De tekst van Prediker 1:2
'IJdelheid der ijdelheden, zegt de Prediker; ijdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid!' Deze woorden vormen een van de meest bekende uitspraken uit de Bijbel en zetten meteen de toon voor het hele boek Prediker.
Het Hebreeuwse woord 'hebel'
Het Nederlandse woord 'ijdelheid' is een vertaling van het Hebreeuwse woord 'hebel' (הֶבֶל). Dit woord betekent letterlijk 'adem', 'dampkring' of 'nevel' - iets dat je kunt zien maar niet kunt vastgrijpen. Het duidt op iets dat vluchtig, tijdelijk en onsubstantieel is. De Prediker gebruikt dit beeldende woord om de vergankelijkheid en zinloosheid van veel menselijke activiteiten te beschrijven.
Literaire vorm en nadruk
De herhaling 'ijdelheid der ijdelheden' is een Hebraïsme dat de hoogste graad uitdrukt - vergelijkbaar met 'heilig der heiligen' of 'lied der liederen'. Het benadrukt dat niet alleen sommige dingen ijdel zijn, maar dat dit de fundamentele karakteristiek van het menselijk bestaan onder de zon lijkt te zijn.
Theologische betekenis
Deze uitspraak mag niet worden gelezen als pure pessimisme of nihilisme. De Prediker stelt vast dat menselijke pogingen om blijvende betekenis en vervulling te vinden in wereldse zaken uiteindelijk teleurstellend zijn. Dit dwingt ons om verder te kijken dan het tijdelijke naar het eeuwige, naar God zelf als bron van ware betekenis.