Spreuken Bijbelstudie deel 2: Het hart overdenkt, de HEERE stiert

Over deze studie

Deze vervolggids neemt u in acht sessies mee door hoofdstukken van Spreuken die in deel 1 niet aan bod komen. U leest ze in hun geheel en op volgorde, zodat u ook leert hoe het boek is opgebouwd: de redes van een vader aan zijn zoon (hoofdstuk 1-9), de losse spreuken van Salomo vanaf 10:1, het deel met de woorden der wijzen vanaf 22:17 en de spreuken die de mannen van koning Hizkia uitschreven vanaf 25:1. De eerste sessie legt uit wat een spreuk wel en niet zegt: veel spreuken beschrijven hoe het in Gods wereld gewoonlijk gaat en zijn geen garantie, maar wat Spreuken zegt over God Zelf, Zijn oordeel en Zijn barmhartigheid, staat vast. Daarna gaat het over trouw in het huwelijk, eerlijkheid en vrijgevigheid, Gods voorzienigheid over onze plannen, het hart dat niemand zelf kan reinigen, de vader die om het hart vraagt, het woord op zijn pas en de liefde tot de vijand, en tot slot het belijden en laten van de zonde. Elke sessie heeft een leeswijzer, observatie-, interpretatie- en toepassingsvragen en een gebed, en legt waar het past de verbinding met de Heidelbergse Catechismus. Wie het leesplan Psalmen en Spreuken volgt, leest elk hoofdstuk van deze gids op de dag met hetzelfde nummer.

Bijbelboek: Spreuken 2, 5, 11, 16, 20, 22-23, 25-26, 28-29 (deel 2)
Sessies: 8
Duur: 8 weken
Per sessie: ±39 minuten

Voor wie: Iedereen die Spreuken verder wil lezen dan de bekende losse teksten, met of zonder deel 1. De gids vraagt geen voorkennis: u leest hele hoofdstukken en leert onderweg hoe u een spreuk leest. Hij is geschikt voor persoonlijke stille tijd, voor de huiskring en voor jongeren en ouderen die wijsheid willen leren voor het gewone leven van werk, geld, huwelijk, woorden en opvoeding, en die daarbij willen ontdekken dat wijsheid begint en eindigt bij God.

Wat u leert in deze studie

Uitleggen wat een spreuk wel en niet zegt, en het verschil zien tussen spreuken die beschrijven hoe het in Gods wereld gewoonlijk gaat en wat Spreuken vast zegt over God Zelf, Zijn oordeel en Zijn barmhartigheid.
Beschrijven hoe Spreuken het hart ziet als de plaats waar wijsheid en dwaasheid, trouw en ontrouw, eerlijkheid en bedrog beginnen.
Verwoorden hoe Gods voorzienigheid en ons eigen plannen samengaan, met hulp van Spreuken 16 en zondag 10 van de Heidelbergse Catechismus.
Toepassen wat Spreuken zegt over trouw, geld, opvoeding, spreken en de omgang met wie u kwaad doet.
De lijn trekken van de vraag wie zijn hart gezuiverd heeft (20:9) naar de barmhartigheid voor wie zijn zonde belijdt en laat (28:13), en naar Christus, in Wie alle schatten der wijsheid verborgen zijn.

Wat hebt u nodig?

Een Bijbel (bij voorkeur de Statenvertaling)
Een notitieboekje of dagboek om antwoorden en inzichten op te schrijven
Een pen of potlood

Overzicht van de sessies

Sessie 1: Zoeken als naar zilver

Spreuken 2:1-22±35 minuten

Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat wijsheid een schat is die u met heel uw hart zoekt, terwijl de Heere haar geeft en in Christus Zelf schenkt.

Lees Spreuken 2:1-22

Want de HEERE geeft wijsheid; uit Zijn mond komt kennis en verstand. — Spreuken 2:6 (SV)

Woord om te onthouden:: de HEERE geeft wijsheid; uit Zijn mond komt kennis en verstand (Spreuken 2:6)
Om te zingen:: Psalm 119:53 (berijming 1773)

Spreuken 2 is één doorlopende redenering. Een vader spreekt zijn zoon aan en stapelt de voorwaarden op elkaar: als u mijn woorden aanneemt, uw oor en hart erop richt, om verstand roept en ernaar zoekt als naar zilver en verborgen schatten, dan zult u de vreze des HEEREN verstaan. In deel 1 las u dat die vreze het begin is van alle kennis (1:7 en 9:10); hier ziet u hoe iemand daar komt. Het scharnier ligt in vers 6: wie zoekt, ontvangt wat de HEERE geeft. Daarna noemt de vader twee gevaren waartegen wijsheid bewaart: mannen die verkeerdheden spreken en de vreemde vrouw. Anders dan deel 1 leest deze gids hele hoofdstukken op volgorde. Daarom begint deze eerste sessie ook met de vraag hoe u een spreuk eigenlijk leest.

Zo leest u dit gedeelte

Lees het hoofdstuk twee keer. Let de eerste keer op de woorden zo gij in vers 1-4 en op het woord dan in vers 5 en 9: wat moet de zoon doen, en wat ontvangt hij? Let de tweede keer op de wegen en paden: hoe vaak komen ze voor, en welke twee wegen ziet u aan het slot (vers 20-22)? Bedenk bij het lezen dat veel spreuken beschrijven hoe het in Gods wereld gewoonlijk gaat. Zulke spreuken zijn geen contract met een garantie, maar wijsheid die u leert kijken. Wat Spreuken over God Zelf zegt, staat wel vast. Neem deze vraag mee: hoe kan wijsheid tegelijk iets zijn waar u hard naar zoekt en iets wat de HEERE geeft?

Vragen bij deze sessie

Observatie: wat staat er?

Welke werkwoorden gebruikt de vader in vers 1-4 voor wat de zoon moet doen? Wat zegt de opeenstapeling van die werkwoorden over de inzet die wijsheid vraagt?
Wat belooft vers 5-11 aan wie zo zoekt? Noem wat de zoon zal verstaan en waartegen hij bewaard zal worden.

Interpretatie: wat betekent het?

Vers 4 vergelijkt het zoeken naar wijsheid met het zoeken naar zilver en verborgen schatten, en vers 6 zegt dat de HEERE wijsheid geeft. Hoe horen ons zoeken en Gods geven bij elkaar? Vergelijk Jakobus 1:5.
Vers 12-15 en 16-19 noemen twee gevaren: kwade mannen en de vreemde vrouw. Wat hebben beide gemeen in de manier waarop zij spreken? Waarom bewaart juist wijsheid in het hart daartegen?
Vers 21-22 spreekt over het einde van de oprechten en van de goddelozen. Hoe leest u die verzen wanneer u ziet dat het oprechte mensen soms slecht gaat en goddelozen goed? Lees Psalm 73:16-19: wat zag Asaf toen hij op hun einde merkte?
Paulus schrijft dat in Christus al de schatten van wijsheid en kennis verborgen zijn (Kolossenzen 2:3). Wat betekent het voor uw zoeken naar wijsheid dat die schat uiteindelijk een Persoon is?

Toepassing: wat betekent het voor u?

Waar besteedt u in een gewone week de meeste moeite aan om te zoeken? Wat zou het betekenen om met dezelfde ijver Gods Woord te lezen en om verstand te bidden?
Welke stem die u van Gods weg aftrekt, in woorden, beelden of mensen, klinkt op dit moment het luidst bij u? Hoe kunt u Gods wijsheid deze week bewust in uw hart laten wonen om daartegen bewaard te blijven?

Gebed bij deze sessie

HEERE, U geeft wijsheid, en uit Uw mond komt kennis en verstand. Vergeef mij dat ik naar zoveel andere dingen ijveriger zoek dan naar U. Geef mij een hart dat naar Uw Woord luistert en om verstand roept. Dank U dat al de schatten van wijsheid in Christus verborgen zijn, en dat ik Hem mag zoeken en vinden. Bewaar mij tegen de stemmen die mij van Uw weg aftrekken, en houd mij op het pad van de rechtvaardigen. Amen.

Verder studeren: Lees Spreuken 8 opnieuw (deel 1, sessie 6), waar de wijsheid zelf roept, en daarna 1 Korinthe 1:24-30, waar Paulus zegt dat Christus ons geworden is wijsheid van God. In het leesplan Psalmen en Spreuken leest u Spreuken 2 op dag 2.

Voor de kringleider

Opzet voor een avond van 60 minuten

Opening: Vraag kort wat ieder deze week met de meeste moeite zocht of najoeg. Lees daarna samen Spreuken 2, afwisselend per twee verzen.

De kernvragen

Welke werkwoorden gebruikt de vader in vers 1-4 voor wat de zoon moet doen? Wat zegt de opeenstapeling van die werkwoorden over de inzet die wijsheid vraagt? (vraag 1)
Vers 4 vergelijkt het zoeken naar wijsheid met het zoeken naar zilver en verborgen schatten, en vers 6 zegt dat de HEERE wijsheid geeft. Hoe horen ons zoeken en Gods geven bij elkaar? Vergelijk Jakobus 1:5. (vraag 3)
Paulus schrijft dat in Christus al de schatten van wijsheid en kennis verborgen zijn (Kolossenzen 2:3). Wat betekent het voor uw zoeken naar wijsheid dat die schat uiteindelijk een Persoon is? (vraag 6)
Welke stem die u van Gods weg aftrekt, in woorden, beelden of mensen, klinkt op dit moment het luidst bij u? Hoe kunt u Gods wijsheid deze week bewust in uw hart laten wonen om daartegen bewaard te blijven? (vraag 8)

Indeling

10 min: Welkom, zingen (Psalm 119:53), gebed en de opening
10 min: Samen lezen: Spreuken 2:1-22
30 min: Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
10 min: Gebedsrondje en afsluiting

Als het stil valt: Vers 16-19 over de vreemde vrouw kan het gesprek naar zedenkwesties of naar anderen trekken. Erken dat kort en breng het terug naar vers 6: Wie geeft wijsheid, en hoe bewaart zij het hart?

Gebedsrondje: Bid om een hart dat naar Gods Woord luistert, met vers 3 in gedachten. Wie wil, noemt een stem die hem of haar van Gods weg aftrekt. Sluit af met dank voor Christus.

Om te zingen: Psalm 119:53 (berijming 1773)

Volgende sessieTerug naar het overzicht

Sessie 2: Trouw aan de huisvrouw uwer jeugd

Spreuken 5:1-23±35 minuten

Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat de Heere trouw vraagt in gedachten, ogen en daden, omdat al uw wegen voor Zijn ogen zijn en Hij het huwelijk als goede gave geeft.

Lees Spreuken 5:1-23

Want eens iegelijks wegen zijn voor de ogen des HEEREN, en Hij weegt al zijne gangen. — Spreuken 5:21 (SV)

Woord om te onthouden:: Want eens iegelijks wegen zijn voor de ogen des HEEREN (Spreuken 5:21)
Om te zingen:: Psalm 139:1 (berijming 1773)

In deel 1 las u over de twee wegen van wijsheid en dwaasheid. Spreuken 5 maakt die keuze concreet op een terrein dat ieder raakt: trouw in het huwelijk. Een vader waarschuwt zijn zoon voor de vreemde vrouw, de vrouw die niet de zijne is. Haar woorden zijn zoet als honing en glad als olie, maar haar einde is bitter als alsem. Wie haar volgt, verliest zijn eer, zijn jaren en zijn bezit, en moet aan het eind erkennen dat hij de tucht gehaat heeft. Daartegenover tekent de vader met beelden van water en een bron de vreugde van het eigen huwelijk. Boven alles staat vers 21: de HEERE ziet alle wegen van een mens. Deze sessie spreekt sober en eerlijk over het zevende gebod, en houdt vast dat bij God vergeving is voor wie zijn schuld belijdt, ook als hij met schaamte leeft.

Zo leest u dit gedeelte

Lees het hoofdstuk in drie delen: de waarschuwing (vers 1-6), de gevolgen (vers 7-14) en de bron van vreugde (vers 15-23). Let op het verschil tussen het begin en het einde van de vreemde vrouw (vers 3-4), en op de spijt in vers 12-14: wie spreekt daar, en wanneer? Merk op dat de vader niet alleen verbiedt, maar ook iets beters aanwijst. Lees vers 21 als de sleutel van het hoofdstuk. Neem deze vraag mee: waarom spreekt de vader over trouw niet alleen als plicht, maar ook als vreugde?

Vragen bij deze sessie

Observatie: wat staat er?

Hoe beschrijft de vader in vers 3-6 de woorden en het einde van de vreemde vrouw? Welke tegenstelling ziet u tussen wat zij belooft en waar zij heen leidt?
Wat verliest iemand volgens vers 9-11 die haar weg volgt? En wat zegt hij volgens vers 12-14 als het te laat is?

Interpretatie: wat betekent het?

In vers 15-19 gebruikt de vader beelden van een bak, een bornput, fonteinen en een springader. Wat wil hij met deze beelden zeggen over het huwelijk en over de vreugde die God daarin geeft?
Vers 21 zegt dat de wegen van ieder mens voor de ogen des HEEREN zijn. Waarom is dat het sterkste argument van dit hoofdstuk, sterker nog dan de gevolgen die eerder genoemd worden?
Vers 22-23 zegt dat de goddeloze door zijn eigen ongerechtigheden gevangen wordt. Wat leert dat over het karakter van zonde? Vergelijk het met wat de Heidelbergse Catechismus in zondag 41 in eigen woorden zegt: God wil dat wij kuis en ingetogen leven, binnen en buiten het huwelijk, in daden, gebaren, woorden en gedachten.
Paulus vergelijkt de liefde van een man voor zijn vrouw met de liefde van Christus voor Zijn gemeente (Efeze 5:25-32). Welk licht werpt dat op de trouw waartoe Spreuken 5 oproept?

Toepassing: wat betekent het voor u?

Wat kunt u deze week doen om trouw te bewaren in uw gedachten, uw ogen en uw omgang, of u nu getrouwd bent of niet? Wat helpt u om afstand te houden van wat u van Gods weg aftrekt (vers 8)?
Dit hoofdstuk kan pijn doen bij wie alleen gaat, gescheiden is of met schuld leeft. Hoe kunt u als kring zo over dit gebod spreken dat niemand zich buitengesloten weet? Welke belofte uit 1 Johannes 1:9 mag u daarbij vasthouden?

Gebed bij deze sessie

Heere, al mijn wegen zijn voor Uw ogen, en U weegt al mijn gangen. Bewaar mijn hart, mijn ogen en mijn woorden voor alles wat zoet begint en bitter eindigt. Dank U voor het huwelijk als Uw goede gave, en voor de trouw waarmee Christus Zijn gemeente liefheeft. Wees nabij wie alleen gaat, wie gescheiden is en wie met schaamte leeft. U bent getrouw en rechtvaardig om te vergeven wie zijn zonden belijdt; reinig ons door het bloed van Uw Zoon. Amen.

Verder studeren: Lees Spreuken 7, een uitgewerkt voorbeeld van dezelfde waarschuwing, en 1 Korinthe 6:18-20, waar Paulus het lichaam een tempel van de Heilige Geest noemt. In het leesplan Psalmen en Spreuken leest u Spreuken 5 op dag 5.

Voor de kringleider

Opzet voor een avond van 60 minuten

Opening: Kijk kort terug op Spreuken 2, waar de vreemde vrouw al genoemd werd. Lees dan samen Spreuken 5, en zeg vooraf dat dit een gevoelig onderwerp is.

De kernvragen

Hoe beschrijft de vader in vers 3-6 de woorden en het einde van de vreemde vrouw? Welke tegenstelling ziet u tussen wat zij belooft en waar zij heen leidt? (vraag 1)
In vers 15-19 gebruikt de vader beelden van een bak, een bornput, fonteinen en een springader. Wat wil hij met deze beelden zeggen over het huwelijk en over de vreugde die God daarin geeft? (vraag 3)
Vers 21 zegt dat de wegen van ieder mens voor de ogen des HEEREN zijn. Waarom is dat het sterkste argument van dit hoofdstuk, sterker nog dan de gevolgen die eerder genoemd worden? (vraag 4)
Dit hoofdstuk kan pijn doen bij wie alleen gaat, gescheiden is of met schuld leeft. Hoe kunt u als kring zo over dit gebod spreken dat niemand zich buitengesloten weet? Welke belofte uit 1 Johannes 1:9 mag u daarbij vasthouden? (vraag 8)

Indeling

10 min: Welkom, zingen (Psalm 139:1), gebed en de opening
10 min: Samen lezen: Spreuken 5:1-23
30 min: Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
10 min: Gebedsrondje en afsluiting

Als het stil valt: De beeldspraak van vers 15-20 kan gêne geven, of het gesprek kan naar regels over echtscheiding gaan. Houd dat kort en lees vers 21 opnieuw: voor Wiens ogen zijn al onze wegen?

Gebedsrondje: Dank voor het huwelijk als gave van God en bid voor de huwelijken in de kring en de gemeente. Bid ook voor wie alleen gaat. Stil gebed mag, zeker bij dit onderwerp.

Om te zingen: Psalm 139:1 (berijming 1773)

Volgende sessieTerug naar het overzicht

Sessie 3: Een bedriegelijke weegschaal en een zegenende ziel

Spreuken 11:1-31±40 minuten

Waar het in deze sessie om gaatU ontdekt dat de Heere Zich uitspreekt over weegschaal, tong en beurs, en dat een zegenende ziel leeft van de genade van Christus, niet van ruilhandel.

Lees Spreuken 11:1-31

De zegenende ziel zal vet gemaakt worden; en die bevochtigt, zal ook zelf een vroege regen worden. — Spreuken 11:25 (SV)

Woord om te onthouden:: De zegenende ziel zal vet gemaakt worden (Spreuken 11:25)
Om te zingen:: Psalm 15:1 (berijming 1773)

Met Spreuken 10:1 begint een nieuw deel van het boek, onder het opschrift de spreuken van Salomo. Vanaf hier staan de spreuken meestal los naast elkaar, vaak als twee regels waarvan de tweede iets tegenover de eerste zet. Hoofdstuk 11 is daar een goed voorbeeld van. Het opent op de markt, bij de weegschaal van de koopman, en loopt dan langs hoogmoed en ootmoed, het welzijn van een stad, roddel en betrouwbaarheid, borg staan, vrijgevigheid en gierigheid. In deel 1 las u in sessie 4 over vlijt en luiheid, werk en geld. Dit hoofdstuk voegt daaraan toe hoe u met geld en woorden omgaat tegenover uw naaste: eerlijk, gul en betrouwbaar. Het laat ook zien dat God Zich met de markt bemoeit: een valse weegschaal is de HEERE een gruwel, een eerlijke weegsteen Zijn welgevallen.

Zo leest u dit gedeelte

Lees het hoofdstuk langzaam en let bij elke spreuk op het woordje maar: welke twee dingen worden tegenover elkaar gezet? Probeer de spreuken in groepjes te ordenen: eerlijkheid en oprechtheid (vers 1-8), de mond en de stad (vers 9-15), vrijgevigheid en rijkdom (vers 16-31). Lees vers 24-26 apart: hoe kan geven rijker maken en vasthouden armer? Vers 25 maakt van geven geen ruil om meer terug te krijgen, maar laat zien dat God de gever zegent, zodat hij kan blijven weldoen. Neem deze vraag mee: wat zegt mijn omgang met geld over mijn hart?

Vragen bij deze sessie

Observatie: wat staat er?

Wat zegt vers 1 over de bedriegelijke weegschaal en de volkomen weegsteen? Waarom zou de HEERE Zich zo uitdrukkelijk uitspreken over iets wat op de markt gebeurt?
Zoek in vers 9-14 de spreuken over de mond en de tong. Wat doet de huichelaar, wat doet de achterklapper, en wat doet wie getrouw is van geest?
Wat zeggen vers 24-26 over uitstrooien en inhouden? Wie wordt er volgens vers 26 gezegend, en wie wordt er vervloekt?

Interpretatie: wat betekent het?

Vers 2 zet hovaardigheid en schande tegenover ootmoed en wijsheid. Waarom zou deze spreuk direct na die over de valse weegschaal staan? Wat heeft oneerlijkheid met hoogmoed te maken?
Vers 25 zegt dat de zegenende ziel vet gemaakt zal worden. Hoe leest u deze spreuk zonder er een ruil van te maken, geven om te krijgen? Waartoe zegent God volgens 2 Korinthe 9:8 de gever, en wat zegt vers 28 over wie op zijn rijkdom vertrouwt?
Vers 30 noemt de vrucht van de rechtvaardige een boom des levens en zegt dat wie zielen vangt, wijs is. Wat betekent het om zielen te winnen, en hoe hangt dat samen met de eerlijkheid en gulheid in de rest van het hoofdstuk?

Toepassing: wat betekent het voor u?

De Heidelbergse Catechismus noemt bij het achtste gebod (zondag 42) in eigen woorden ook valse maat en gewicht, en vraagt dat wij het nut van onze naaste bevorderen waar wij kunnen. Waar raakt dit uw werk, uw handel of uw aankopen?
Christus is om onzentwil arm geworden, terwijl Hij rijk was (2 Korinthe 8:9). Bij wie in uw buurt, kerk of familie kunt u vanuit die genade deze week een zegenende ziel zijn, met tijd, geld of een goed woord? Noem één concrete stap.

Gebed bij deze sessie

Heere, een valse weegschaal is U een gruwel, en een eerlijke weegsteen is Uw welgevallen. Maak mij eerlijk in mijn werk, mijn handel en mijn woorden. Bewaar mij voor de hoogmoed die zichzelf bevoordeelt en voor de tong die de naaste afbreekt. Dank U dat de Heere Jezus om onzentwil arm is geworden, terwijl Hij rijk was. Maak mij door die genade gul en blij in het geven, zonder iets terug te verwachten, en gebruik mij om anderen tot U te brengen. Amen.

Verder studeren: Lees Deuteronomium 25:13-16 over eerlijke maten en 2 Korinthe 9:6-8 over de blijmoedige gever. In het leesplan Psalmen en Spreuken leest u Spreuken 11 op dag 11.

Voor de kringleider

Opzet voor een avond van 60 minuten

Opening: Vraag of iemand weleens merkte dat een weegschaal of een rekening niet klopte. Lees daarna samen Spreuken 11:1-14 en 11:24-31.

De kernvragen

Wat zegt vers 1 over de bedriegelijke weegschaal en de volkomen weegsteen? Waarom zou de HEERE Zich zo uitdrukkelijk uitspreken over iets wat op de markt gebeurt? (vraag 1)
Vers 2 zet hovaardigheid en schande tegenover ootmoed en wijsheid. Waarom zou deze spreuk direct na die over de valse weegschaal staan? Wat heeft oneerlijkheid met hoogmoed te maken? (vraag 4)
Vers 25 zegt dat de zegenende ziel vet gemaakt zal worden. Hoe leest u deze spreuk zonder er een ruil van te maken, geven om te krijgen? Waartoe zegent God volgens 2 Korinthe 9:8 de gever, en wat zegt vers 28 over wie op zijn rijkdom vertrouwt? (vraag 5)
Christus is om onzentwil arm geworden, terwijl Hij rijk was (2 Korinthe 8:9). Bij wie in uw buurt, kerk of familie kunt u vanuit die genade deze week een zegenende ziel zijn, met tijd, geld of een goed woord? Noem één concrete stap. (vraag 8)

Indeling

10 min: Welkom, zingen (Psalm 15:1), gebed en de opening
10 min: Samen lezen: Spreuken 11:1-31
30 min: Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
10 min: Gebedsrondje en afsluiting

Als het stil valt: Vers 25 kan uitlopen op de gedachte dat wie geeft, er zelf rijker van wordt. Laat dat niet als ruil staan. Lees 2 Korinthe 9:8 en vraag waartoe God volgens dat vers de gever zegent.

Gebedsrondje: Bid om eerlijkheid in werk, handel en woorden. Wie wil, noemt iemand voor wie hij of zij deze week een zegen wil zijn. Dank voor Christus, Die rijk was en arm werd.

Om te zingen: Psalm 15:1 (berijming 1773)

Volgende sessieTerug naar het overzicht

Sessie 4: Het hart des mensen overdenkt zijn weg

Spreuken 16:1-33±40 minuten

Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat u uw weg mag overdenken en plannen maken, terwijl de Heere uw gang stiert en niets u bij toeval overkomt.

Lees Spreuken 16:1-33

Het hart des mensen overdenkt zijn weg; maar de HEERE stiert zijn gang. — Spreuken 16:9 (SV)

Woord om te onthouden:: Wentel uw werken op den HEERE, en uw gedachten zullen bevestigd worden (Spreuken 16:3)
Om te zingen:: Psalm 25:6 (berijming 1773)

Spreuken 16 staat midden in de spreuken van Salomo (10:1-22:16), en nauwelijks een ander hoofdstuk noemt de naam van de HEERE zo vaak. Vers 1-9 vormen een kleine groep spreuken over de mens die plannen maakt en God Die regeert. Daarna volgen spreuken over de koning, over hoogmoed en nederigheid, over zoete woorden en over het beheersen van de eigen geest. Het hoofdstuk eindigt bij het lot dat in de schoot geworpen wordt: zelfs wat toeval lijkt, ligt in Gods hand. De Heidelbergse Catechismus noemt dat in zondag 10 Gods voorzienigheid: Hij onderhoudt en regeert alle dingen, zodat niets ons bij toeval overkomt, maar alles uit Zijn vaderlijke hand. Daarin ligt geen reden om stil te zitten, wel een reden om te plannen in afhankelijkheid en met rust in het hart.

Zo leest u dit gedeelte

Lees eerst vers 1-9 en tel hoe vaak de HEERE genoemd wordt. Let op het patroon in vers 1, 2 en 9: in de eerste helft van het vers is de mens aan het woord of aan het werk, in de tweede helft God. Lees vers 4 met de kanttekening: God heeft alles gewrocht om Zijner ere wil, en de dag des kwaads is de dag van de straf (vergelijk Romeinen 9:22-23 en 11:36). Lees daarna vers 10-33 en zoek de spreuken over hoogmoed (vers 5, 18 en 19) en over zelfbeheersing (vers 32). Sluit af met vers 33. In het leesplan Psalmen en Spreuken draagt dag 16 de titel De HEERE stiert zijn gang. Neem deze vraag mee: hoe maak ik plannen als ik werkelijk geloof dat God mijn gang bestuurt?

Vragen bij deze sessie

Observatie: wat staat er?

Lees vers 1-9. Wat doet de mens in deze verzen, en wat doet de HEERE? Zet de werkwoorden naast elkaar.
Welke spreuken in dit hoofdstuk gaan over hoogmoed en nederigheid? Wat gebeurt er volgens vers 18 en 19 met de hovaardige?

Interpretatie: wat betekent het?

Vers 3 roept op om uw werken op de HEERE te wentelen. Wat betekent dat beeld? De gedachten die bevestigd worden, zijn uw voornemens (vergelijk vers 1). Waarom komt het wentelen voorop, en hoe leest u deze belofte samen met vers 9 en de bede Uw wil geschiede?
Vers 9 zegt dat het hart van de mens zijn weg overdenkt, maar dat de HEERE zijn gang stiert. Is plannen dan zinloos? Hoe verhouden onze verantwoordelijkheid en Gods regering zich in deze spreuk?
Vers 2 zegt dat de mens zijn eigen wegen zuiver vindt, maar dat de HEERE de geesten weegt, en vers 25 spreekt over een weg die recht lijkt maar naar de dood leidt. Wat zeggen deze verzen over het vertrouwen op ons eigen oordeel?
Vers 33 zegt dat het lot in de schoot geworpen wordt, maar dat de uitkomst van de HEERE is. Hoe troost deze spreuk, samen met wat de Heidelbergse Catechismus in zondag 10 belijdt, wanneer dingen buiten uw macht om gebeuren?

Toepassing: wat betekent het voor u?

Jakobus waarschuwt tegen wie zeker weet wat hij morgen gaat doen, en leert ons te zeggen: indien de Heere wil (Jakobus 4:13-15). Welke plannen hebt u voor de komende tijd, en hoe kunt u die bewust in Gods hand leggen?
Vers 32 noemt de lankmoedige beter dan de sterke. In welke situatie wordt uw geduld deze week op de proef gesteld, en hoe kunt u daar heersen over uw eigen geest?

Gebed bij deze sessie

HEERE, mijn hart overdenkt mijn weg, maar U stiert mijn gang. Ik leg mijn plannen voor de komende tijd in Uw hand, en vraag niet dat alles gaat zoals ik het bedacht heb, maar dat Uw wil geschiedt. Bewaar mij voor de hoogmoed die meent dat ik mijn leven zelf in handen heb. Dank U dat niets mij bij toeval overkomt, maar alles uit Uw vaderlijke hand, omwille van Christus. Leer mij lankmoedig te zijn en te heersen over mijn eigen geest. Amen.

Verder studeren: Lees Genesis 50:15-21, waar Jozef zegt dat God ten goede gedacht heeft wat zijn broers kwaad bedoelden. Vergelijk Spreuken 16:9 daarna met Spreuken 3:5-6 uit deel 1, sessie 2. In het leesplan Psalmen en Spreuken leest u Spreuken 16 op dag 16.

Voor de kringleider

Opzet voor een avond van 60 minuten

Opening: Vraag wie er deze week iets plande wat anders liep dan gedacht. Lees daarna samen Spreuken 16:1-9 en 16:18-33.

De kernvragen

Lees vers 1-9. Wat doet de mens in deze verzen, en wat doet de HEERE? Zet de werkwoorden naast elkaar. (vraag 1)
Vers 9 zegt dat het hart van de mens zijn weg overdenkt, maar dat de HEERE zijn gang stiert. Is plannen dan zinloos? Hoe verhouden onze verantwoordelijkheid en Gods regering zich in deze spreuk? (vraag 4)
Vers 33 zegt dat het lot in de schoot geworpen wordt, maar dat de uitkomst van de HEERE is. Hoe troost deze spreuk, samen met wat de Heidelbergse Catechismus in zondag 10 belijdt, wanneer dingen buiten uw macht om gebeuren? (vraag 6)
Jakobus waarschuwt tegen wie zeker weet wat hij morgen gaat doen, en leert ons te zeggen: indien de Heere wil (Jakobus 4:13-15). Welke plannen hebt u voor de komende tijd, en hoe kunt u die bewust in Gods hand leggen? (vraag 7)

Indeling

10 min: Welkom, zingen (Psalm 25:6), gebed en de opening
10 min: Samen lezen: Spreuken 16:1-33
30 min: Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
10 min: Gebedsrondje en afsluiting

Als het stil valt: Vers 4 en vers 33 roepen soms grote vragen op over Gods raad en onze verantwoordelijkheid. Laat het geen leerdebat worden. Breng het terug naar vers 3 en 9: wat betekenen die voor de plannen van deze week?

Gebedsrondje: Leg samen de plannen voor de komende tijd in Gods hand. Wie wil, noemt één voornemen en bidt erbij: indien de Heere wil. Bid ook om lankmoedigheid, naar vers 32.

Om te zingen: Psalm 25:6 (berijming 1773)

Volgende sessieTerug naar het overzicht

Sessie 5: Wie kan zeggen: Ik heb mijn hart gezuiverd?

Spreuken 20:1-30±40 minuten

Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat niemand zijn eigen hart kan zuiveren, en dat Christus met Zijn bloed doet wat u zelf nooit kunt.

Lees Spreuken 20:1-30

Wie kan zeggen: Ik heb mijn hart gezuiverd, ik ben rein van mijn zonde? — Spreuken 20:9 (SV)

Woord om te onthouden:: Wie kan zeggen: Ik heb mijn hart gezuiverd (Spreuken 20:9)
Om te zingen:: Psalm 51:5 (berijming 1773)

Spreuken 20 lijkt op het eerste gezicht een bonte verzameling: wijn en sterke drank, de luiaard die niet ploegt, de koning op zijn troon, eerlijke en valse gewichten, een erfenis die te vroeg binnengehaald wordt. Maar midden tussen die gewone dingen staat een vraag die alles stillegt: wie kan zeggen dat hij zijn hart gezuiverd heeft en rein is van zijn zonde? Het antwoord ligt in de vraag zelf besloten: niemand. Spreuken kent het verschil tussen wijzen en dwazen, maar weet ook dat de wijze geen zondeloos mens is. Vers 27 noemt de ziel van de mens een lamp des HEEREN, die de binnenkameren doorzoekt. Zo leidt dit hoofdstuk van de markt en het hof naar het geweten, en van het geweten naar de vraag waar reiniging te vinden is. Het antwoord geeft de Schrift: in het bloed van Christus.

Zo leest u dit gedeelte

Lees het hoofdstuk eerst in één keer en zet een streep bij elke spreuk die over de HEERE gaat (onder andere vers 10, 12, 22, 24 en 27). Lees die verzen daarna samen, met vers 9 erbij. Let ook op de praktische spreuken over wijn (vers 1), luiheid (vers 4 en 13) en eerlijke maten (vers 10 en 23): wat hebben ze met het hart te maken? Lees vers 22 met aandacht: hoe gaat u om met onrecht dat u is aangedaan? Neem deze vraag mee: waarom staat de vraag van vers 9 juist tussen al die gewone spreuken?

Vragen bij deze sessie

Observatie: wat staat er?

Welke praktische onderwerpen ziet u in vers 1-8? Noem er drie en wat de spreuk er telkens over zegt.
Wat zegt vers 22 over het vergelden van kwaad? Wat moet u volgens deze spreuk doen, en wat belooft de HEERE?

Interpretatie: wat betekent het?

Vers 9 vraagt wie kan zeggen dat hij zijn hart gezuiverd heeft. Waarom past op deze vraag alleen het antwoord niemand? Vergelijk Romeinen 3:10 en 1 Johannes 1:8.
De Heidelbergse Catechismus zegt in zondag 2 in eigen woorden dat wij onze ellende kennen uit de wet van God. Hoe werkt deze spreuk als een spiegel? Waarom is het een genade om te zien dat u uw hart niet zelf kunt reinigen?
Vers 27 noemt de ziel van de mens een lamp des HEEREN die de binnenkameren doorzoekt. Wat bedoelt de spreuk met dat beeld? Hoe kan God door uw geweten licht werpen op wat verborgen is?
Vers 10 en 23 zeggen dat tweeërlei weegsteen de HEERE een gruwel is. Wat betekent het om met twee maten te meten, en waar ziet u dat in de manier waarop wij onszelf en anderen beoordelen?

Toepassing: wat betekent het voor u?

Wat de mens niet kan, doet Christus: Zijn bloed reinigt het geweten van dode werken om de levende God te dienen (Hebreeën 9:14). Wat betekent dat voor de schuld die u soms met u meedraagt?
Is er onrecht dat u is aangedaan en dat u zelf wilt rechtzetten? Wat zou het deze week betekenen om op de HEERE te wachten, zoals vers 22 zegt?

Gebed bij deze sessie

Heere, wie kan zeggen dat hij zijn hart gezuiverd heeft? Ik kan het niet. U ziet de binnenkameren van mijn hart, en U weet wat ik voor anderen en voor mijzelf verberg. Dank U dat ik mijzelf niet rein hoef te maken, maar dat het bloed van Christus mijn geweten reinigt van dode werken. Leer mij eerlijk te meten, met één maat voor mijzelf en voor anderen. En waar mij onrecht is aangedaan, leer mij op U te wachten, want U zult verlossen. Amen.

Verder studeren: Lees Psalm 51 en Jeremia 17:9-10 over het hart dat de HEERE doorzoekt, en vergelijk Spreuken 20:22 met Romeinen 12:17-19. In het leesplan Psalmen en Spreuken leest u Spreuken 20 op dag 20.

Voor de kringleider

Opzet voor een avond van 60 minuten

Opening: Kijk kort terug op Spreuken 16:9 van de vorige avond, over het hart dat zijn weg overdenkt. Lees dan samen Spreuken 20:1-12 en 20:22-30.

De kernvragen

Welke praktische onderwerpen ziet u in vers 1-8? Noem er drie en wat de spreuk er telkens over zegt. (vraag 1)
Vers 9 vraagt wie kan zeggen dat hij zijn hart gezuiverd heeft. Waarom past op deze vraag alleen het antwoord niemand? Vergelijk Romeinen 3:10 en 1 Johannes 1:8. (vraag 3)
Vers 10 en 23 zeggen dat tweeërlei weegsteen de HEERE een gruwel is. Wat betekent het om met twee maten te meten, en waar ziet u dat in de manier waarop wij onszelf en anderen beoordelen? (vraag 6)
Wat de mens niet kan, doet Christus: Zijn bloed reinigt het geweten van dode werken om de levende God te dienen (Hebreeën 9:14). Wat betekent dat voor de schuld die u soms met u meedraagt? (vraag 7)

Indeling

10 min: Welkom, zingen (Psalm 51:5), gebed en de opening
10 min: Samen lezen: Spreuken 20:1-30
30 min: Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
10 min: Gebedsrondje en afsluiting

Als het stil valt: Vers 1 over de wijn kan een lange discussie over drankgebruik geven. Erken dat de spreuk ernstig waarschuwt, en breng het terug naar de vraag van vers 9: wie kan zeggen dat hij rein is?

Gebedsrondje: Neem een moment stilte om voor God te belijden wat niemand anders ziet. Dank daarna hardop voor het bloed van Christus. Wie wil, bidt om geduld waar onrecht is aangedaan, naar vers 22.

Om te zingen: Psalm 51:5 (berijming 1773)

Volgende sessieTerug naar het overzicht

Sessie 6: Mijn zoon, geef mij uw hart

Spreuken 22:1-23:35±45 minuten

Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat de vader in Spreuken het hart van zijn zoon vraagt, en dat zo ook de Heere niet uw rijkdom of aanzien vraagt, maar uw hart.

Lees Spreuken 22:1-23:35

Mijn zoon! geef mij uw hart, en laat uw ogen mijn wegen bewaren. — Spreuken 23:26 (SV)

Woord om te onthouden:: geef mij uw hart, en laat uw ogen mijn wegen bewaren (Spreuken 23:26)
Om te zingen:: Psalm 78:1 (berijming 1773)

Met Spreuken 22:17 begint een nieuw deel, met de oproep om de woorden der wijzen te horen. Daar verandert de toon: geen losse spreuken van twee regels meer, maar langere vermaningen van een leraar die zijn leerling persoonlijk aanspreekt. Deze sessie leest het slot van de spreuken van Salomo (22:1-16) en het begin van die nieuwe verzameling (22:17-23:35). U leest over een goede naam die meer waard is dan rijkdom, over de opvoeding van kinderen, over de arme die u niet mag beroven, over matigheid aan de tafel van een heerser en over rijkdom die vleugels krijgt. Het hart van de sessie staat in 23:26, waar de vader niet alleen gehoorzaamheid vraagt, maar het hart van zijn zoon. Het gedeelte is lang; lees 22:1-21 en 23:15-35 het langzaamst.

Zo leest u dit gedeelte

Lees 22:1-16 als losse spreuken, en let daarna op het nieuwe begin in 22:17-21: waartoe schrijft de leraar deze woorden? Lees 22:22-23:14 als een reeks waarschuwingen, en let in 23:15-26 op hoe vaak het woord hart voorkomt. Lees tot slot 23:29-35, een sobere en eerlijke schets van de dronkaard, en let op de vragen waarmee het begint. Bij 22:6 noemt de kanttekening dat leren zoveel als catechiseren: een kind van jongs af onderwijzen in de gronden van de heilige leer. Bedenk daarbij dat de spreuk beschrijft wat wijze opvoeding gewoonlijk uitwerkt, maar geen garantie geeft dat een kind nooit afdwaalt. Neem deze vraag mee: waarom vraagt de vader om het hart, en niet alleen om goed gedrag?

Vragen bij deze sessie

Observatie: wat staat er?

Wat is volgens 22:1-2 meer waard dan rijkdom, en wat hebben rijken en armen met elkaar gemeen?
Waartoe heeft de leraar volgens 22:19-21 deze woorden geschreven? Waar moet al deze wijsheid volgens vers 19 op uitlopen?

Interpretatie: wat betekent het?

22:6 roept op om een jongen de eerste beginselen te leren naar de eis van zijn weg. Wat betekent deze spreuk, en waarom is het belangrijk haar te lezen als wijsheid en niet als garantie? Wat betekent dat voor ouders van een kind dat zijn eigen weg is gegaan?
22:22-23 en 23:10-11 waarschuwen tegen het beroven van de arme en de wezen, omdat de HEERE hun Verlosser is en hun zaak opneemt. Wat zegt het over God dat Hij Zich de zaak van de zwakken aantrekt?
23:4-5 raadt af om u te vermoeien om rijk te worden, omdat rijkdom zich vleugels maakt als een arend. Waarom is rijkdom zo onbetrouwbaar als houvast? Vergelijk Mattheüs 6:19-21.
In 23:26 vraagt de vader om het hart van zijn zoon. Waarom is het hart de kern? Hoe wijst deze vraag naar de hemelse Vader, en naar het grote gebod om God lief te hebben met geheel uw hart (Mattheüs 22:37)?

Toepassing: wat betekent het voor u?

Waar leeft uw hart op dit moment het meest van: werk, bezit, plezier of de mening van anderen? Wat zou het deze week betekenen om uw hart aan God te geven?
Hoe kunt u als ouder, grootouder of gemeentelid de jongeren om u heen de eerste beginselen van Gods weg leren, thuis, op de catechisatie en in uw voorbeeld? En hoe kunt u bidden voor een kind dat afgedwaald is?

Gebed bij deze sessie

Vader in de hemel, U vraagt niet alleen mijn handen en mijn woorden, maar mijn hart. Vergeef mij dat mijn hart zo vaak bij rijkdom, aanzien of genot is. Neem mijn hart en maak het Uw eigendom, en laat mijn ogen Uw wegen bewaren. U bent de Verlosser van de arme en de wees; maak mij een helper van wie zwak is. Zegen de kinderen in onze gezinnen en in onze gemeente, en zoek in Uw trouw wie van Uw weg is afgedwaald, omwille van Jezus Christus. Amen.

Verder studeren: Lees Deuteronomium 6:4-9 over het doorgeven van Gods woorden aan de kinderen, en Lukas 15:11-24 over de vader die naar zijn verloren zoon uitziet. In het leesplan Psalmen en Spreuken leest u deze hoofdstukken op dag 22 en 23.

Voor de kringleider

Opzet voor een avond van 60 minuten

Opening: Vraag kort wat ieder als kind van ouders of grootouders over God meekreeg. Lees daarna samen Spreuken 22:1-12 en 23:15-26.

De kernvragen

Wat is volgens 22:1-2 meer waard dan rijkdom, en wat hebben rijken en armen met elkaar gemeen? (vraag 1)
22:6 roept op om een jongen de eerste beginselen te leren naar de eis van zijn weg. Wat betekent deze spreuk, en waarom is het belangrijk haar te lezen als wijsheid en niet als garantie? Wat betekent dat voor ouders van een kind dat zijn eigen weg is gegaan? (vraag 3)
In 23:26 vraagt de vader om het hart van zijn zoon. Waarom is het hart de kern? Hoe wijst deze vraag naar de hemelse Vader, en naar het grote gebod om God lief te hebben met geheel uw hart (Mattheüs 22:37)? (vraag 6)
Waar leeft uw hart op dit moment het meest van: werk, bezit, plezier of de mening van anderen? Wat zou het deze week betekenen om uw hart aan God te geven? (vraag 7)

Indeling

10 min: Welkom, zingen (Psalm 78:1), gebed en de opening
10 min: Samen lezen: Spreuken 22:1-23:35
30 min: Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
10 min: Gebedsrondje en afsluiting

Als het stil valt: Bij 22:6 kunnen ouders van een kind dat zijn eigen weg ging verdriet of schuld voelen. Maak er geen garantie en geen verwijt van. Geef ruimte voor stilte, en ga verder met 23:26: wat vraagt de vader daar, en wat vraagt de Heere van ons?

Gebedsrondje: Bid voor de kinderen en jongeren in gezinnen en gemeente. Wie wil, noemt in stilte een kind dat afgedwaald is. Sluit af met de bede dat God ons hart neemt.

Om te zingen: Psalm 78:1 (berijming 1773)

Volgende sessieTerug naar het overzicht

Sessie 7: Een woord op zijn pas gesproken

Spreuken 25:1-26:28±40 minuten

Waar het in deze sessie om gaatU ontdekt dat de Heere ook uw woorden weegt, en dat het goeddoen aan een vijand een weerschijn is van Christus, Die vijanden met God verzoende.

Lees Spreuken 25:1-26:28

Indien dengene, die u haat, hongert, geef hem brood te eten; en zo hij dorstig is, geef hem water te drinken. — Spreuken 25:21 (SV)

Woord om te onthouden:: Een rede, op zijn pas gesproken, is als gouden appelen (Spreuken 25:11)
Om te zingen:: Psalm 120:1 (berijming 1773)

Spreuken 25:1 opent een nieuwe verzameling: ook spreuken van Salomo, die de mannen van koning Hizkia uitgeschreven hebben. Ruim tweehonderd jaar na Salomo liet de godvrezende Hizkia deze woorden opnieuw bijeenbrengen, in een tijd van herstel in Juda (2 Koningen 18:1-7). Hoofdstuk 25 gaat over bescheidenheid aan het hof, over geduld en over het juiste woord op het juiste moment. Het bevat ook een verrassende spreuk over de vijand: geef hem brood en water als hij honger en dorst heeft. Paulus haalt die spreuk aan in Romeinen 12:20. Hoofdstuk 26 tekent figuren die u liever niet bent: de zot, de luiaard, de twistzoeker en de vleier. Middenin staan twee spreuken die elkaar lijken tegen te spreken (26:4-5). Ze leren dat wijsheid ook is: weten welke spreuk wanneer past.

Zo leest u dit gedeelte

Dit is een lang gedeelte. Lees 25:1-22 langzaam en let op de vergelijkingen: gouden appelen in zilveren schalen, de koude van sneeuw in de oogst, koud water op een vermoeide ziel. Lees daarna 26:1-12 over de zot, 26:13-16 over de luiaard en 26:17-28 over twist, roddel en vleierij. Lees 26:4 en 26:5 direct na elkaar en vraag u af hoe beide waar kunnen zijn. De vurige kolen van 25:22 zijn geen wraak: de kanttekening ziet erin het goede dat de vijand zijn vijandschap doet afschudden en zijn hart vermurwt, zoals de smid het ijzer met gloeiende kolen zacht maakt. Neem deze vraag mee: hoe weet ik wanneer ik moet spreken en wanneer ik beter kan zwijgen?

Vragen bij deze sessie

Observatie: wat staat er?

Welke raad geeft 25:6-7 over uw plaats in het gezelschap van de koning? Vergelijk dit met wat de Heere Jezus zegt in Lukas 14:7-11.
Noem de figuren die hoofdstuk 26 beschrijft: de zot, de luiaard, de twistzoeker en de vleier. Welk beeld bij elk van hen blijft u het meest bij?

Interpretatie: wat betekent het?

25:11 vergelijkt een woord dat op zijn pas gesproken wordt met gouden appelen in zilveren schalen. Wat maakt een woord passend: de inhoud, het moment of de toon? Lees ook 25:15 en 25:20.
26:4 zegt dat u de zot niet naar zijn dwaasheid moet antwoorden, en 26:5 dat u dat juist wel moet doen. Hoe kunnen beide spreuken waar zijn? Wat leert dit paar over het lezen van Spreuken?
25:21-22 roept op om uw vijand te eten en te drinken te geven. Paulus voegt er in Romeinen 12:20-21 aan toe dat u het kwade door het goede overwint. Hoe weerspiegelt dit wat Christus deed, Die ons met God verzoende toen wij nog vijanden waren (Romeinen 5:10)?

Toepassing: wat betekent het voor u?

Denk aan iemand die u kwaad gedaan heeft of die tegen u is. Welk concreet goed, als brood en water, zou u deze week voor die persoon kunnen doen?
Herkent u bij uzelf iets van de luiaard, de twistzoeker of de vleier? Wat helpt u om deze week uw woorden te wegen voordat u spreekt?

Gebed bij deze sessie

Heere, U weet hoe snel mijn tong is en hoe traag mijn geduld. Leer mij een woord op zijn pas te spreken, en te zwijgen waar spreken alleen twist aanwakkert. Bewaar mij voor de luiheid, de vleierij en de haat die zich achter vriendelijke woorden verbergt. Dank U dat Christus ons liefhad toen wij nog Uw vijanden waren. Geef mij de genade om ook mijn vijand brood en water te geven, en het kwade door het goede te overwinnen. Amen.

Verder studeren: Lees Romeinen 12:14-21 en zondag 40 van de Heidelbergse Catechismus, die in eigen woorden zegt dat God van ons vraagt ook onze vijanden goed te doen. In het leesplan Psalmen en Spreuken leest u deze hoofdstukken op dag 25 en 26.

Voor de kringleider

Opzet voor een avond van 60 minuten

Opening: Vraag of iemand zich een woord herinnert dat precies op het goede moment kwam. Lees daarna samen Spreuken 25:6-22 en 26:1-12.

De kernvragen

Welke raad geeft 25:6-7 over uw plaats in het gezelschap van de koning? Vergelijk dit met wat de Heere Jezus zegt in Lukas 14:7-11. (vraag 1)
25:11 vergelijkt een woord dat op zijn pas gesproken wordt met gouden appelen in zilveren schalen. Wat maakt een woord passend: de inhoud, het moment of de toon? Lees ook 25:15 en 25:20. (vraag 3)
25:21-22 roept op om uw vijand te eten en te drinken te geven. Paulus voegt er in Romeinen 12:20-21 aan toe dat u het kwade door het goede overwint. Hoe weerspiegelt dit wat Christus deed, Die ons met God verzoende toen wij nog vijanden waren (Romeinen 5:10)? (vraag 5)
Denk aan iemand die u kwaad gedaan heeft of die tegen u is. Welk concreet goed, als brood en water, zou u deze week voor die persoon kunnen doen? (vraag 6)

Indeling

10 min: Welkom, zingen (Psalm 120:1), gebed en de opening
10 min: Samen lezen: Spreuken 25:1-26:28
30 min: Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
10 min: Gebedsrondje en afsluiting

Als het stil valt: Bij vraag 6 kan het zwaar worden als iemand aan een echte vijand of een diep conflict denkt. Dwing niemand een naam te noemen. Wijs op Romeinen 5:10: wat deed God toen wij vijanden waren?

Gebedsrondje: Bid om een tong die wacht en woorden die passen. Wie wil, bidt in stilte voor iemand die hem of haar kwaad deed. Dank voor Christus, Die ons met God verzoende.

Om te zingen: Psalm 120:1 (berijming 1773)

Volgende sessieTerug naar het overzicht

Sessie 8: Wie zijn overtredingen bekent en laat

Spreuken 28:1-29:27±40 minuten

Waar het in deze sessie om gaatIn deze sessie ziet u dat de Heere barmhartigheid belooft aan wie zijn overtredingen bekent en laat, en dat vertrouwen op het eigen hart dwaasheid is.

Lees Spreuken 28:1-29:27

Die zijn overtredingen bedekt, zal niet voorspoedig zijn; maar die ze bekent en laat, zal barmhartigheid verkrijgen. — Spreuken 28:13 (SV)

Woord om te onthouden:: maar die ze bekent en laat, zal barmhartigheid verkrijgen (Spreuken 28:13)
Om te zingen:: Psalm 32:1 (berijming 1773)

De laatste sessie van deel 2 leest de twee hoofdstukken waarmee de verzameling van de mannen van Hizkia eindigt. Veel spreuken gaan hier over de samenleving: over vorsten die een land opbouwen of afbreken, over rijk en arm, over wet en recht. Toch keert het gedeelte steeds terug naar het hart van de enkele mens. De goddeloze vlucht waar niemand hem achtervolgt, want zijn geweten jaagt hem op. Wie op zijn eigen hart vertrouwt, is een zot. En in 28:13 staat een spreuk die het evangelie al ademt: wie zijn overtredingen bedekt, zal niet voorspoedig zijn, maar wie ze bekent en laat, ontvangt barmhartigheid. David zong er in Psalm 32 over: zolang hij zweeg, verouderden zijn beenderen, maar toen hij beleed, vergaf de HEERE. Zo eindigt deze gids waar sessie 4 en 5 begonnen: bij het hart, en bij barmhartigheid in Christus.

Zo leest u dit gedeelte

Lees 28:1-14 langzaam en let op de woorden wet, oprechtheid en hart. Lees daarna 28:15-29:17 vlotter en noteer de spreuken over vorsten en armen. Lees 29:18-27 weer langzaam, met aandacht voor vers 25 en 26: waar komen werkelijke veiligheid en werkelijk recht vandaan? Lees 28:13 naast Psalm 32:1-6 en 1 Johannes 1:9. Neem deze vraag mee: wat is het verschil tussen mijn zonde zelf bedekken en haar door God laten bedekken?

Vragen bij deze sessie

Observatie: wat staat er?

Wat zegt 28:1 over de goddeloze en over de rechtvaardige? Waarom vlucht iemand als er geen vervolger is?
Wat zegt 28:13 over wie zijn overtredingen bedekt, en wat over wie ze bekent en laat? Let op de twee werkwoorden in de tweede helft van het vers.

Interpretatie: wat betekent het?

Waarom vraagt 28:13 niet alleen dat u de zonde bekent, maar ook dat u haar laat? De Heidelbergse Catechismus noemt in zondag 33 in eigen woorden de ware bekering: hartelijk leed over de zonde, haar meer en meer haten en vlieden, en hartelijke vreugde in God door Christus. Hoe helpt dat bij het verstaan van deze spreuk?
In Psalm 32 hield David eerst zijn zonde verborgen, en daarna bedekte God haar met Zijn vergeving. Hoe verhoudt dat zich tot 28:13? Waarom blijft wat wij zelf bedekken ons achtervolgen, terwijl God bedekt wat wij belijden?
28:26 noemt wie op zijn eigen hart vertrouwt een zot. Hoe sluit dit aan bij Spreuken 16:9 en 20:9 uit sessie 4 en 5? Waarom is het geen wijsheid om op uw eigen hart te bouwen?

Toepassing: wat betekent het voor u?

Is er iets wat u voor God of voor mensen verborgen houdt? Wat helpt u om het bij God te belijden, en wat belooft 28:13 u als u dat doet?
29:25 zet de vrees voor mensen tegenover het vertrouwen op de HEERE, en 29:26 zegt dat het recht van ieder mens van de HEERE komt. Waar laat u zich deze week leiden door wat anderen van u vinden, en wat zou het betekenen om daar op de HEERE te vertrouwen?
Kijk terug op de acht sessies van deze gids. Welke spreuk over het hart neemt u mee, en hoe wilt u die deze week in gebed bij God brengen?

Gebed bij deze sessie

Heere, ik wil mijn overtredingen niet langer bedekken. U kent ze toch, en wat ik verberg, laat mij geen rust. Ik belijd ze voor U, en ik vraag om kracht om ze te laten. Dank U dat bij U barmhartigheid is, omdat Christus voor mijn zonden betaald heeft en mij bekleedt met Zijn gerechtigheid. Bewaar mij voor het vertrouwen op mijn eigen hart en voor de vrees voor mensen. Leer mij op U te vertrouwen, want het recht van ieder mens komt van U. Amen.

Verder studeren: Lees Psalm 32 in zijn geheel en Lukas 18:9-14, de gelijkenis van de Farizeeër en de tollenaar. Wilt u verder in Spreuken, lees dan hoofdstuk 12, 14 of 24, die geen van beide delen leest, of keer terug naar deel 1. In het leesplan Psalmen en Spreuken leest u deze hoofdstukken op dag 28 en 29.

Voor de kringleider

Opzet voor een avond van 60 minuten

Opening: Kijk terug op de vorige zeven avonden over Spreuken: welke spreuk over het hart is blijven hangen? Lees daarna samen Spreuken 28:1-14 en 29:25-26.

De kernvragen

Wat zegt 28:13 over wie zijn overtredingen bedekt, en wat over wie ze bekent en laat? Let op de twee werkwoorden in de tweede helft van het vers. (vraag 2)
Waarom vraagt 28:13 niet alleen dat u de zonde bekent, maar ook dat u haar laat? De Heidelbergse Catechismus noemt in zondag 33 in eigen woorden de ware bekering: hartelijk leed over de zonde, haar meer en meer haten en vlieden, en hartelijke vreugde in God door Christus. Hoe helpt dat bij het verstaan van deze spreuk? (vraag 3)
In Psalm 32 hield David eerst zijn zonde verborgen, en daarna bedekte God haar met Zijn vergeving. Hoe verhoudt dat zich tot 28:13? Waarom blijft wat wij zelf bedekken ons achtervolgen, terwijl God bedekt wat wij belijden? (vraag 4)
Is er iets wat u voor God of voor mensen verborgen houdt? Wat helpt u om het bij God te belijden, en wat belooft 28:13 u als u dat doet? (vraag 6)

Indeling

10 min: Welkom, zingen (Psalm 32:1), gebed en de opening
10 min: Samen lezen: Spreuken 28:1-29:27
30 min: Gesprek over de 4 kernvragen, ongeveer 8 minuten per vraag
10 min: Gebedsrondje en afsluiting

Als het stil valt: Bij vraag 6 kan het stil worden. Niemand hoeft hier iets te belijden. Laat de stilte er zijn en wijs op Psalm 32:5: wat gebeurde er toen David zijn zonde bekende?

Gebedsrondje: Geef eerst ruimte voor stil gebed van belijdenis. Dank daarna samen voor de barmhartigheid van vers 13. Wie wil, bidt om moed om op de Heere te vertrouwen in plaats van mensen te vrezen.

Om te zingen: Psalm 32:1 (berijming 1773)

Terug naar het overzicht

Toets uw kennis: Spreuken: wijsheid voor elke dag

Tips voor het groepsgesprek

Spreuken is geen doorlopend verhaal, maar een verzameling. Laat aan het begin van elke sessie ieder de spreuk noemen die hem of haar bij het lezen het meest trof, en begin het gesprek daar.
Lees de meeste spreuken als wijsheid die beschrijft hoe het in Gods wereld gewoonlijk gaat, niet als een garantie; wat Spreuken over God Zelf zegt, staat wel vast. Vertelt iemand dat het in zijn of haar leven anders liep, bijvoorbeeld met een kind dat afdwaalde, neem dat dan serieus en wijs samen op Gods trouw.
Sommige onderwerpen raken persoonlijk, zoals trouw in het huwelijk (sessie 2), geld (sessie 3) en drank (sessie 6). Dwing niemand tot persoonlijke verhalen, en zorg dat alleengaanden, gescheidenen en wie met schuld of schaamte leeft, zich in het gesprek welkom weten.
Sluit elke sessie af met een concreet voornemen: welke ene spreuk uit deze sessie wil ieder deze week in praktijk brengen, en hoe? Wie het leesplan Psalmen en Spreuken volgt, kan die spreuk op de dag van het hoofdstuk nog eens overdenken.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil met deel 1?

Deel 1 is thematisch: in zeven sessies springt het door het boek langs de vreze des HEEREN, de twee wegen, de tong, werk en geld, vriendschap, Vrouwe Wijsheid en de deugdzame vrouw. Deel 2 leest in acht sessies hele hoofdstukken op volgorde: 2, 5, 11, 16, 20, 22-23, 25-26 en 28-29. Geen van die hoofdstukken komt in deel 1 voor. Zo leert u in deel 2 ook hoe een verzameling losse spreuken gelezen wordt, en ziet u het hart als rode draad door het boek lopen.

Moet ik eerst deel 1 gedaan hebben?

Nee, elke sessie van deel 2 is op zichzelf te gebruiken. Het helpt wel, omdat deel 1 het fundament legt waarop deze hoofdstukken rusten: de vreze des HEEREN als begin van kennis (1:7 en 9:10) en de wijsheid die in Spreuken 8 roept en heenwijst naar Christus. Wie alleen deel 2 doet, leest het best vooraf Spreuken 1:1-7 en hoofdstuk 8.

Zijn de spreuken beloften die altijd uitkomen?

Niet allemaal op dezelfde manier. Veel spreuken beschrijven hoe het in Gods wereld gewoonlijk gaat: vlijt brengt brood, eerlijkheid geeft rust, wijze opvoeding draagt vrucht. Zulke spreuken zijn geen contract dat God altijd en direct zo uitvoert. Spreuken zegt dat zelf: de arme die oprecht wandelt, is beter dan de rijke die verkeerd is (28:6), en Job, Prediker en Psalm 73 spreken eerlijk over de rechtvaardige die lijdt. Lees daarom 11:25 niet als rekensom en 22:6 niet als garantie voor ouders. Maar wat Spreuken zegt over God Zelf staat vast: Zijn oordeel over de goddeloze, ook als dat pas aan het einde zichtbaar wordt, Zijn trouw aan wie Hem vreest, en Zijn barmhartigheid voor wie zijn zonden bekent en laat (28:13).

Hoe is het boek Spreuken opgebouwd?

Het hele boek draagt het opschrift de spreuken van Salomo (1:1) en bestaat uit verzamelingen, die u herkent aan opschriften en nieuwe beginnen. Hoofdstuk 1-9 zijn langere redes van een vader aan zijn zoon en van de wijsheid zelf. Vanaf 10:1 volgen, opnieuw onder de naam van Salomo, meest losse spreuken van twee regels. Bij 22:17 begint met de oproep om de woorden der wijzen te horen een deel met langere vermaningen; volgens de kanttekening noemt Salomo deze spreuken niet alleen de zijne, maar ook die van andere ware wijzen. Vanaf 25:1 staan spreuken van Salomo die de mannen van koning Hizkia uitgeschreven hebben. Hoofdstuk 30 en 31 bevatten de woorden van Agur en van koning Lemuel. Deze gids leest uit elk van de middelste verzamelingen en uit de inleidende redes.

Hoe sluit deze gids aan op het leesplan Psalmen en Spreuken?

In dat leesplan leest u op elke dag het hoofdstuk van Spreuken met hetzelfde nummer. De hoofdstukken van deze gids vallen dus op dag 2, 5, 11, 16, 20, 22 en 23, 25 en 26, en 28 en 29. Wie het leesplan volgt, kan op die dagen de sessie van deze gids erbij nemen om dieper in het hoofdstuk te gaan.

Hoeveel tijd heb ik per sessie nodig?

Reken op 35 tot 45 minuten per sessie: het lezen van het gedeelte in de Statenvertaling, het beantwoorden van de vragen en het gebed. Sessie 6, 7 en 8 lezen twee hoofdstukken; neem daar gerust twee avonden voor. In een kring duurt het gesprek vaak langer. Haast is bij Spreuken geen goede raadgever.