij waart als dwalende schapen; maar gij zijt nu bekeerd tot den Herder en Opziener uwer zielen.”

Christus wordt hier de Herder en Opziener van de zielen genoemd. Een predikant is een onderherder; ook zonder hem heeft de gemeente haar eigenlijke Herder. Een korte tekst die past bij het begin van een vacature.

“Mijn schapen horen Mijn stem, en Ik ken dezelve, en zij volgen Mij. En Ik geef hun het eeuwige leven; en zij zullen niet verloren gaan in der eeuwigheid, en niemand zal dezelve uit Mijn hand rukken.”

De stem van de goede Herder klinkt ook in een gelezen preek en in een gastpredikant. Deze verzen geven zekerheid die niet afhangt van de bezetting van de kansel. Geschikt voor een bemoedigend woord van de kerkenraad.

“De HEERE is goed dengenen, die Hem verwachten, der ziele, die Hem zoekt. … Het is goed, dat men hope, en stille zij op het heil des HEEREN.”

Een vacature vraagt geduld en geduld is moeilijk. Deze klaagzang noemt het juist goed om te hopen en stil te zijn. Een tekst voor een gemeente die al meerdere beroepen bedankt zag.

“Ik verwacht den HEERE; mijn ziel verwacht, en ik hoop op Zijn Woord. Mijn ziel wacht op den HEERE, meer dan de wachters op den morgen; de wachters op den morgen.”

De herhaling "de wachters op den morgen" laat voelen hoe lang wachten duren kan. De psalmist hoopt "op Zijn Woord", en dat is precies waar een vacante gemeente van leeft. Ook geschikt om te zingen in de berijming.

“Want waar twee of drie vergaderd zijn in Mijn Naam, daar ben Ik in het midden van hen.”

Een tekst die vacante gemeenten vaak troost: ook in een leesdienst met een gelezen preek is de Heere aanwezig. Het vers staat in het verband van tucht en gebed in de gemeente (Mattheüs 18:15-20), wat hem ook voor een kerkenraad passend maakt.

“En ziet, Ik ben met ulieden al de dagen tot de voleinding der wereld. Amen.”

De laatste belofte van Christus aan Zijn discipelen geldt al de dagen, dus ook de dagen zonder eigen predikant. Kort genoeg voor de liturgie, het mededelingenblad of een kaart aan de kerkenraad.

“God is in het midden van haar, zij zal niet wankelen; God zal haar helpen in het aanbreken van den morgenstond.”

Gezegd van de stad Gods, en daarom vaak toegepast op de gemeente. Het tweede deel spreekt van hulp bij het aanbreken van de morgen, een beeld dat past bij een gemeente die uitziet naar het einde van de vacature. De Statenvertaling telt het opschrift van Psalm 46 als vers 1.

“En zij lazen in het boek, in de wet Gods, duidelijk; en den zin verklarende, zo maakten zij, dat men het verstond in het lezen.”

Een bijbels voorbeeld van een dienst waarin het lezen centraal stond, met uitleg erbij zodat het volk het begreep. Let op: in de Statenvertaling is dit Nehemia 8:9; andere vertalingen tellen het als 8:8. Geschikt om een leesdienst mee te openen.

“Houd aan in het lezen, in het vermanen, in het leren, totdat ik kome.”

Paulus noemt het lezen als eerste. Veel uitleggers lezen hierin het openbaar voorlezen van de Schrift in de gemeente. Een ouderling die leest, doet dus geen bijzaak. Een korte tekst voor in de kerkenraadskamer.

“Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods.”

Het geloof komt door het horen van het Woord, en dat Woord gaat niet verloren als het voorgelezen wordt. Een tekst om gemeenteleden te bemoedigen die de leesdienst trouw bijwonen.

“Want gelijk de regen en de sneeuw van den hemel nederdaalt, en derwaarts niet wederkeert; maar doorvochtigt de aarde, en maakt, dat zij voortbrenge en uitspruite, en zaad geve den zaaier, en brood den eter; Alzo zal Mijn woord, dat uit Mijn mond uitgaat, ook zijn, het zal niet ledig tot Mij wederkeren; maar het zal doen, hetgeen Mij behaagt, en het zal voorspoedig zijn in hetgeen, waartoe Ik het zende.”

De vrucht van het Woord hangt niet af van wie het brengt. Deze belofte geeft een ouderling die een preek leest vrijmoedigheid. Ook een goede tekst voor een overdenking aan het begin van een vacature.

“Het gras verdort, de bloem valt af; maar het Woord onzes Gods bestaat in der eeuwigheid.”

De preken die in leesdiensten gelezen worden, zijn soms van predikanten die al lang gestorven zijn. Het gras verdort, het Woord bestaat. Een korte en treffende tekst voor de opening van een leesdienst.

“Het woord van Christus wone rijkelijk in u, in alle wijsheid; leert en vermaant elkander, met psalmen en lofzangen, en geestelijke liederen, zingende den Heere met aangenaamheid in uw hart.”

Een vacature legt meer verantwoordelijkheid bij de gemeente zelf: elkaar onderwijzen en vermanen, samen zingen. Deze tekst richt de gemeente op het Woord dat in haar midden moet wonen, niet alleen op de kansel.

“En laat ons op elkander acht nemen, tot opscherping der liefde en der goede werken; En laat ons onze onderlinge bijeenkomst niet nalaten, gelijk sommigen de gewoonte hebben, maar elkander vermanen; en dat zoveel te meer, als gij ziet, dat de dag nadert.”

In een lange vacature daalt soms de opkomst, zeker bij leesdiensten. Deze tekst roept op de bijeenkomst niet te verzuimen en op elkaar te letten. Bruikbaar in een pastorale brief van de kerkenraad.

“En zij waren volhardende in de leer der apostelen, en in de gemeenschap, en in de breking des broods, en in de gebeden.”

Vier kenmerken van de eerste gemeente die geen van alle een eigen predikant vereisen om te volharden. Een tekst die een vacante gemeente helpt om niet alleen te wachten, maar ook te leven als gemeente.

“Zo hebt dan acht op uzelven en op de gehele kudde, over dewelke u de Heilige Geest tot opzieners gesteld heeft, om de Gemeente Gods te weiden, welke Hij verkregen heeft door Zijn eigen bloed.”

Paulus zegt dit tegen de ouderlingen van Efeze, niet tegen een predikant. In een vacature krijgt dat extra gewicht: de ouderlingen zijn door de Heilige Geest gesteld om te weiden. Een tekst die verantwoordelijkheid geeft en tegelijk wijst op de prijs van de gemeente.

“Toen antwoordde Hij, en sprak tot mij, zeggende: Dit is het woord des HEEREN tot Zerubbabel, zeggende: Niet door kracht noch door geweld, maar door Mijn Geest zal het geschieden, zegt de HEERE der heirscharen.”

Zerubbabel stond voor een taak die zijn krachten te boven ging. Een kerkenraad die in een vacature alles draaiende moet houden, herkent dat. Het werk wordt niet gedragen door hun kracht, maar door de Geest.

“Ik heb geplant, Apollos heeft nat gemaakt; maar God heeft den wasdom gegeven. Zo is dan noch hij, die plant, iets, noch hij, die nat maakt, maar God, Die den wasdom geeft.”

In een vacature dienen vele predikanten de gemeente als gastpredikant, en een consulent helpt de kerkenraad. Deze tekst relativeert ieders aandeel en houdt het oog op God. Ook geschikt voor een dankwoord aan de consulent aan het einde van de vacature.

“Voorts, broeders, bidt voor ons, opdat het Woord des Heeren zijn loop hebbe, en verheerlijkt worde, gelijk ook bij u;”

Een vraag om gebed die de kerkenraad aan de gemeente kan doorgeven. Het gaat niet om een vlotte vacature, maar om de loop van het Woord. Geschikt voor een rubriek in het kerkblad.

“Laat Uw werk aan Uw knechten gezien worden, en Uw heerlijkheid over hun kinderen. En de liefelijkheid des HEEREN, onzes Gods; zij over ons; en bevestig Gij het werk onzer handen over ons, ja, het werk onzer handen, bevestig dat.”

Het slotgebed van Mozes vraagt God om het werk van mensenhanden te bevestigen. Een passend gebed bij het beroepingswerk, de huisbezoeken en de leesdiensten die de kerkenraad in een vacature draagt.

“Wij zien onze tekenen niet; er is geen profeet meer, noch iemand bij ons, die weet, hoe lang.”

Een klacht uit een tijd waarin het volk geen profeet had en niet wist hoe lang het zou duren. De Bijbel geeft ruimte om zo te klagen. Een tekst voor een eerlijk gebed in een gemeente die al lang wacht, gevolgd door de rest van de psalm, die bij Gods daden van vroeger uitkomt.

“Want het gezicht zal nog tot een bestemden tijd zijn, dan zal Hij het op het einde voortbrengen, en niet liegen; zo Hij vertoeft, verbeid Hem, want Hij zal gewisselijk komen, Hij zal niet achterblijven.”

Habakuk kreeg geen direct antwoord, maar een belofte voor een bestemde tijd. "Zo Hij vertoeft, verbeid Hem" is een woord voor een gemeente die nog geen predikant ziet komen.

“En daarom zal de HEERE wachten, opdat Hij u genadig zij, en daarom zal Hij verhoogd worden, opdat Hij Zich over ulieden ontferme, want de HEERE is een God des gerichts; welgelukzalig zijn die allen, die Hem verwachten.”

Hier wacht niet alleen de gemeente, maar ook de Heere, "opdat Hij u genadig zij". Dat geeft het wachten een andere kleur. Het slot "welgelukzalig zijn die allen, die Hem verwachten" is geschikt voor een kaart aan de kerkenraad.

“Gij zult opstaan, Gij zult U ontfermen over Sion, want de tijd om haar genadig te zijn, want de bestemde tijd is gekomen.”

Een gebed van een ellendige die toch vertrouwt dat God Zich over Sion zal ontfermen op de bestemde tijd. Een tekst voor de voorbede in een gemeente die vraagt hoe lang het nog duurt.

“Zo zijt dan lankmoedig, broeders, tot de toekomst des Heeren. Ziet, de landman verwacht de kostelijke vrucht des lands, lankmoedig zijnde over dezelve, totdat het den vroegen en spaden regen zal hebben ontvangen. Weest gij ook lankmoedig, versterkt uw harten; want de toekomst des Heeren genaakt.”

Jakobus spreekt over geduld met het oog op de wederkomst, en gebruikt het beeld van een boer die wacht op regen. Toegepast op een vacature leert het geduld zonder het wachten te verabsoluteren: de gemeente wacht uiteindelijk op Christus Zelf.

“Vreest niet, gij klein kuddeken, want het is uws Vaders welbehagen, ulieden het Koninkrijk te geven.”

Veel vacante gemeenten zijn klein, of worden kleiner. Christus noemt Zijn discipelen een klein kuddeken en belooft hun het Koninkrijk. Een troostrijke tekst voor een gemeente die zich klein en vergeten voelt.

“Maar dien den HEERE verwachten, zullen de kracht vernieuwen; zij zullen opvaren met vleugelen, gelijk de arenden; zij zullen lopen, en niet moede worden; zij zullen wandelen, en niet mat worden.”

Een bekende tekst over vernieuwde kracht voor wie de Heere verwachten. Voor ambtsdragers die moe worden van het extra werk in een lange vacature is dit een woord om vast te houden.

“Die met tranen zaaien, zullen met gejuich maaien. Die het zaad draagt, dat men zaaien zal, gaat al gaande en wenende; maar voorzeker zal hij met gejuich wederkomen, dragende zijn schoven.”

Een psalm die verdriet en vreugde naast elkaar zet. Past bij een gemeente die met tranen gebeden heeft, en die mag uitzien naar gejuich. Ook geschikt bij de bekendmaking dat een beroep is aangenomen.

“Hoe liefelijk zijn op de bergen de voeten desgenen, die het goede boodschapt, die den vrede doet horen; desgenen, die goede boodschap brengt van het goede, die heil doet horen; desgenen, die tot Sion zegt: Uw God is Koning.”

Wanneer na een lange vacature een beroep wordt aangenomen, is deze tekst een passende uiting van vreugde. Hij richt de blijdschap niet op de persoon, maar op de boodschap van vrede en heil die hij komt brengen.

“Ziet, de Bewaarder Israëls zal niet sluimeren, noch slapen.”

Als niemand eindverantwoordelijk lijkt en de last over velen verdeeld is, blijft er Eén Die niet slaapt. Een korte tekst voor een kaart aan de kerkenraad of als slot van een voorbede.