Kaleb in de Bijbel

Levensverhaal

Kaleb, de zoon van Jefunne, behoorde tot de stam Juda en wordt in Numeri 13:6 aangeduid als "de Keniziet". Dit wijst er waarschijnlijk op dat zijn voorouders van oorsprong niet Israëlieten waren, maar Kenizzieten — een volk dat door de eeuwen heen in de verbondsgemeenschap was opgenomen en in de stam Juda geassimileerd. Als dat juist is, dan is Kaleb een krachtig voorbeeld van hoe Gods genade dwars door afkomst heen mensen tot het hart van zijn volk brengt — een thema dat ook bij Rachab, Ruth en later de heidenchristenen terugkeert. Hoe dan ook, Kaleb verschijnt in de Schrift als een volwaardig lid van Juda, door Mozes uitgekozen als "het hoofd van de Israëlieten" uit zijn stam (Numeri 13:3). De eerste en beslissende gebeurtenis in Kalebs leven is zijn deelname aan de twaalf verspieders. Nadat Israël vanuit Egypte door Gods machtige hand was geleid, bij de Sinaï de wet had ontvangen en door de woestijn naar de zuidgrens van Kanaän was getrokken, gaf God Mozes de opdracht om twaalf mannen uit te zenden, één uit elke stam, om het land te verkennen (Numeri 13:1-20). Kaleb vertegenwoordigde Juda; Jozua, toen nog Hosea genaamd, vertegenwoordigde Efraïm. Veertig dagen lang trokken zij door het land, van het zuiden tot aan Rechob bij Lebo-Hamath in het noorden. Zij zagen de vruchtbaarheid van het land: druiventrossen zo groot dat twee mannen ze aan een stok moesten dragen, granaatappelen en vijgen. Zij zagen ook de versterkte steden en de indrukwekkende inwoners, onder wie zelfs nakomelingen van de reusachtige Enakieten. Bij de terugkeer in het kamp bij Kades-Barnea ontstond de breuk die Israëls geschiedenis zou tekenen. Tien van de verspieders brachten een "kwaad gerucht" (Numeri 13:32): ze erkenden wel de rijkdom van het land, maar verklaarden dat het onmogelijk was in te nemen. "Al het volk dat wij in het midden ervan gezien hebben, zijn mannen van grote lengte… Wij waren in onze eigen ogen als sprinkhanen, en zo waren wij ook in hun ogen" (Numeri 13:32-33). Het volk begon die nacht te wenen en te morren, en er werd zelfs voorgesteld om een nieuwe leider te kiezen die hen zou terugbrengen naar Egypte. Tegen deze volksstemming in stond Kaleb, met Jozua aan zijn zijde, pal voor Gods belofte. Reeds tijdens het verslag had Kaleb het volk tot zwijgen gebracht en gezegd: "Laten wij vrijmoedig optrekken, wij zullen het in bezit nemen, want wij zullen het zeker aankunnen" (Numeri 13:30). En toen de opstand escaleerde, scheurden Jozua en Kaleb hun kleren en riepen: "Het land dat wij doorgetrokken zijn om het te verkennen, is een zeer, zeer goed land. Als de HEERE ons genegen is, zal Hij ons in dat land brengen en zal Hij het ons geven, een land dat overvloeit van melk en honing. Alleen, kom tegen de HEERE niet in opstand, en u, wees niet bevreesd voor de bevolking van het land, want zij zijn ons tot voedsel. Hun schaduw is van hen geweken, en de HEERE is met ons. Wees niet bevreesd voor hen!" (Numeri 14:7-9). De gemeente wilde hen met stenen doden, maar Gods heerlijkheid verscheen over de tabernakel en greep in. Gods oordeel over deze generatie was streng: allen die twintig jaar of ouder waren, zouden veertig jaar in de woestijn rondzwerven en er sterven. Hun lijken zouden vallen in de woestijn. Maar in datzelfde oordeel klonk een uitzondering, uitdrukkelijk en bij naam: "Mijn dienaar Kaleb echter, omdat er een andere geest in hem was en hij erin volhard heeft Mij te volgen, hem zal Ik brengen in het land waar hij geweest is, en zijn nageslacht zal het in bezit nemen" (Numeri 14:24). Van alle volwassen mannen van de Exodus-generatie zouden alleen Jozua en Kaleb het beloofde land binnengaan — een tastbaar bewijs van Gods trouw aan wie Hem in geloof volgden tegen de massa in. Veertig jaar lang trok Kaleb met het volk door de woestijn. Hij zag al zijn leeftijdgenoten sterven; hij droeg de gevolgen van andermans ongeloof mee in dagelijks rondtrekken en rondtrekken. Maar zijn geloof taande niet. Toen Mozes stierf en Jozua Israël over de Jordaan leidde, nam Kaleb deel aan de verovering. Hij was aanwezig bij Jericho, Ai, en de zuidelijke en noordelijke veldtochten. Al die tijd hield hij in zijn hart de belofte vast die Mozes hem in Kades-Barnea had gedaan op gezag van de HEERE: het bergland waar hij als verspieder had gewandeld, zou zijn erfdeel worden. Na de verovering werd het land verdeeld onder de stammen. Jozua 14 vertelt het ontroerende moment waarop Kaleb naar Jozua komt in Gilgal — een oud vriend uit de woestijnjaren — en aan hem zijn aanspraak voorlegt. "Ik was veertig jaar oud toen Mozes, de dienaar van de HEERE, mij vanuit Kades-Barnea uitzond om het land te verspieden" (Jozua 14:7). Kaleb was toen vijfentachtig. "Nu, zie, de HEERE heeft mij in leven gelaten, zoals Hij gesproken heeft; het is nu vijfenveertig jaar geleden dat de HEERE dit woord tot Mozes sprak… Ik ben heden nog net zo sterk als toen Mozes mij uitzond; zoals mijn kracht toen was, zo is mijn kracht nu nog, voor de strijd, zowel om uit te trekken als om terug te komen" (Jozua 14:10-11). Vervolgens vraagt hij niet om rustig land, maar om het bergland — het gebied van Hebron, waar de Enakieten met hun versterkte steden nog woonden. "Wellicht zal de HEERE met mij zijn en zal ik hen verdrijven, zoals de HEERE gesproken heeft" (Jozua 14:12). Jozua zegende hem en gaf hem Hebron tot erfdeel, omdat hij "de HEERE, de God van Israël, volkomen gevolgd had" (Jozua 14:14). Kaleb verdreef de drie zonen van Enak — Sesai, Achiman en Talmai — en nam Kirjath-Sefer in. Daarbij beloofde hij zijn dochter Achsa als vrouw aan hem die de stad zou innemen. Zijn jongere verwant Othniël veroverde de stad en ontving Achsa, die vervolgens vrijmoedig aan haar vader om waterbronnen vroeg voor het land dat zij in het zuidland had ontvangen (Jozua 15:13-19). Kaleb gaf haar de boven- en benedenbronnen — een daad van vaderlijke vrijgevigheid. Hebron werd later een priesterstad en vrijstad (Jozua 21:11-13), waarbij de stad aan de Levieten werd toegewezen, terwijl de velden en dorpen eromheen het eigendom van Kaleb bleven. Nog later zou deze stad een sleutelrol spelen in het leven van koning David, die er zeven jaar regeerde voordat hij Jeruzalem innam (2 Samuël 5:5). Zo werd Hebron — het erfdeel dat Kaleb met gelovig geduld had verworven — een van de kernplaatsen van Juda en het Davidische koningshuis. Daarmee loopt er een lijn van Kalebs trouw naar de troon van David en uiteindelijk naar Jezus Christus, de Zoon van David.