Inleiding tot Psalm 136
Psalm 136 is een van de meest herkenbare psalmen in de Bijbel vanwege het krachtige refrein dat in elk van de 26 verzen terugkeert: "want zijn goedertierenheid is tot in eeuwigheid". Deze psalm wordt ook wel de "Grote Hallel" genoemd en neemt een bijzondere plaats in binnen de Joodse en christelijke liturgie.
Het Refrein: Gods Eeuwige Goedertierenheid
Het Hebreeuwse woord voor goedertierenheid is "chesed" (חסד), een van de rijkste begrippen in het Oude Testament. Dit woord omvat Gods verbondstrouw, liefde, genade, en loyaliteit. Het gaat verder dan alleen maar vriendelijkheid - het spreekt van Gods onwrikbare toewijding aan zijn volk, ondanks hun ontrouw.
De herhaling van dit refrein 26 keer is geen toeval. Het benadrukt dat Gods goedertierenheid niet tijdelijk of voorwaardelijk is, maar eeuwig en onveranderlijk. In een wereld waar liefde en loyaliteit vaak vergankelijk blijken te zijn, proclameert deze psalm een fundamentele waarheid over Gods karakter.
God als Schepper (verzen 4-9)
De psalm begint met het roemen van God als de grote Schepper. Hij alleen doet grote wonderen, maakt de hemelen met verstand, en spreidt de aarde uit boven de wateren. De zon regeert overdag, de maan en sterren 's nachts - allemaal uitingen van Gods wijsheid en macht.
Deze verzen verbinden Gods creatieve macht met zijn goedertierenheid. De schepping is geen koud, mechanisch proces, maar een daad van liefde. God schiep de wereld als een woonplaats voor de mensheid, wat zijn zorgzame karakter toont.
Gods Bevrijdende Handelingen (verzen 10-22)
Het middendeel van de psalm focust op Gods bevrijdende werk in de geschiedenis van Israël. De uittocht uit Egypte wordt uitvoerig beschreven: de plagen, de doortocht door de Rode Zee, de vernietiging van Farao's leger, en de leiding door de woestijn.
Deze gebeurtenissen zijn niet alleen historische feiten, maar demonstraties van Gods onwankelbare liefde voor zijn volk. Zelfs wanneer Israël in slavernij verkeerde en alle hoop leek verloren, bleef Gods goedertierenheid bestaan. Hij hoorde hun geroep en handelde krachtig voor hun bevrijding.
De vermelding van specifieke koningen zoals Sihon en Og toont dat God concreet ingrijpt in de geschiedenis. Zijn goedertierenheid is niet abstract, maar manifesteert zich in tastbare bevrijding en zorg.
Gods Voortdurende Zorg (verzen 23-26)
De psalm eindigt met Gods blijvende zorg voor zijn volk. Hij gedenkt hen in hun nederigheid, bevrijdt hen van hun vijanden, en geeft voedsel aan alle vlees. Deze verzen erkennen dat Gods goedertierenheid zich niet beperkt tot het verleden, maar doorloopt tot in het heden.
Het slotvers noemt God "de God des hemels", wat zijn universele soevereiniteit benadrukt. Zijn goedertierenheid is niet alleen voor Israël, maar strekt zich uit over de hele schepping.
Liturgische Betekenis
Psalm 136 werd waarschijnlijk antifoon gezongen, waarbij de gemeente het refrein herhaalde na elke regel die door de voorganger werd gezongen. Deze responsieve structuur maakte het mogelijk dat het hele volk Gods goedertierenheid proclameerde en internaliseerde.
Historische Context
Psalm 136 dateert waarschijnlijk uit de post-exilische periode (na 538 v.Chr.) en werd gebruikt tijdens tempelceremonies en festivals zoals Pascha. De psalm maakt deel uit van de Egyptische Hallel (Psalm 113-118) en werd antifonaal gezongen met de gemeente die het refrein herhaalde. De structuur en inhoud suggereren gebruik tijdens grote feesten waarbij Gods heilshistorie werd herdacht.
Praktische Toepassing
Deze psalm leert ons de waarde van herhaalde dankzegging en het bewust herdenken van Gods trouw. In tijden van moeilijkheden kunnen we, net als de psalmist, terugkijken op Gods betrouwbaarheid in het verleden als basis voor vertrouwen in de toekomst. De psalm moedigt ons aan om Gods goedertierenheid te zien in zowel grote bevrijdingen als dagelijkse voorziening. Het regelmatig belijden van Gods eeuwige liefde kan ons geloof versterken en perspectief geven tijdens uitdagingen.