Spreuken 16 leert dat de mens plannen maakt en God de uitkomst bestuurt. Het hoofdstuk telt 33 verzen en hoort bij de spreuken van Salomo (Spreuken 10:1 tot 22:16). Bekende verzen zijn vers 3, "Wentel uw werken op den HEERE, en uw gedachten zullen bevestigd worden", vers 9, vers 18 over hoogmoed en val en vers 24 over liefelijke redenen. Wentelen betekent: iets zwaars van u afrollen en bij God neerleggen.
Een spreuk, in het Hebreeuws masjal, is een korte zin die een levenswaarheid vangt in een vergelijking of tegenstelling. Wij citeren de Statenvertaling; de hele tekst staat op Spreuken 16, en over de Herziene Statenvertaling leest u meer op die pagina.
Gods Soevereiniteit en Menselijke Plannen
Het hoofdstuk opent met de krachtige uitspraak: "De mens heeft schikkingen des harten; maar het antwoord der tong is van den HEERE" (vers 1). Dit thema van Gods uiteindelijke controle over menselijke plannen wordt herhaald in vers 9: "Het hart des mensen overdenkt zijn weg; maar de HEERE stiert zijn gang."
Stieren betekent sturen: de mens overdenkt zijn weg, God bepaalt zijn gang. Het spreekwoord de mens wikt, God beschikt zegt hetzelfde in andere woorden. Wie dat beseft, blijft plannen maken en legt ze in nederigheid aan God voor.
De Gevaren van Trots en Hoogmoed
Een centraal thema in Spreuken 16 is de waarschuwing tegen trots. Vers 18 bevat een van de bekendste uitspraken uit de Spreuken: "Hovaardigheid is voor de verbreking, en hoogheid des geestes voor den val." Hovaardigheid is hoogmoed en verbreking is ondergang; het spreekwoord hoogmoed komt voor de val gaat op dit vers terug. Deze wijsheid wordt verder uitgewerkt in vers 5: "Al wie hoog is van hart, is den HEERE een gruwel." Een oorblazer (vers 28) is een roddelaar.