Inleiding tot Psalm 115
Psalm 115 is een prachtige lofpsalm die een scherp contrast toont tussen de levende God van Israël en de levenloze afgoden van andere volken. Deze psalm roept gelovigen op tot nederigheid, vertrouwen en lofprijzing van de ene, waarachtige God.
Gods Eer Staat Centraal (vers 1-3)
De psalm begint met een krachtige uitspraak: "Niet aan ons, HEERE, niet aan ons, maar aan Uw naam geef eer" (vers 1). Deze woorden benadrukken dat alle eer en glorie aan God toekomt, niet aan mensen. De psalmist erkent Gods trouw en waarheid als redenen voor deze eer.
Vers 2 stelt de vraag die heidenen mogelijk stelden: "Waarom zouden de heidenen zeggen: Waar is nu hun God?" Deze vraag toont de uitdaging waarmee gelovigen geconfronteerd werden wanneer hun geloof ter discussie werd gesteld.
Vers 3 geeft het antwoord: "Maar onze God is in de hemelen; al wat Hem behaagt, doet Hij." God is soeverein en almachtig, in tegenstelling tot de machteloze afgoden.
De Ijdelheid van Afgoden (vers 4-8)
In verzen 4-8 geeft de psalmist een satirische beschrijving van afgoden. Deze beelden zijn gemaakt van zilver en goud, het werk van mensenhanden. Hoewel ze ogen, oren, neus, mond, handen en voeten hebben, kunnen ze niets zien, horen, ruiken, spreken, voelen of lopen.
De climax komt in vers 8: "Die ze maken, zullen hun gelijk worden, en al wie op hen vertrouwt." Dit is een waarschuwing dat mensen die afgoden aanbidden, net zo spiritueel doof en blind worden als de beelden die ze vereren.
Vertrouwen op de Levende God (vers 9-11)
Verzen 9-11 vormen een drievoudige oproep tot vertrouwen. Drie groepen worden aangemoedigd om op God te vertrouwen:
- Israël (vers 9)
- Het huis van Aäron (de priesters, vers 10)
- Allen die de HEERE vrezen (vers 11)
Elke groep wordt herinnerd aan de waarheid: "Hij is hun hulp en hun schild." God is zowel helper in nood als beschermer tegen gevaar.
Gods Zegen en Belofte (vers 12-15)
De psalm belooft dat God zich Zijn volk herinnert en hen zal zegenen. Vers 13 benadrukt dat deze zegen geldt voor "de kleinen en de groten" - Gods goedheid kent geen sociale grenzen.
Vers 14-15 spreekt over vermeerdering en de zegen van "de HEERE, die hemel en aarde gemaakt heeft." Dit benadrukt Gods rol als Schepper en Zijn macht om te zegenen.
Lofprijzing van de Levenden (vers 16-18)
De psalm eindigt met een contrast tussen hemel en aarde. De hemel behoort God toe, maar de aarde heeft Hij aan de mensenkinderen gegeven. Vers 17 herinnert eraan dat de doden God niet loven, maar vers 18 verklaart dat "wij" - de levenden - de HEERE wel zullen loven.
De psalm sluit af met "Halleluja!" - een uitroep van lof die de hele boodschap samenvat.
Historische Context
Psalm 115 werd waarschijnlijk gebruikt tijdens tempeldiensten en festivals in het oude Israël. De psalm reflecteert een tijd waarin Israël geconfronteerd werd met de religies van omringende volken en hun afgodenbeelden. De herhaalde verwijzingen naar verschillende groepen (Israël, priesters, godvrezenden) suggereren gebruik tijdens publieke erediensten waar de hele gemeenschap aanwezig was. De polemiek tegen afgoden past in de bredere Bijbelse traditie van het benadrukken van Gods uniciteit en het verwerpen van beeldenverering.
Praktische Toepassing
Voor christenen vandaag waarschuwt Psalm 115 tegen moderne 'afgoden' - alles wat de plaats van God inneemt in ons hart, zoals geld, status, of succes. De psalm moedigt ons aan om nederig te blijven en alle eer aan God te geven. Het vertrouwen op God als 'hulp en schild' biedt troost in moeilijke tijden. De belofte van zegen herinnert ons eraan dat God zorgt voor Zijn kinderen, ongeacht hun sociale positie. Tot slot roept de psalm ons op tot actieve lofprijzing - niet stilte, maar uitbundige dankbaarheid voor Gods goedheid.